_Vesti
Blok 24 Centralne zone Novog Beograda
Blok 24 je poslednji projektovani i izvedeni stambeni blok Centralne zone Novog Beograda, za koji je raspisivan javni konkurs, a prema ugovoru između Zavoda za izgradnju Grada Beograda br. 4486/2 od 30.06.1981. i investitora, Komande odbrane Grada Beograda (Direkcija za izgradnju i održavanje stambenog fonda JNA – Odeljenje Beograd 2) Organa za stambene poslove – Beograd. Prvi planovi za njegovu izgradnju se mogu precizno datirati u 1981. godinu, dakle 3 godine pre raspisivanja konkursa, što znači da je zbog ozbiljnosti stambene krize ali u javnosti predstavljen i kao pitanje uređenja i sadržaja Centralne zone, iskorišćenja infrastrukture u koju su uložena društvena sredstva, čišćenja zapuštenog prostora. Odluka o napuštanju plana Centralne zone donesena u to vreme, nasuprot važećim planovima, na osnovu analize Zavoda za planiranje, a prethodeći studijama poput ‘Iskustva prošlosti’ i konkursu ‘Budućnost Novog Beograda. Blok 24 predstavlja prvi postmodernistički blok Centralne zone, koji je realizovan na mestu planiranog Staničnog trga i koji u oblikovanje Centralne zone uvodi novu, slobodnu interpretaciju tradicionalnog gradskog bloka. Rešenje formira manje urbane celine u okviru bloka, koje su organizovane/usmerene na prateće sadržaje, koji nisu izvedeni prema projektnom zadatku i DUP-u. Negacijom ose SIV-Železnička stanica ovaj projekat postavlja temelje novog procesa atomizacije u tretiranju Centralne zone, te pobedu postmodernističke kritike Novog Beograda, koji je paradigma modernističkog grada u našim uslovima.
Blok je kvadratnog oblika, dimenzija 400h400m, površine od 13,7ha. U bloku je sagrađeno 626 stanova, za planiranih 1450 stanovnika, gustina naseljenosti je 105 st/ha. Blok je projektovan i građen kao investicija Jugoslovenske narodne armije, i do privatizacije fonda tokom 1990-tih bio u fondu Vojno-građevinske direkcije. U bloku je izgrađeno šest stambenih objekata. Svi objekti kolektivnog stanovanja su sastavljeni iz 4 do 7 lamela, osnove organizovane u slobodnu meandrirajuću formu, zbijenu u centar bloka, koja u urbanističkom smislu u potpunosti negira do tada važeći Generalni plan Centralne zone, te pregrađuje i poništava osu na potezu SIV-Železnička stanica.
Spratnost svih stambenih objekata je P+5+Pk. Ispod svih objekata je predviđen podrum (parcijalno) odnosno tehnička etaža. U prizemlju se stanuje i svaka jedinica ima predbaštu, odvojenu zidovima i škarpama od javnih površina. Potkrovlje se ne koristi, prema originalnom rešenju. Delovi prizemlja su namenjeni javnim sadržajima. Krovovi su dvovodni, sa nagibom od 40º, a završna obrada je u silikatnim blokovima, što je zadato projektnim programom u cilju „eliminisanja socio-psiholoških problema kod korisnika“. Najveći broj stanova je troiposoban (39%) i trosoban (31%). U statičkom smislu objekat je prednapregnuti betonski skelet (IMS Žeželj sistem) elastično uklješten betonskim zidovima (videti priloge); dimenizije stubova su 34h34cm, dužine 2 ili 3 etaže; međuspratna konstrukcija je IMS tavanica, utegnuta na 4 strane, rastera 360h360 i 360h 420cm, a konzolne tavanice 360h125 i 420h125cm i vantipske dimenzija 360h145 i 420h145cm; ivični nosači su dužine 3,6 i 4,2m i širine 19cm. Zidovi debljine d=15cm su predviđeni u oba ortogonalna pravca u cilju prijema horizontalnih uticaja vetra i seizmičkih sila, montažni ili liveni Objekti su građeni u sistemu IMS Žeželj, već oprobanom na Novom Beogradu i u satelitskim naseljima Beograda, ali je krovna konstrukcija klasična drvena, iako je za potrebe naselja Cerak Vinogradi razvijena i kosa tavanica u sistemu IMS. Na mnogo načina, blok 24 je korak unazad u odnosu na dotadašnju praksu stambene privrede, raskid sa njenim razvojnim aspektima i rez sa politikom novobeogradske urbane laboratorije favorizovane od strane gradskih urbanističkih institucija. Od pratećih sadržaja planiran je centar mesne zajednice, predškolska ustanova (nije izgrađena), supermarket (sagrađen dosta kasnije, tokom 2000-tih), sadržaji rejonskog i gradskog centra i kulturno-društveni sadržaji (nisu izgrađeni).
Objekti su danas u dobrom stanju, s obzirom na to da su relativno novi. Javne površine i prateći sadržaji su u lošem stanju, bez većih radova na rekonstrukciji, dosta zapušteni, obrasli u vegetaciju. Vidljive su dogradnje, zatvaranje terasa, promena stolarije i nestručno izvedene adaptacije, ali u mnogo manjoj meri nego na starijim blokovima. Po obodu bloka je tokom 2000-tih izgrađen niz privremenih i trajnih poslovnih objekata različitih spratnosti, koji su dodatno opteretili kapacitete bloka i zatvorili preostale vizure na prvobitno planiranoj osi Centralne zone.
Izvori
- Arhitektura urbanizam, broj 93-98. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960.
- Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 2007.
- Izgradnja, broj 11-12/83. Tematski broj: Tridesetpet godina izgradnje Novog Beograda. Beograd: SGIT SRS i SAS, 1983.
- Jovanović, J. Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 24, 25 i 26. Urbanističko-arhitektonska analiza. Beograd: Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 2016.
- Jovanović, J. Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), 2017, pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
- Jovanović, J. Jedan beogradski konkurs 30 godina kasnije. Kako je Novi Beograd zamalo postao i Venecija i Washington. DaNS Časopis za arhitekturu i urbanizam broj 083. Novi Sad: Društvo arhitekata Novog Sada, 2017.
- Obaveštenja i komentari 54. Konkurs za Blok 24. Beograd: Uprava vojnog građevinarstva, septembar 1984.
- Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 24, Istorijski arhiv Beograda
Podnosilac izveštaja
Jelica Jovanović, d.i.a.
Dedinje II/2
Dedinje II/2 predstavlja deo programa urbane obnove koncipiranog u sklopu Detaljnog urbanističkog plana za zonu Dedinje II/2 1976. godine. Stambeni projekat Dedinje II/2 jeste fragmentisani urbanistički projekat koji sadrži četiri stambene grupacije na blisko pozicioniranim lokacijama. Autor ovog projekta bio je arhitekt Zoran Župnjevac ispred kompanije Energoprojekt. Sve četiri grupacije su skoro simultano projektovane u rasponu od 3 godine (od 1979 do 1982) i izvedene do 1986. godine. Četiri stambene grupacije su sledeće: Stambeni niz u Jezdićevoj ulici, dvojna zgrada višeporodičnog stanovanja u Maglajskoj ulici, dvojne porodične kuće grupisane u skupove od po četiri u Ružićevoj ulici, i stabmeni blok višeporodičnog stanovanja koji se sastoji od meandra manjih gustina i stambenog niza jednoporodičnih kuća u ulici Koste Racina. Sve navedene stambene grupacije su građene kao stanovanje visokog standarda u skladu sa prvilnikom Uslovi i tehnički normativi za projektovanje stambenih zgrada i stanova iz 1973. godine. Investitor je bio Grad Beograd i Komanda odbrane Beograd 2. Stanovi nisu bili namenjeni za tržište već su budući stanari bili uživaoci prava na korišćenje.
Konstruktivni sklop svih stambenih grupacija je armirano-betonski masivni ili skeletni, dok je završna obrada fasade u sva četiri slučaja fasadna cigla. Projektovanjem parkovskih površina, igrališta, platoa i mesta za odmor u sklopu stambenih blokova, stvoren je kolektivni identitet prostora u skladu sa principima i preporukama Detaljnog urbanističkog plana. Sa druge strane, arhitekt je upotrebom razuđenih volumena objekata, nepravilnim pozicioniranjem terasa, lođa i balkona težio simulaciji individualnih prostora. Visoki standard stanovanja je takođe bio naglašen primenom materijala u eksterijeru; fasadna cigla, staklene pregrade kao i raznobojna bravarija dodatno su isticali individualnost stana, ali i stambenog objekta u odnosu na grupaciju i naselje.
U današnjem kontekstu težnja korisnika za individualnim prostorima stanovanja je dodatno realizovana putem ograđivanja delova otvorenog bloka čime su stvorena privatna dvorišta (u slučaju Jezdićeve i Ružićeve ulice). U procesu restitucije zemljišta, parkovski prostori su takođe doživeli prostornu rekonfiguraciju – naime, jedan zajednički park između Maglajske i Ružićeve ulice je skoro u potpunsti privatizovan i na njegovom mestu je izgrađen novi stambeni niz. Pored promena urbanističkog plana, većina objekata bila je predmet individualnih intervencija korisnika. Ekstenzije stambenih jedinica van postojećih gabarita, zatvaranje lođa i terasa, kao i adicija elemenata eksterijera objekata poput nadstreha i stepeništa su relativno česta pojava u svim stambenim grupacijama. Većina individualnih intervencija je realizovana u duhu projektovane arhitekture, te primenjeni materijali ne odudaraju od zatečenih,čineći navedene alteracije manje primetnim.
LITERATURA
Dukanac, Dalia and Ljiljana Blagojević, “Spaces of transition: testing high standard housing in late-socialist Belgrade.“ Planning Perspectives, (2019). doi.10.1080/02665433.2019.1650665.
Bogunović, Uglješa. “Niz individualnih stambenih zgrada na Topčideru”, Moja kuća, vol. 3, no. 12, (1983): 6-9.
ARHIVSKA DOKUMENTACIJA
Detaljni urbanistički plan zone Dedinja II/2 – kompleksa između ulica: Neznanog unaka, nove trase Veljka Lukića – Kurjaka, nove trase Banjičkog venca, dela nove trase Ljutice Bogdana, Milutina Ivkovića, i Bulevara Oktobarske revolucije, Beograd: Zavod za planiranje razvoja grada Bograda, 1976.
Detaljni urbanistički plan zone Dedinje II/2 – Izmena, Beograd: Zavod za planiranje razvoja grada Bograda, 1982.
Predlog regulacionog plana opštine Savski venac: Dopuna tehničkog izveštaja, Beograd: Urbanistički zavod grada Beograda, 1962.
Projektna dokumentacija arhitektonsko-građevinskog projekta stambenog objekta u Jezdićevoj ulici, Beograd, opština Savski venac, 1980/1981.
Projektna dokumentacija arhitektonsko-građevinskog projekta stambenog objekta u Maglajskoj ulici, Beograd, opština Savski venac, 1980/1982/1983.
Projektna dokumentacija arhitektonsko-građevinskog projekta stambenog bloka u Ulici Mirka Tomića – grupacija D, Beograd, opština Savski venac, 1981/1982.
Projektna dokumentacija arhitektonsko-građevinskog projekta stambenog objekta u Ružićevoj ulici, Beograd, opština Savski venac, 1981/1982.
Regulacioni plan opštine Savski venac: Obrazloženje, tehnički izveštaj, Beograd: Urbanistički zavod grada Beograda, 1961.
Podnosilac izveštaja
Dalia Dukanac, M. Arch.
JAT-OV HANGAR 2 NA AERODROMU BEOGRAD (HANGAR JAT TEHNIKE)
TURISTIČKI KOMPLEKS „KONACI – SUNČANI VRHOVI“
HOTEL „NAIS“
KLINIČKI CENTAR NIŠ – INFEKTIVNA KLINIKA
Naselje Cerak vinogradi
Naselje Cerak vinogradi sagrađeno je na prostoru ukupne površine 92,60 ha. Nalazi se na jugozapadnoj padini šumadijskog pobrđa nagnutoj prema Železniku i okrenutoj prema dolinama Save i Rakovičke reke, na oko 10 km od centra Beograda. Naziv je nastao po Cerovoj šumi koja je nekada rasla na ovoj padini, a koja je vremenom iskrčena i pretvorena u pašnjake i vinograde. Cerak 1 obuhvata: Severno, Južno i Istočno susedstvo. Oni su povezani velikim centralno pozicioniranim naseljskim parkom sa stablima cerove šume. Naselje ima jasno postavljen stambeni deo i centar sa objektima komplementarnim stanovanju (osnovna škola, predškolska ustanova, vojnomedicinski centar). Prostorna organizacija centra Mesne zajednice zasnovana je na linearnoj postavci objekata javne namene. Njihov potez upravan je na pravce pružanja pešačkih ulica. Stambeni objekti su trospratni i šestospratni i svojom pozicijom formiraju manje ambijente sa uličnim mobilijarom i zelenilom. Sačinjene su od tri tipa stepenišnih lamela segmenata sa tipizovanim elementima montažne konstrukcije, materijala i opreme. Cerak 2 čini Zapadno susedstvo koje je prostorno, funkcionalno i oblikovno povezano sa Cerakom 1 kao matičnim delom naselja. Nalazi se na nižim visinskim kotama iste padine kao i Cerak 1 i prostire se do Ibarske magistrale. Projektna dokumentacija za Cerak 1 rađena je u periodu od 1978. do 1980. godine, građenje je trajalo od 1978. do 1985. godine. Prvi stanovi su useljeni 1981. godine.
Autori arhitektonsko-urbanističkog rešenja su Darko Marušić, Milenija Marušić i Nedeljko Borovnica.
