_Vesti

Centralna zona Novog Beograda

Centralna zona Novog Beograda obuhvata devet urbanih blokova (21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 29, 30), pozicioniranih na potezu između Palate Srbija (Palate Federacije, Saveznog izvršnog veća) i Železničke stanice Novi Beograd, površine oko 160 ha, kvadratna zona okvirnih dimenzija 1600h1600 m.  Celina je planirana kao mešovita stambeno-administrativno-poslovna zona, u kojoj je planirano stanovanje sa pratećim sadržajima za 40000 stanovnika. Prema planovima iz 1960-tih, šest obodnih blokova su planirani za stambenu izgradnju, dok su blokovi 24, 25 i 26 na centralnoj osi namenjeni centralnim sadržajima. Blok 24 je tokom 1980-tih prenamenjen u sedmi stambeni blok, nakon konkursa organizovanog 1984. godine.

Nakon „Arhitektonsko-urbanističkog konkursa za idejno rešenje stambenog kompleksa u Novom Beogradu“, koji je održan 1959. godine, dodeljene su dve ravnopravne druge nagrade sledećim timovima: prvi tim, u sastavu Leonid Lenarčič, Milosav Mitić, Ivan Petrović i Mihailo Čanak, i drugi tim, u sastavu Josip Svoboda, Dušan Milenković, Milutin Glavički, Gavrilo Drakulić i Jovan Lukić, i još jedna visoka nagrada van konkursa arhitekti Ratomiru Bogojeviću. Ovi timovi su pozvani da učestvuju u daljoj razradi rešenja u okviru Urbanističkog zavoda Beograda, a prema zaključcima Saveta za urbanizam. Urbanistički zavod preuzima rad na urbanističkom rešenju zone, a u tom cilju formira radnu grupu u kojoj su bili članovi iz nagrađenih timova Mitić, Lenarčič, Glavički i Milenković i Uroš Martinović kao šef grupe.

Osmišljen je potpuno novi projekat zasnovan na konkursnim rešenjima, kojim je definisana podela na centralnu aksu i obodne stambene blokove. Takođe, izrađeno je arhitektonsko-urbanističko rešenje za Blok 21, koji je zamišljen kao svojevrsni modularni blok Centralne zone, koji se preslikava na ugaone blokove zone, a središnji blokovi 22 i 29 su osmišljeni tako da povezuju traktove oboda zone. Osnovne arhitektonske tipologije koje se koriste u planiranju blokova Centralne zone i Novog Beograda uopšte, jeste grupacija od 4-5 kula u samim uglovima zone, horizontalni blokovi („štangle“) po obodima i meandar male spratnosti, koji ulazi u polje bloka. Planirano je da svi novobeogradski blokovi imaju bogato zelenilo, ispresecani pešačkim stazama i oivičeni saobraćajnicama u skladu sa principima razdvajanja saobraćaja i zoniranja iz Atinske povelje.

Čitav Novi Beograd, pa i Centralna zona, planirani su tako da u realizaciji odgovaraju takozvanom kranskom / gabaritnom urbanizmu, odnosno industrijalizovanim tehnologijama izgradnje stambene arhitekture. Blokovi su planirani i projektovani u skladu sa budućom organizacijom gradilišta, koja se sastoje iz tzv. pista za poligonu prefabrikaciju, odnosno skladišta – tzv. „deponije“ za prefabrikovane elemente i šine za kranove i dizalice. Po završetku izgradnje i demontaži opreme, kranske staze i „deponije“ se pretvaraju u rekreativne zone i interne saobraćajnice bloka.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, brojevi: 2, 33-34, 35-36, 41-42, 73, 74-77. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960-76.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kul-ture grada Beograda, 2007.
  3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  4. Godišnjak (muzeja) grada Beograda (GMGB). Brojevi: HVII, XXI, XXII
  5. Jovanović, J. (2014). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 21, 22 i 23. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  6. Jovanović, J. (2015). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 28, 29 i 30. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  7. Jovanović, J. (2016). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 24, 25 i 26. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  8. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  9. The Future of New Belgrade – International Competition for New Belgrade Urban Structure Improvement / Budućnost Novog Beograda – međunarodni konkurs za unapređenje urbane strukture Novog Beograda. Vanredni broj časopisa Arhitektura urbanizam. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata Srbije, Urbanističkog saveza Srbije i Udruženja likovnih umetnika primenjenih umetnosti i dizajnera Srbije, 1986.
  10. Urbanizam Beograda, časopis. Brojevi: 17 (1972.), 19 (1972.), 25 (1974.), 30 (1975.), 36 (1976.), 37 (1976.), 38-39 (1977.), 40 (1977.), 44-45 (1977.), 48 (1978.), 51 (1979.), 53-54 (1979.), 57 (1980.), 61 (1981.), 63-65 (1981.)

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

STAMBENI OBJEKTI U NIZU tip „Loco“

Dva Macurina objekta na Dedinju namenjena su bila preduzećima „Centrotekstil” (Zlatarićeva 1) i „Napred” (Zlatarićeva 2), sa stanovima u dupleks-sistemu. Projektovane su kao stambene zgrade u nizu (tip „Loco”) u periodu od 1953. do 1954. godine po istovetnom, tipskom rešenju, a sagrađene jedna za drugom tokom 1955.[1] Najpre je izgrađena ona za Vojno-građevinsko preduzeće „Napred”, i odmah prikazana u dnevnoj štampi kao „prva zgrada sa dvoetažnim stanovima”.[2] Isti izvor navodi podatak da je zgrada sagrađena za 90 dana i da obezbeđuje za 40% jevtiniju izgradnju od uobičajenih stanova te kvadrature. U projektima je insistirano na postizanju racionalnosti, kako u utrošku materijala tako i u dobrom iskorišćenju stambene površine. Pored toga, ovakav tip zgrade omogućava svakoj porodici poseban prilaz i korišćenje sopstvene slobodne površine. Svaki od šest stanova jedne zgrade ima 102 m² površine, od čega je 83 m² efektivno. Eksperimentom sa prvi put u beogradskoj sredini primenjenim dupleks sistemom za skromne i jevtine dvosobne stanove u Zlatarićevoj ulici, Macura upotpunjava seriju svojih istraživanja u stambenoj arhitekturi.

Usvojeni model dvoetažnog stana u nizu, svoju ekonomičnost zasniva na gustini nastanjenosti i znatno većem iskorišćenju građevinskog materijala nego kod prizemne zgrade, ne iziskujući upotrebu skupog materijala i instalacija kao kod višespratnica. Potrebna izolacija između stanova ostvaruje se konstruktivnim elementima, a pošto izolacija između etaža nije potrebna mogu se izvesti najlakše međuspratne konstrukcije. U prizemlju se razvija malo predsoblje sa ugrađenim plakarom za garderobu, kupatilo i dve ostave. Osim toga, u prizemlju se nalazi i dnevna soba sa izlazom na baštu, veličine 18,75 m², koja je kombinovana sa kuhinjom odnosno nišom za kuvanje odvojenom jednom zavesom duž cele prostorije. Kuhinjski prostor je širine 1 m i podrazumeva sudoperu, štednjak nad kojim je ugrađen specijalan otvor za odvod mirisa i pare, i kombinovani kredenac sa stolom i policom. U produžetku, kao mala ali potpuno odvojena jedinica, nalazi se ostava za namirnice. Kombinacijom kuhinje i dnevne sobe postignuta je značajna ekonomičnost stambenog prostora i utroška energije za zagrevanje. Na spratu se nalaze dve spavaće sobe od po 15 m², snabdevene kaljevim pećima, terasom i garderobom.

Na dedinjskim objektima primenjena su neka potpuno neuobičajena ili retko korišćena rešenja kao što su: drvene ograde balkona, jednoslivni blago zakošeni krov, novi tip prozora i zidova u konstruktivnom smislu. U cilju što veće racionalnosti predviđeno je vrlo malo korišćenje betona, i umesto njega uveden je kombinovani zid od opeke i tarolita. Iako kolektivnog tipa, zgrade nose kvalitet i komfor individualnog stanovanja. Autor koristi nevelika sredstva, stvara skromno i štedljivo delo, ali je pri svemu tome vođen humanim principima arhitekture. Pretežno neizgrađen i skrajnut od grada, zatečeni neizgrađeni dedinjski ambijent mu je, pre svega, dozvolio nešto tako. Glavne motive u komponovanju eksterijera čine već oprobani autorski postupci: duhoviti ritam u rasporedu otvora, alterniranje punog i praznog fasadnog volumena odnosno ispupčenih i uvučenih segmenata. Od ove dve zgrade, ona na uličnom broju 2 do danas je sačuvala autentični izgled, dok je njena „bliznakinja” preko puta prilično devastirana neplanskim adaptacijama.

[1] Projekti ovih objekata sačuvani su u okviru Macurine zaostavštine u MA pri MNT, i u IAB (TD f: 18-21-1954).

[2] M. Paskuči, Pet novih stanova umesto dosadašnja tri. Kako brže i jevtinije graditi stanove, Borba 6.3.1955.

 

Izvori

  1. M. Paskuči, Pet novih stanova umesto dosadašnja tri. Kako brže i jevtinije graditi stanove, Borba 6.3.1955
  2. M. Macura, Tehnički izveštaj u okviru projektnog elaborata objekata koji se čuva u Istorijskom arhivu Beograda (TD f: 18-21-1954)
  3. M. Janakova Grujić, Arhitekta milorad macura (1914-1989), Beograd 2010, 121-124.

 

Podnosilac izveštaja

mr Mare Janakova Grujić

STAMBENA ZGRADA „CENTROPROM“

STAMBENA ZGRADA „SIP“

STAMBENE ZGRADE U NIZU TIPA „LOCO“

STAMBENA ZGRADA SA SVODOVIMA OD OPEKE

NOVI BEOGRAD

INSTITUT ZA TUBERKULOZU

Objekat Vojne štamparije i Geografskog instituta JNA

Zgrada Geografskog instituta JNA i Vojne štamparije idejno je osmišljena tokom 1950. godine, dok je Macura bio zaposlen u Projektantskom zavodu NO Beograda. Na terenu su postojala dva već izgrađena suterena gigantske skeletne konstrukcije namenjena za štampariju „Rad”, čija je izgradnja obustavljena 1948 (ostaci ove konstrukcije predstavljaju deo severnog krila nove, Macurine građevine). Odlučivši se za potpuno novu kompoziciju i funkcionalnu organizaciju prostora, Macuri su kao smernica u projektantskom procesu poslužili internacionalni, zapadnoevropski uzori oličeni u tada neprikosnovenoj arhitektonskoj veličini – Le Korbizjeu. Novo rešenje, prilagođeno složenom programu i činjenicom smeštaja dve institucije u jednu zgradu, ostvareno je kroz kompoziciju usklađenu sa ljudskim razmerama i novim estetskim shvatanjima. Projektni zadatak je bio da se nad postojećim objektom dograde nove etaže, s tim da donje služe za štampariju, a gornje za Geografski institut, i da se pri tome omogući njihovo potpuno samostalno funkcionisanje.

Zgradu je projektovao arh. Milorad Macura (graditelj prethodne konstrukcije, na koju je Macura dogradio svoj objekat, najverovatnije je arh. Pavle Krat).

Zgrada je građena u periodu od 1950-1954. Potpuno je završena i useljena 1956. godine.

Klinika za neurohirurgiju

do.co.mo.mo