_Vesti

Blok 21 Centralne zone Novog Beograda

Blok 21 je prvi projektovani i izvedeni blok Centralne zone Novog Beograda, ugaoni blok zone, zamišljen kao urbani modul zone. Blok je pravougaonog oblika, dimenzija 600h400m, površine od 24ha. U bloku je sagrađeno 2365 stanova,  za planiranih 10000 stanovnika, gustina naseljenosti je 540 st/ha. Blok je projektovan i građen kao investicija Jugoslovenske narodne armije, i do privatizacije fonda tokom 1990-tih bio u fondu Vojno-građevinske direkcije.

U bloku je izgrađeno devet stambenih objekata, od toga šest stambenih kula spratnosti P+16+Pk, dva horizontalna bloka dužine 286m spratnosti P+10+Pk i P+8+Pk i meandar, koji se sastoji od devet međusobno upravnih traktova ukupne dužine 980m, spratnosti P+4+Pk. Pored objekata stanovanja, izgrađeni su i objekti obrazovanja (dva vrtića i dve osnovne škole), centar mesne zajednice i trafo stanica. Od slobodnih površina dečije igralište površine 48820m2, sportski tereni površine 9500m2, prateće zelenilo i pešačke staze ukupne površine 38145m2. Najveći broj stanova je dvosoban (34,97%) i trosoban (32,94%).

Objekti A7 i B9 su građeni kao eksperimentalno gradilište IMS Žeželj tehnologije, nakon što je tehnologija prethodno testirana na eksperimentalnom gradilištu u blokovima 1 i 2. Kako je reč o ranoj primeni tehnologije prefabrikacije, naročito prednapregnutih sistema, industrija i struka su se uhodavali tokom planiranja i izgradnje ovog bloka. Ostale objekte je gradilo građevinsko preduzeće Komgrap u poluprefabrikovanoj tehnologiji.

Kao polazna osnova pri projektovanju za Blok 21 se koristilo Uputstvo za izgradnju stambenih objekata JNA iz 1956. godine, uz niz drugih, često privremenih i ad hoc dokumenata: Referata za određivanje politike stanbene izgradnje u Beogradu u periodu do 1961 godine. Beograd: Sekretarijat za informacije i veze NO Beograda, 1958. Teze i stavovi za utvrđivanje stambene politike u Beogradu. Beograd: Skupština grada Beograda, 1964. Blok 21 je izuzetno značajan sa aspekta razvoja struke, zato što kroz rad na eksperimentalnom gradilištu IMS tehnologije počinje da se kristališe ideja o zasebnoj disciplini habitoloških istraživanja, koje u okviru IMS Instituta započinje arhitekta Mihajlo Čanak sa svojim saradnicima, upravo radeći na ovom bloku i kasnije na drugim stambenim blokovima i naseljima u Beogradu.

Objekti i javne površine su danas u lošem stanju, bez većih radova na rekonstrukciji i renoviranju od trenutka useljenja. Oštećenja su izraženija na višim etažama, usled izloženosti atmosferilijama i dotarajalosti elemenata konstrukcije. Vidljive su brojne dogradnje, zatvaranje terasa, promena stolarije i nestručno izvedene adaptacije. Po obodu bloka je tokom 1990-tih i 2000-tih izgrađen niz stambenih i poslovnih objekata različitih spratnosti, koji su izgrađeni na mestu planiranom za centar snabdevanja.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, broj 2. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kul-ture grada Beograda, 2007.
  3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  4. Jovanović, J. (2014). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 21, 22 i 23. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  5. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  6. Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 21, Istorijski arhiv Beograda
  7. Lična arhiva dr arh. Ivana Petrovića u vlasništvu Konstantina Petrovića

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

Centralna zona Novog Beograda

Centralna zona Novog Beograda obuhvata devet urbanih blokova (21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 29, 30), pozicioniranih na potezu između Palate Srbija (Palate Federacije, Saveznog izvršnog veća) i Železničke stanice Novi Beograd, površine oko 160 ha, kvadratna zona okvirnih dimenzija 1600h1600 m.  Celina je planirana kao mešovita stambeno-administrativno-poslovna zona, u kojoj je planirano stanovanje sa pratećim sadržajima za 40000 stanovnika. Prema planovima iz 1960-tih, šest obodnih blokova su planirani za stambenu izgradnju, dok su blokovi 24, 25 i 26 na centralnoj osi namenjeni centralnim sadržajima. Blok 24 je tokom 1980-tih prenamenjen u sedmi stambeni blok, nakon konkursa organizovanog 1984. godine.

Nakon „Arhitektonsko-urbanističkog konkursa za idejno rešenje stambenog kompleksa u Novom Beogradu“, koji je održan 1959. godine, dodeljene su dve ravnopravne druge nagrade sledećim timovima: prvi tim, u sastavu Leonid Lenarčič, Milosav Mitić, Ivan Petrović i Mihailo Čanak, i drugi tim, u sastavu Josip Svoboda, Dušan Milenković, Milutin Glavički, Gavrilo Drakulić i Jovan Lukić, i još jedna visoka nagrada van konkursa arhitekti Ratomiru Bogojeviću. Ovi timovi su pozvani da učestvuju u daljoj razradi rešenja u okviru Urbanističkog zavoda Beograda, a prema zaključcima Saveta za urbanizam. Urbanistički zavod preuzima rad na urbanističkom rešenju zone, a u tom cilju formira radnu grupu u kojoj su bili članovi iz nagrađenih timova Mitić, Lenarčič, Glavički i Milenković i Uroš Martinović kao šef grupe.

Osmišljen je potpuno novi projekat zasnovan na konkursnim rešenjima, kojim je definisana podela na centralnu aksu i obodne stambene blokove. Takođe, izrađeno je arhitektonsko-urbanističko rešenje za Blok 21, koji je zamišljen kao svojevrsni modularni blok Centralne zone, koji se preslikava na ugaone blokove zone, a središnji blokovi 22 i 29 su osmišljeni tako da povezuju traktove oboda zone. Osnovne arhitektonske tipologije koje se koriste u planiranju blokova Centralne zone i Novog Beograda uopšte, jeste grupacija od 4-5 kula u samim uglovima zone, horizontalni blokovi („štangle“) po obodima i meandar male spratnosti, koji ulazi u polje bloka. Planirano je da svi novobeogradski blokovi imaju bogato zelenilo, ispresecani pešačkim stazama i oivičeni saobraćajnicama u skladu sa principima razdvajanja saobraćaja i zoniranja iz Atinske povelje.

Čitav Novi Beograd, pa i Centralna zona, planirani su tako da u realizaciji odgovaraju takozvanom kranskom / gabaritnom urbanizmu, odnosno industrijalizovanim tehnologijama izgradnje stambene arhitekture. Blokovi su planirani i projektovani u skladu sa budućom organizacijom gradilišta, koja se sastoje iz tzv. pista za poligonu prefabrikaciju, odnosno skladišta – tzv. „deponije“ za prefabrikovane elemente i šine za kranove i dizalice. Po završetku izgradnje i demontaži opreme, kranske staze i „deponije“ se pretvaraju u rekreativne zone i interne saobraćajnice bloka.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, brojevi: 2, 33-34, 35-36, 41-42, 73, 74-77. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960-76.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kul-ture grada Beograda, 2007.
  3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  4. Godišnjak (muzeja) grada Beograda (GMGB). Brojevi: HVII, XXI, XXII
  5. Jovanović, J. (2014). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 21, 22 i 23. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  6. Jovanović, J. (2015). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 28, 29 i 30. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  7. Jovanović, J. (2016). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 24, 25 i 26. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  8. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  9. The Future of New Belgrade – International Competition for New Belgrade Urban Structure Improvement / Budućnost Novog Beograda – međunarodni konkurs za unapređenje urbane strukture Novog Beograda. Vanredni broj časopisa Arhitektura urbanizam. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata Srbije, Urbanističkog saveza Srbije i Udruženja likovnih umetnika primenjenih umetnosti i dizajnera Srbije, 1986.
  10. Urbanizam Beograda, časopis. Brojevi: 17 (1972.), 19 (1972.), 25 (1974.), 30 (1975.), 36 (1976.), 37 (1976.), 38-39 (1977.), 40 (1977.), 44-45 (1977.), 48 (1978.), 51 (1979.), 53-54 (1979.), 57 (1980.), 61 (1981.), 63-65 (1981.)

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

Eksperimentalni blokovi 1 i 2 na Novom Beogradu

U gotovo svim važnijim pregledima posleratnog jugoslovenskog arhitektonskog stvaralaštva eksperimentalnim blokovima 1 i 2 dato je posebno mesto. Eksperimentalni stambeni blokovi 1 i 2 na Novom Beogradu projektovani su i realizovani u sklopu velike kampanje izgradnje stanova na Novom Beogradu. (-, (1960), Savetovanje o industrijalizaciji stambene izgradnje, Savezna građevinska komora, 19-21.oktobra, (Beograd)).

Lokacija na kojoj je bila predviđena realizacija blokova 1 i 2 obrazovana je tako što je okružuju frekventne saobraćajnice Novog Beograda. Blok 1 je u osnovi kvadratnog oblika, a ovde dominiraju stambene zgrade oblikovane kao kule ili soliteri i zgrade koje su dugački dvotrakti, dok je blok 2 u osnovi oblika nepravilnog trapeza.

Originalni izgled objekta iz 1963. godine je očuvan. Od izgradnje do danas objekti se dobro održavaju, na njima nije bilo većih sanacionih niti restauratorskih radova. Potrebno je izvršiti čišćenje fasada i sanaciju krova na pojedinim mestima po potrebi, te obnoviti sve elemente arhitekture.

Stambeni objekti u blokovima 1 i 2 imaju približno oko 3600 stanova i projektovani su 1958. godine. S obzirom na obim ove stambene izgradnje njihova realizacija je trajala od 1959. do 1963. godine. Arhitekte su bili Branko Petričić (autor urbanističkog rešenja), Tihomir Ivanović i Dušan Milenković. Autori projekata su planirali stanove koji bi u proseku odgovarali porodicama od tri člana. S obzirom na finansijske okolnosti i kontekst sredine, vodilo se računa o tome da se štedi na prostoru i materijalu i da svaka prostorija bude racionalno isprojektovana, a posebno male površine zauzimala su kupatila i kuhinje. U stambenim blokovima 1 i 2 primenjeno je pet tipova stambenih zgrada koje ukupno imaju deset tipova stanova. (Detaljan prikaz koncepcije arhitekture eksperimentalnih blokova može se pogledati u izvoru: Blagojević, 2005).

To su:

– Stambena kula, kvadratne krstaste osnove (23mx23m), spratnosti P+13+Pk. Autor je bio Branko Petričić. U ovoj zgradi postoji samo jedan tip stana – dvosobni.

– Stambena zgrada u obliku dvotrakta, dužine 63 metra (koja obuhvata 15 polja konstruktivnog raspona od 4,20 metara), spratnosti P+8+Pk, arhitekte Branka Petričića. Stanovi u ovoj zgradi su jednosobni, dvosobni i trosobni;

– Stambena zgrada u obliku dvotrakta dužine 84 metra obuhvata 20 polja konstruktivnog raspona od 4,20 metara, spratnosti P+8+Pk. Arhitekta je, takođe, bio Branko Petričić. Stanovi su ovde zamišljeni isto kao i u kraćem dvotraktu sa identičnom organizacijom prostorija u jednosobnim, u dvosobnim i u trosobnim.

– Stambena zgrada dužine 63 metra obuhvata 15 polja konstruktivnog raspona od 4,20 metara, spratnosti P+8+Pk, arhitekte Dušana Milenkovića. Ova zgrada sadrži tri tipa stanova – jednosobne, dvosobne i trosobne.

– Stambena zgrada sa tri dvotraktne lamele, spratnosti P+8+Pk, projektanta Tihomira Ivanovića. U ovoj zgradi su smeštena dva tipa stanova – garsonjere i trosobni.

U procesu projektovanja vodilo se računa o efikasnosti sklopa i ekonomičnosti prostora u celini. Stanovi u ovim blokovima imaju dvostranu orijentaciju. Stanovi u dvotraktima organizovani su koridorski, pa tako stanovi na uglovima, tj. na ivicama koridora imaju trostranu orijentaciju.

Svi objekti konstruisani su kao skeletne konstrukcije. Od perioda u kome je nastao, do danas, određeni broj stanova doživeo je različite stepene adaptacija, rekonstrukcija i drugih oblika transformacija.

Soliter D-15 izdvaja se kao objekat izuzetnih tehničko-tehnoloških, zanatskih i estetskih vrednosti. Objekat predstavlja svedočanstvo o izuzetnom iskoraku tehnologije u građevinarstvu pedesetih i šezdesetih godina 20. veka u Jugoslaviji u odnosu na međuratni period.

 

Izvori

  1. Blagojević, Ljiljana, Strategije modernizma u projektovanju i planiranju arhitekture i urbanizma Novog Beograda od 1922. do 1962. godine, doktorska disertacija, Arhtektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2005.
  2. Blagojević, Ljiljana, Novi Beograd: osporeni modernizam, Beograd, 2007.
  3. Seissel, Josip, Konkurs za urbanistički plan Novog Beograda, Arhitektura, br. 3, Zagreb, 1947, str. 18–22.
  4. Blumenau, Igor (1960), Industrijalizacija stambene izgradnje u preduzeću „Rad“, Savetovanje o industrijalizaciji stambene izgradnje19-21.oktobra, Beograd: Savezna građevinska komora, 1960, str. IId-1 – IId-22.
  5. Bogunović, Slobodan Giša, Arhitektonska enciklopedija Beograda 19. i 20. vek, Beogradska knjiga, Beograd, 2005.
  6. Mecanov, Dragana, Prilog proučavanju graditeljskog opusa Biroa za studije u Beogradu, Nasleđe br.XV, Beograd 2014, str. 147-167.
  7. Petričić, Branko; i Radojković Ljubica, Omladinske radne brigade na izgradnji Beograda 1947-1950 godine, Godišnjak grada Beograda, knjiga 5, Beograd, 1958, str. 363.
  8. -, Zaključci prvog jugoslovenskog savetovanja o stambenoj izgradnji i stanovanju u gradovima, Arhitektura X, br.1-6., Zagreb, 1956, str. 30.
  9. – , Blok 1 i 2, Ubranizam Beograda, br. 30, godina VII, Zavod za planiranje Grada Beograda, Beograd, 1975, str. 28.
  10. -, Savetovanje o industrijalizaciji stambene izgradnje, Savezna građevinska komora, 19-21. oktobra, Beograd, 1960.

 

Podnosilac izveštaja

Dr Dragana Mecanov, d.i.a.

Stambena grupacija Vračar

Urbanističku celinu neposredno uz Kalenić pijacu čine tri kule, visinom i gabaritom dominantne u odnosu na šire i uže okruženje. Projektovane u gustom gradskom tkivu, predstavljaju urbanističku mikrocelinu. Od ukupno tri kule, stpratnosti P+10, jedna je administrativno-poslovnog karaktera, prvobitne namene da bude zgrada NOO Vračar. Druge dve kule su stambene, i u stručnoj literaturi, periodici i javnosti poznate pod imenom „stambena grupacija Vračar“.

Poslovna zgrada izgrađena je na uglu ulica Njegoševe i Viške, koja je izgradnjom ove grupacije postala jača saobraćajnica/važniji transverzalni pravac. Tri kule nalaze se u smaknutom poretku, a ono što je specifično za likovno rešenje autora arh. Brkića je da je u istom likovnom obradom tretirana i administrativna i dve stambene kule.  Administrativna zgrada sadrži aneks, spratnosti P+1.

Za razliku od administrativne kule koja ima horizontalne prozorske trake, na stambenim kulama, prozori zu izvedeni sa prekidima na mestima konstruktivnih stubova. Najkarakterističniji likovni elemenat na fasadama na kojima dominiraju boja tamno crvene opeke i crna, su bele terase, čija geometrija prati geometriju Viške ulice. Bele terase postoje na svakom drugom spratu, odnosno svakom parnom, čime je izbegnut efekat previše visoke zgrade u odnosu na okruženje, u kome su one značajno niže.  Ovim likovnim rešenjem, zgrade deluju skladnije i proporcionalnije.

Zgrade grupacije Vračar su izgrađene u armirano-betonskom skeletu sa ispunama od šuplje opeke, tarolita tankih Monije-zidova u ramovima od presovanog lima, koji ujedno čini i konstrukciju prozorskih ramova. Prozorska krila su takođe od ovog materijala. Veći deo fasade je obložen fasadnim keramičkim pločicama. Zgrade su prilikom realizacije opremljene svim  potrebnim sistemima instalacija, grejanjem, toplom vodom, grejanjem vazduhom (za sale administrativne zgrade), signalizacijom, razglasnom instalacijom, telefonima, vodovodom i kanalizacijom itd.

Aleksej Brkić (1922-1999), jedan je od najistaknutijih autora arhitekture Beograda  nakon Drugog svetskog rata, u čija dela se ubrajaju i zgrada „Hempro“ na Terazijama, zgrada Socijalnog osiguranja u Nemanjinoj, čija likovnost fasade u velikoj meri podseća na stambenu grupaciju Vračar. Studij na Arhitektonskom odseku Tehničkog fakulteta u Beogradu upisan je pre Drugog svetskog rata, nastavio po demobilisanju, u novembru 1945. godine, a završio je 1948. godine. Počev od 1949. do 1952. na upravu je arhitekta arhitektonskog odeljenja u sastavu Projekntskog zavoda Srbije. Napustivši ovu ustanovu, osnivački projektantski atelje „Invest-projekt“ (gde je projektant i direktor) da bi potom nastao u manjim arhitektonskim biroima, mahom kao osnivač i vodeći projektant („Obelisk“ 1957, „Vračar projekt“ 1964). Tokom 1960. u Americi predavali su na Kalifornijskom univerzitetu u Berkeliju i Mičigen Stejt Univerzitetu. Početkom sedamdesetih sasvim posvećeno pisanju, teorijskim i istorijskim aspektima struke. U tom periodu na Arhitektonskom fakultetu u Beogradu po pozivima predavali su studentima završnih godina i postdiplomcima Arhitektonike i teoriju prostora. Bio je takođe glavni pokretač i predsedavajući pokretanje i simpozijuma „Sinteza“ Beograd – Vrnjačka Banja (od 1973. godine). Autor je imao četrdeset realizovanih arhitektonskih projekata, a svoje radove izlagao je na tri samostalne i šest kolektivnih izložbi. Dobitnik je Velike nagrade arhitekture Udruženja arhitekture Srbije, nagrade ULUPUDS-a za životno delo (1997) i prvi predsednik Akademije za arhitekturu koja je osnovana 1995. godine. U svom kapitalnom delu „Znakovi u kamenu“ iz 1992. godine, jedan od najznačajnijih doprinosa istoriografiji i teoriji arhitekture je definisanje i periodizacija pojmova prve i druge remodelacije u srpskoj arhitekturi 20. veka.

Zgrade stambene grupacije Vračar, nemaju značajnijih oštećenja, i održavanjem zgrada stiče se utisak da su solidno očuvane uprkos zubu vremena koji nagriza zgrade slične starosti.

 

Izvori

  1. -. „Zgrada NOO Vračar“, Arhitektonski urbanizam, 11-12, Beograd (1961): 34-35.
  2. Bogunović­, S. Giša. Arhitektonska enciklopedija Beograda XIX i XX veka,
  3. Jovanović, Jelica ur. Registar moderne arhitekture i urbanizma u Srbiji 1945-1990. Beograd (2018): Društvo arhitekata beograda – Dokomomo Srbija.
  4. Kovačević, Bojan i Schtiler, Adolf. Aleksej Brkić. 1922-1999. Reduzuerte Klarheit im einklang mit der moderne. Exhibition Catalog, 2011.
  5. Mecanov, Dragana. „Valorizacija modernističke baštine na primeru stambene arhitekture Beograda 1947-1967“, magistarska teza. Beograd, 2006: Arhitektonski fakultet Univeziteta u Beogradu.

 

Podnosilac izveštaja

Dr Dragana Mecanov, d.i.a.

MAJDANPEK NOVO NASELjE

HOTEL „ŠATOR“ JASTREBAC

NOVI BEOGRAD

CRKVA SVETOG ANTUNA PADOVANSKOG

HEMIJSKA INDUSTRIJA PANČEVO

MAŠINSKI I TEHNOLOŠKI FAKULTET UNIVERZITETA U BEOGRADU

do.co.mo.mo