_Vesti

Naselje Prozivka

Za razumevanje ovog naselja ključno je razumeti ga kao deo šire urbanističke celine. 1974. godine kada je izrađen Detaljni urbanistički plan za deo IV i IX mesne zajednice u Subotici, na umu autora sve vreme bila je ideja velikog bulevara koji je trebao da seče grad na pola i poveže dva naselja na severu i jugu: Radijalac i Prozivku. Dva naselja sa parkovima u pozadini odgovarala su urbanističkom konceptu postavljenom još 1910. godine kada se nalaze prvi zapisi i planovi o radijalnom putu, po kojem Radijalac i dobija ime, a 1930. gradski inženjer Kosta Petrović planira spajanje ovih naselja i naglašava: “Ovo je prirodna linija razvića grada i osim toga što bi novim redom palata bio obdaren grad, centar grada bi se približio šumi, koja leži na preiferiji grada”.

Međutim, prava uloga ovog plana nikada nije bila da se isplanira naselje od nule već da uskladi tri parcijalna rešenja detaljno urbanističkih planova od strane istog zavoda koja mu prethode. Objašnjenje iza ovog nelinearnog procesa planiranja za sada ostaje nerazjašnjeno, ali iz plana se jasno čita tendencija autora da bez obzira na uslove dovedu novoplanirani kompleks u ravan sa modernističkim urbanističkim tendencijama sa početka 20. veka.

Stambeni objekti na prozivci simetrično su obostrano postavljeni u odnosu na pomenutu osovinu – „sastavni deo tog zelenog krvotoka“ kako se navodi u planu. U centru je parkovski rekreativni prostor ali i spomen aleja koja se u planu izdvaja kao zasebna celina za dalju razradu. U centru naselja postavljen je 1977. godine spomenik „Snop“ ili „Prozivka“, kako ga narod zove, čiji je autor vajar Oto Logo. Skulptura, stilizovani snop žita, posvećen je borcima 8. Vojvođanske udarne brigade stradalim u završnim borbama za oslobođenje zemlje u Drugom svetskom ratu. Nije jasno odakle tačno potiče naziv „Prozivka“ koji je poneo i spomenik i naselje za njim, ali spekuliše se da je to mesto gde su civili prozivani i streljani za vreme rata.

Na močvarnom tlu pod današnjom Prozivkom postojalo je 436 kuća, od kojih samo 43 od čvrstog materijala, u kojima je stanovalo 2226 ljudi. U planu iz 74te se navodi da je rušenje ovog građevinskog fonda koji mahom potiče iz perioda pre Prvog svetskog rata opravdano sa ekonomskog, estetskog i funkcijalnog aspekta. Za novo naselje planirano je 3927 stanova u kojima treba da živi 12000 stanovnika. Spratnost se kretala od P+4 za lamele do P+11 za kule. Viši objekti su uglavnom raspoređeni ka perifernim delovima naselja kako se ne bi remetila vizura iz centra „Prozivke i kako bi sa tog mesta perspektivu prema gradu, zatvorio toranj Doma kulture, cimbol grada Subotice.“

Izgradnja postepeno staje devedesetih. Spomen aleja oko 2000te napokon dobija odgovarajuće pejzažno rešenje čime je napokon stavljena tačka na zapostavljenu travnatu zelenu povšinu u kojoj se spomenik, jedini toponim, jedva nazirao. Sa druge strane, većina javnih sadržaja koja je planirana i dalje nije izgrađena poput doma zdravlja. Prozivku nagrizaju nadogradnje i neprimerena novogradnja na nedovršenom delu „zelenog pojasa“ između Prozivke i centra. Novi objekti sužavaju šetalište i umesto modernističkih plivajućih masa u zelenilu vraćaju se principu zatvorenog bloka. Prozivka i dalje nije stigla do centra.

 

Izvori:

Dejan Mrkić. (2012). Radijalac – Aleja Maršala Tita,  Eks Panonia, 15-16, 25-27 .

Sabo Žombor. (2002). Stepski grad. Subotica: Kentaur d.o.o

Istorijski arhov Subotica, F: 47, I, 2/1930. godina.

Istorijski arhov Subotica, F: 138 , bb. / 1959. Godina.

Subotica na starim kartama i mapama, (Subotica, IASu, 2011. )

Direktivni urbanistički plan 1952. Bb.

Jožef Čipa, Detaljni urbanistički plan za deo IV i IX mesne zajednice u Subotici, 1974. Zavod za urbanizam i geodeziju Subotica, Subotica

Podnosilac izveštaja: Dezire Tilinger, M.Arh.

Naselje Kneževac-Kijevo – Ibarska kapija – Tip B

Prema konkursnom rešenju, stambenu grupaciju označenu kao tip B trebalo je da čine tri objekta koja bi se nalazila u južnom delu kompleksa i čija je spratnost trebalo da iznosi P+4 etaža. Ova grupacija je naknadno pozicionirana u centralnom delu naselja Kneževac-Kijevo, uz Ibarski put, a usled konfiguracije terena je predviđeno da ovi objekti predstavljaju glavni visinski akcenat naselja. Izgrađeno je pet objekata ovoga tipa, a njihova visina iznosi čak P+20 sa potkrovljima. Višespratnice su postavljene na denivelisanom platou, zrakasto usmerene prema Ibarskom putu i pokrenute u horizontalnom i vertikalnom planu.

Prilikom rešavanja tipkih etaža i obzirom da je reč o objektima velike spratnosti, autori u naročitu pažnju posvetili ublažavanju potencijalnih strahova stanara. Tako su zajedničke komunikacije prirodno osvetljene, a stanovi su prostrani, dvostrano orijentisani i sa izlazom na po dva balkona. Tipsku osnovu iz konkursnog rešenja činile su četiri stambene jedinice, simetrično raspoređene oko centralno pozicioniranih vertikalnih komunikacija. Finalno rešenje tipske etaže sastoji se iz tri stambene jedinice, jedne trosobne i dve četvorosobne. Osnovni princip prilikom rešavanja stanova bilo je pozicioniranje dnevnog boravka, kuhinje i terase oko prostrane trpezarije, dok je spavaći deo stanova neznatno odvojen od dnevne zone. U svim stanovima funkcionalne zone su jasno razgraničene i ostvarene su brojne cirkularne veze koje doprinose većoj prostornosti.

Finalna obloga fasada izvedna je u crvenoj opeci, sa usecima u vidu balkonskih vertikala i zastakljenim vertikalama francuskih balkona i prozora. Skulpturalnost masa je postignuta stepenovanjem glavnih vertikalnih kubusa, uz zanemarivanje sekundarne plastike. Originalni likovni izraz ovih objekata je u najvećoj meri očuvan i oni su pošteđeni naknadnih intervencija u vidu divljih nadgradnji. Jedine izmene na ovim zgradama pojavljuju se u vidu intervencija manjeg obima. Reč je o vidljivim sanacijama pojedinih delova fasade i nadstrešnicama na ravnim krovovima, u delovima objekata niže spratnosti.

 

Podnosilac izveštaja

Aleksandra Jevtović

Stambeno naselje Trkalište

Na prostoru stambenog naselja Trkalište ranije je bilo trkalište za konje, odnosno hipodrom. Širenjem grada, ovaj prostor opredeljen je za stanovanje, a hipodrom je 1964. izmešten na drugu lokaciju, nešto dalje od centra grada. Izrada Detaljnog urbanističkog plana stambene zajednice „Trkalište“ poverena je Zavodu za ekonomsko i prostorno projektovanje iz Šapca 1977. godine od strane Stručne službe SIZ-a za stanovanje i SIZ-a za upravljanje građevinskim zemljištem i izgradnju komunalnih objekata Šabac. Raniji urbanistički projekat ovog kompleksa izradio je Zavod za racionalizaciju gradnje iz Beograda 1971. godine, i isti je usvojila Skuština opštine Šabac. Ali kako je od vremena izrade projekta prošlo 6 godina, a on nije realizovan, Izvršni savet SO Šabac doneo je zaključak da treba izvšiti reviziju postojećeg urbanističkog projekta. U međuvremenu je započeta gradnja objekta T1, koji sa objektom T2 čini ¼ od ukupno 1.500 planiranih stanova. Sem stambenih objekata, planirani su i prateći objekti koji su potrebni za ovakvo naselje i za šire gravitaciono područje. Planirano je da se ovim planom usmeri stambena politika grada, pre svega, zadovoljenjem potreba za određenim strukturama stanova, poboljšanjem standarda stanovanja, uslova i organizacije života. Jedan od velikih ciljeva započetih ovim planom je i pitanje sistema toplifikacije grada kako bi se, kako je tada planirano, jednog dana sasvim ukinule samostalne kotlarnice u gradu.

Osnovni sadržaji naselja su utvrđeni sa ciljem da se upostave sve funkcije za zadovoljenje potreba stanara, odnosno da se pored stanovanja i saobraćaja obezbede potrebe snabdevanja, kulture, socijalne, obrazovne, društveno-političke i druge potrebe. Planirane centralne funkcije obuhvatale su: društveno-kulturno-komercijalni centar naselja, socijalne ustanove (jaslice i vrtić), obrazovanje (osmogodišnja škola), prostore za rekreaciju (park i sportska igrališta) i u manjem obimu poslovni prostor od šireg gradskog značaja.

Objekti su organizovani u 10 arhitektonsko kompozicionih celina (T1-T10) raspoređenih po obodu naselja. Celine su sastavljene iz jedinica – lamela koje su nazavisne, ali povezane tako da čine jedinstvenu arhitektonsku kompoziciju. Ovakva organizacija omogućava nesmetan pristup i pogled ka centralnom parkovskom delu, planiranom trgu i centru mesne zajednice. Objekti se u okviru kompozicionih celina smiču i u vertikalnom i u horizontalnom planu, te stvaraju utisak pokrenutosti u prostoru, ali na taj način i formiraju mikro-ambijente, poluatrijumske prostore namenjene komunikaciji stanovnika.

Budući da se završetak izgradnje naselja poklopio sa raspadom SFRJ, pojedini ciljevi plana iz 1977. nisu ostvareni. Ti, neostvareni ciljevi uglavom se odnose na planirane centralne funkcije. Stambeno naselje Trkalište jeste izgrađeno, uglavnom  u skladu sa kompozicionim celinama zadatim pomenutim planom, ali Trkalište nije postalo samodovoljno naselje, niti centar mesne zajednice sa širim gravitacionim sklonostima. Izmenama plana koje su usledile devedesetih godina XX veka, prostor planiran za centralne funkcije naselja, postaje blok jednoporodičnih stambeno-poslovnih zgrada neokolonijalnog stila. I pored ovoga, zbog blizine centra grada, ali i velikih zelenih površina namenjenih rekreaciji, Trkalište ostaje atraktivna stambena zona u okvirima Šapca.

 

Izvori

1. Detaljni urbanistički plan stambenog naselja Trkalište, Šabac, 1977.
2. Urbanizam Šapca (Jevtić), godišnjak Istorijskog arhiva u Šapcu
3. Arhiva Međuopštinskog istorijskog arhiva u Šapcu
4. Arhiva lokalnog glasila „Glas podrinja“

 

Podnosilac izveštaja

Marko Gavrilović, M.Arh.

 

Stambeno naselje Benska bara

Prve posleratne godine u Šapcu, kao i u celoj Jugoslaviji, obeležene su velikim poletom i entuzijazmom u izgradnji i obnovi. Nosilac razvoja modernog Šapca je sve razvijenija i snažnija hemijska industrija, fabrika „Zorka“. Sedamdesetih godina XX veka, Šabac doživljava do tada neviđeni procvat. Preduzima se nekoliko kapitalnih poduhvata koji sasvim menjaju izgled grada. Na nekadašnjoj Benskoj bari, močvarnom tlu, na kom su se vekovima gnezdile ptice, a zapravo samo nekoliko stotina metara od centra grada, niče novo stambeno naselje, hotel „Sloboda“, obdanište i drugi prateći objekti novog naselja. Generalnim Planom iz 1964. koji su radili čuveni jugoslovenski arhitekti, Slobodan Janjić i Uglješa Bogunović, koncepcijski je osmišljeno i planirano novo moderno naselje kolektivnog stanovanja na ovom prostoru, zasnovano na principima funkcionalnog grada koje je postavio Le Corbusier, kroz 95 tačaka Atinske povelje (1943).

Na prostoru Benske bare rađena su opsežna arheološka istraživanja u periodu od 1967 do 1970. Pronađeni su predmeti od neprocenjive vrednosti iz perioda vinčanske kulture, smatra se da je jedno od prvih formiranih naselja u Posavini bilo na ovom lokalitetu. Pored neolitskog doba, nađeni ostaci iz gvozdenog doba i iz srednjeg veka. Zbog značaja materijala koji je ovom prilikom nađen, prostor je stavljen pod zaštitu kao spomenik kulture 1967. Osim toga, prostor Benske bare značajan je i kao mesto stratišta u Drugom svetskom ratu, na kome su okupatori streljali veliki broj rodoljuba zbog otpora koji im je na prostoru grada ukazan na samom početku okupacije. Ali već 1970. ukazala se potreba da se na tom mestu podigne stambeno naselje, a zaštita ovog prostora je ukinuta.

Urbanistička kompozicija postavljena je na početku okvirno, a kasnije se svaki blok detaljno projektovao i uređivao. Iako u definisanju karakterističnih zona dominiraju prostorno morfološki kriterijumi, pokazalo se da se u mnogome ovakva podela poklapa i sa dominantnim funkcijama prostora, gde je prikazan odnos javnih prostora i karekterističnih funkcija.

U okviru otvorenih blokova nalaze se neizgrađene, najčešće uređene otvorne zelene i popločane površine. Neizgrađene javne površine u otvorenim blokovima čine: travnjaci i ozelenjeni delovi, drvoredi, dečija igrališta, parkinzi i slično. Iako prvenstveno služe okolnim stanovnicima, javni prostori u otvorenim blokovima omogućavaju odmor i rekreaciju i stanovnicima okolnih, kompaktnih blokova.

Celine u naselju Benska bara u saglasnosti su sa fazama izgradnje samog naselja. To su: Blok B, B1, E1,E2, E3, G, G1, H, F1, D1, D2, D3, Blok 80-90. Svaki od ovih blokova su jedinstveni prostori sa specifičnim mikrocelinama na javnim površinama. Površina naselja iznosi 13,91ha.

Osnovna ideja simetrije po centralnoj osi od pozorišta do železničke stanice, doprinela je formiranju likovnog identiteta i fizionomije ovog prostora. Ta ideja nije u potpunosti realizovana. Period urbanističkog idealizma je prekinut raspadom SFRJ, blokovi građeni kasnih osamdesetih i devedesetih se znatno likovno i koncepcijski razlikuju od ostalog dela naselja. Tako smo svedoci postepene destrukcije funkcionalnog naselja, čiji se nedostaci ne ispravljaju već se nadograđuju tkz. investitorskim urbanizmom. 2014. godine JUP “Plan” izradio je po nalogu Gradske uprave Grada Šapca Projekat revitalizacije stambenog naselja Benska bara, sa ciljem dobijanja arhitektonsko-urbanističkog rešenja koje će predstavljati osnov za sukcesivnu obnovu i revitalizaciju naselja, a sa posebnim akcentom na tretiranje javnih površina i prostora. Realizacija ovog projekta pokrenuta je revitalizacijom fasada objekata, a krajem 2019. godine pristupilo se uređenju saobraćajnica i javnih površina.

 

Izvori

1. Savatić, A. (2014), Projekat revitalizacije stambenog naselja Benska bara, Šabac;
2. Stojić, M. i Cerović, M. (2011), Arheološka građa Srbije, Beograd;
3. Manošek, V. (2007). Holokaust u Srbiji, Beograd;
4. Urbanizam Šapca (Jevtić), godišnjak Istorijskog arhiva u Šapcu;
5. Arhiva Međuopštinskog istorijskog arhiva u Šapcu;
6. Arhiva lokalnog glasila „Glas podrinja“, za period 1968-1980.

 

Podnosilac izveštaja

Marko Gavrilović, M.Arh.

NOVO NASELjE

Novo naselje počinje da se gradi 1977. godine, kao reon „sistemske organizacije stanovanja“, čija je izgradnja i planirana u periodu 1973-1983, zajedno uz realizaciju naselja Mišeluk, na desnoj obali Dunava. U tom trenutku, postoji značajno graditeljsko iskustvo višeporodične stambene izgradnje na području novosadskih Limana, koje je primenjeno i na ovom području.

Prve zgrade na Novom Naselju grade se  u Ulici Bate Brkića i to na brojevima od 18-26, spratnosti P+8, sa dopunskim sadržajima u prizemlju, nakon kojih slede objekti duž današnjeg Bulevara Jovana Dučića (nekadašnja ulica Bačkopalanačkog odreda), i to sedam kula osmospratnica, između kojih će se kasnije graditi zajednički sadržaji naselja. Prve zgrade useljene su već u novembru 1978.godine. Na izgradnji Novog naselja nagažovan je veliki broj novosadskih arhitekata (Dušan Krstić, Slobodan Kuzmanović, Milorad Milidragović, Mile Popov, Duško Radovanović, Miroje Maraš, Blagoje Reba, i drugi).

Tri stambene kule na Novom Naselju arh. Milorada Milidragovića (1938–1999) građene su u periodu 1979–1982. godine, sa po 13 spratova (P+13+2etaže u krovnoj mansardi). Ove kule markiraju raskrsnicu bulevara Bate Brkića i Bulevara Jovana Dučića, čineći glavni reper za prilaz naselju iz pravca Veternika. Kao i ostali objekti kolektivnog stanovanja iz datog perioda, karakteriše ih razvoj tipske etaže, koja ima više struktura stanova – od jednosobnog, do trosobnog, sa tipiziranim kupatilima. Skeletni sistem omogućava jednostavnu organizaciju plana, kao i relativno jednostavne izmene u savremenom sistemu života. Opremanje zgrade u pogledu zajedničkih prostorija ukazuje na visok standard višeporodičnog stanovanja koji je posebno karakterističan upravo za stanovanje na Novom naselju Novog Sada. Etaže karakteristične krovne strukture –  svojevrsne mansarde – posvećene su zajedničkim prostorijama stanara. Zgrada je opremljena jednim putničkim i jednim teretnim liftom, glavnim holskim i protivpožarnim stepeništem.

Sadašnje stanje objekata ukazuje na standardne probleme zgrada iz ovog perioda – na pojedinim stanovima izvršena je zamena originalnih drvenih prozora sa dvostrukim zastalenjem savremenim PVC prozorima, zastakljivanje balkona i lođa, izrada spoljašnjeg termičkog sloja sa kontaktnom fasadom n apojedinim delovima. Generalno stanje zajedničkih prostora objekata je dobro, zahvaljujući dobrom kvalitetu arhitektonskih i zanatskih rešenja.

 

Izvori

1. Tehnički arhiv grada Novog Sada
2. Vladimir Mitrović, Arhitektura Milorada Milidragovića, život posvećen arhitekturi, Društvo arhitekata Novog Sada, Novi Sad, 2007.
3. https://www.youtube.com/channel/UCoPeGOi59GVr-u6rOb2xwwQ

(Kako se gradilo Novo naselje, deo 1-3, Arhiva RTV, na Novo kulturno naselje, youtube channel)

 

Podnosioci izveštaja

Dragana Konstantinović, Slobodan Jović, Dragana Kocić, Maja Momirov

 

Stambeno naselje „Zele Veljković“

Regulacioni plan grada u konačnoj formi izrađuje arh. Ratomir Bogojević 1946. godine. Zbog povećanja broja stanovnika u gradu i razvoja raznih grana industrije arh. Bogojević predvideo je intenzivnu stambenu izgradnju nakon rekonstrukcije postojećeg fonda i osposobljavanja terena za gradnju novih stambenih objekata. Zbog nestašice stanova paralelno sa izradom generalnog urbanističkog plana, arh. Bogojević radio je i detaljan plan za južni i severni deo grada, za koje je bila predviđena izgradnja novog tzv. Radničkog naselja na jugu, odnosno Novog naselja (kasnije nazvano naselje „Zele Veljković“) na severu. Ovaj prostor je prema Urbanističkom planu iz 1947. godine bio predviđen za izgradnju objekata kolektivnog stanovanja, a blizina fabrika „Zele Veljković“ i „Leteks“ bila je glavni osnov za podizanje novog naselja, kako bi se stambeno pitanje dela radnika tekstilne industrije rešilo. Neki od prethodnih vlasnika zemljišta ustupili su zemlju uz zahtev da im se obezbede stanovi u novom naselju. Deset tipskih zgrada izvedeno je do 1950. godine u naselju „Zele Veljković“. One su po svojoj formi bile slične onim u Radničkom naselju – kvadratne osnove, sa prizemljem i spratom, sa ukupno šest stana (po tri po spratu) i četvoroslivnim krovom. Na delu parcele ispred ulaza nalaze se travnjaci sa zimzelenim i listopadnim rastinjem. Na prostoru između svake dve zgrade nalaze se po dve duže spojene garaže.

Godine 1966. Odeljenje za finansije opštine Leskovac usvojilo je predlog građevinskog preduzeća „Graditelj“ da se na mestu gde su u to vreme bile privatne parcele i njive, koje su nakon donošenja rešenja nacionalizovane, izgradi nastavak stambenog naselja sa većim brojem prizemnih slobodnih kuća i kuća u nizu sa dvosobnim stanovima. Ovo rešenje stupilo je na snagu nakon što je „Graditelj“ izvršio isplatu eksproprisanog zemljišta i useva prethodnim vlasnicima. Elaborat za urbanističko rešenje na ovoj teritoriji sastavili su arh. D. Jovanović, glavni arhitekta i saradnici arh. O. Jovanović, inž. P. Popović i teh. J. Živković. Severni nastavak naselja sadrži 76 kuća u nizu, 18 prizemnih slobodnih kuća i 16 zajedničkih garaža, za novih 470 stanovnika, kako je projektom tada predviđeno. Podrumi nisu predviđeni zbog visokog nivoa podzemnih voda. Umesto podruma predviđene su posebni pomoćni objekti u dnu dvorišta, predviđeni za smeštaj zimnice i ogreva. Prema planu ozelenjavanja, predviđeno je dosta zelenih površina, kako oko naselja, sa dečjim igralištima, tako i unutar njega, u dvorištima na samim parcelama. Garažiranje vozila predviđeno je u individualnim boksovima koji su povezani u zajedničke objekate. Za ozelenjavanje na parcelama u celom naselju težilo se izbegavanju stereotipnih drvoreda, te su ovi prostori obrađeni parkovski, kombinovanjem zimzelenog i listopadnog visokog drveća. U opisu projekta naznačeno je da se plan ozelenjavanja mora poštovati i ne sme se menjati bez saglasnosti Zavoda za urbanizam. Plan ozelenjavanja osmislili su arh. D. Jovanović, saradnici: arh. O. Jovanović i arh. S. Karabegović. Glavni arhitekta za projekat za kuće u nizu i individualne kuće u severnom delu naselja bila je Nada Mratinković, a saradnici: arh. Jovan Pop-Kocić, ing, B. Mladenović, tehn. S. Branković.

Stambene zgrade iz pedesetih godina su danas u relativno dobrom stanju, sa održavanim zelenim površinama. Na nekim je fasada u vidno lošem stanju. Zelenilo na parcelama ispred nekih zgrada je uređeno i održavano, dok je ispred drugih zapušteno.

 

Izvori

Istorijski arhiv Leskovac, br 11.837/1-66, br. 480/1-67

 

Podnosilac izveštaja

Jana Gligorijević, istoričar umetnosti

Nova Galenika

Nova Galenika je naselje građeno u okviru DUSI, u neposrednoj blizini fabrike Galenika, a za potrebe radnih organizacija sa područja Zemuna. Naselje je locirano tako da okružuje već postojeće radničko naselje, koje je izgrađeno tokom 1964. Naselje se sastoji iz jedne postojeće i dve nove stambene zone, koje su pozicionirane severno (C) i južno (B) u odnosu na postojeće naselje (zona A).

Pozvani arhitektonski konkurs za projekat stambenog naselja Nova Galenika (B, C) raspisan je od februara-maja 1975. godine, na kojem je prvu nagradu dobilo rešenje Energoprojekta, arhitekata Ljiljane i Dragoljuba Bakića. Investitor je bila Beogradska zajednica stanovanja.

Zona A ima površinu od 16,40 ha, 276 parcela dimenzija 15h27m, sa 274 stambenih objekata spratnosti p+1, sa 1045 stanova, gustine stanovanja 105-140 st./ha. Nema dovoljno podataka, ali se može pretpostaviti da su objekti projektovani kataloški i građeni klasičnim konstrukcijama. U zoni B ima 862 stana, u zoni C 778 stanova, za 3043, odnosno 2734 stanovnika. Planirane su gustine 155-180 st./ha. U okviru zone A realizovan je centar mesne zajednice sa centrom snabdevanja i KDU (danas predškolska ustanova Sima Milošević).  U zoni C je izgrađena osnovna škola, planirana je i KDU koja nije izgrađena. Ukupna površina cele mesne zajednice je 40,0 ha.

Zona C ima 11 objekata, od toga 9 kula i 2 lamele, zona B ima 12 objekata, od toga 8 kula i 4 lamele. Spratnost objekata je p+4, p+6+pk i soliteri p+8+pk, p+9+pk, p+10+pk i p+11+pk. Objekti su izgrađeni sa mansardnim krovovima, što je predstavljalo raskid sa dotadašnjom praksom projektovanja objekata sa ravnim krovovima i prouzrokovalo dosta polemika u stručnim krugovima, ali i ohrabrilo druge arhitekte da krenu sličnim putem prilikom konkurisanja i projektovanja kolektivnog stanovanja. Objekti su građeni u IMS Žeželj sistemu.

Objekti u zonama B i C su generalno u dobrom stanju, uz primetne znake starenja i dotrajalosti materijala. Na pojedinim opekama je primetna eflorescencija. Primetno je loše održavanje javnih površina. Na starijim objektima su vršene brojne izmene, dogradnje krovova, uvećanje gabarita, postavljana je termoizolacija. Gotovo svi objekti imaju izmenjenu stolariju.

 

Izvori

1. Arhitektura urbanizam, br. 82. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1979.
2. Bakić, Ljiljana: Anatomija B&B arhitekture. Beograd: Ljiljana Bakić, 2012, str. 21-27.
3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
4. Lična arhiva Ljiljane i Dragoljuba Bakića
5. Urbanizam Beograda, br. 2 Beograd: Urbanistički zavod Beograda, 1974.

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

Naselje Konjarnik

Naselje Konjarnik se nalazi u jugoistočnom delu Beograda, na padini iznad autoputa Beograd-Niš. Naselje ima površinu od oko 69ha i oko 20000 stanovnika. Planirano je tako da se sastoji iz tri mesne zajednice koje se grade uzastopno kao tri faze naselja, svaka sa planiranim kapacitetima za oko 7000 stanovnika, gustine naseljenosti oko 300-350 stanovnika po hektaru. Planom su obuhvaćena današnja naselja Konjarnik 1 i 2, Šumice i Učiteljsko naselje. Svaka mesna zajednica je imala isplaniran centar mesne zajednice, osnovnu školu, vrtić, rekreativne površine, a planirani su  sadržaji višeg ranga, poput toplane i telefonske centrale, koji opslužuju šire područje. Planom su predviđeni objekti niže spratnosti, do pet etaža (p+4) a na grebenu su planirani objekti veće spratnosti kao vizuelni reper naselja u odnosu na šire područje i grad u celini. Izvedeni objekti ipak imaju veću spratnost od p+6, a pojedini objekti su tokom 1990-tih i 2000-tih i nadograđeni, tako da imaju mansardne krovove čitavom dužinom objekta.

Izgradnju objekata u naselju je preuzelo na sebe INPROS – Poslovno udruženje za industrijsku proizvodnju stanova, a sam plan je, u skladu sa tada važećim načelima, bio prilagođen industrijskoj proizvodnji i izgradnji stanova, a u skladu sa tehnologijama kojima su preduzeća u sastavu INPROS-a raspolagala, a to su bili sistemi IMS Žeželj (GP Napred), panelni sistem (Trudbenik) i unapređen klasični (7. juli). Pošto je već u fazi planiranja rešeno da se za solitere p+18 i p+12 koristi skeletni IMS Žeželj sistem, a sve ostalo osim sedam objekata ustupljenih GP 7. juli u panelnom sistemu Trudbenik, bilo je potrebno projektovati zgrade u tim sistemima. Kako je bilo malo vremena, a mali broj projektanata je poznavao ove sisteme jer su još uvek bili u ranim fazama primene, organizovan je interni konkurs za tipske lamele (pozvane su gore navedene firme) na kojem su nagrade dobili GP Napred za skeletni sistem, sa izuzetkom objekta 4/I koji je dobio Institut IMS, i KMG Trudbenik za panelni sistem – dakle, biroi koji su već bili uigrani u razradi ovih sistema. Kranske staze i deponije elemenata su, nakon završetka objekata, preoblikovane tako da postanu pristupne saobraćajnice, pešačke staze i zelene površine. KMG Trudbenik je imao svoju privremenu fabriku elemenata „Beograd I“ na licu mesta, u kojoj su proizvođeni i elementi za Blok 45  na Novom Beogradu.

Naselje je danas u relativno dobrom stanju. Pojedini delovi su ugroženi obodnom izgradnjom stambenih i poslovnih objekata, kako stalnog tako i privremenog karaktera. Svi objekti pokazuju znake starosti i dotrajalosti, koja se pre svega vidi na fasadnim elementima, ali do sada nije urađena ni jedna ozbiljnija sistemska rekonstrucija ili sanacija elemenata arhitekture ili urbanizma. Primetne su nadogradnje u delu ili celom gabaritu objekta, promene stolarije, zastakljivanje terasa.

 

Izvori

 

1. Arhitektura urbanizam, br. 41-42. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1966.
2. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
3. Izgradnja, br. 8/73, 12/73. Beograd: Savez građevinskih inženjera i tehničara SR Srbije, Savez društava arhitekata Srbije i Savet za građevinarstvo Privredne komore SR Srbije, 1973.
4. Jovanović, J. Designing the Growth: Planners of Belgrade Housing. In: Women’s Creativity since the Modern Movement (1918-2018). Toward a New Perception and Reception. Ljubljana: ZRC SAZU, France Stele Institute of Art History, 2018, pp. 886-890.
5. Urbanizam Beograda, br. 6. Beograd: Urbanistički zavod Beograda, 1970.

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

Naselje Šumice

Urbanističko rešenje stambeno-rekreativnog kompleksa Šumice iz 1962. godine predstavlja deo programa urbane obnove koncipiranog na osnovu direktiva Generalnog urbanističkog plana Beograda iz 1950. godine i Regulacionog urbanističkog plana opštine Voždovac usvojenog 1961. godine. Iako je u periodu od projektovanja do realizacije došlo do izmena i modifikacija, osnovna koncepcija naselja je prema autoru Andriji Mendelsonu (ispred Urbanističkog zavoda grada Beograda) ostala dosledna urbanističkom rešenju.

Predmetna lokacijaje prethodno podvrgnuta eksproprijaciji i pripremi za gradnju, što je podrazumevalo raseljavanje zateknutog stanovništva i uklanjanje objekata manjih gustina naseljenosti i  kvaliteta. Ukupno je raseljeno oko 300 domaćinstava tj. oko 1000 stanovnika. Stanovi su građeni za tržište.

Pored stambenih objekata predviđeni su i sadržaji sporta, rekreacije i objekti društvenog standarda u sklopu naselja. Projektovanjem parkovskih površina, igrališta, platoa i mesta za odmor u sklopu stambenih blokova, pored objekata rekreacije  i sporta, stvoren je jedinstveni karakter stambeno-rekreativnog kompleksa. Takođe je značajan odnos izgrađene strukture i pejzažne arhitekture koji doprinosi povećanju ambijentalnih vrednosti naselja. U tom smislu, naselje Šumice ukupne površine od 32 hektara je projektovano za 5500 stanovnika (1500 stanova) čime je ostvareno od 13,5 do 15 m2 otvorenih površina u okviru blokova po stanovniku. Korišćenjem prednosti denivelisanog terena lokacije ostvaren je nešto veći stambeni kapacitet naselja od planiranog. Saobraćaj u okviru naselja je projektovan kao tangentan, dok unutar naselja zalaze samo interne saobraćajnice.

U današnjem kontekstu objekti višeporodičnog stanovanja su ostali u relativno izvornom stanju dok je niz kuća u Umčarskoj ulici koji pripada jednoporodičnom stanovanju bio predmet uočljivijih izmena. Pojedini objekti u okviru ovog niza su prošireni izvan originalnih prostornih granica i to najčešće po vertikalnoj osi.

Izvori

1. Andrija Mendelson: „Sportsko-rekreativni kompleks „Šumice““, Urbanizam Beograda, 13-14, (1971): 19-24.
2. INPROS: Stambeno naselje „Šumice“. Beograd: INPROS, n.d.
3. „Šumica“: Urbanizam Beograda, 30, (1975): 44.
4. Bratislav Stojanović i Uroš Martinović: Beograd 1945-1975, (1978):29, 34.
5. Miroljub Kojović i Miroslav Živković (rukovodioci istraživanja): Prostorne i sociološke karakteristike i vrednosti novih stambenih naselja u Beogradu, Beograd.

 

Podnosilac izveštaja

Dalia Dukanac, M.Arh.

Naselje Kneževac-Kijevo – Vidikovac – tip A

Izgradnja objekata označenih kao tip A5-A9 i A10-A11 otpočela je 1974. godine na lokalitetu Vidikovac. Prema konkursnom rešenju, unutar ovih grupacija trebalo je da postoje interni pešački trgovi. Stambene celine trebalo je da budu zrakasto orijentisane prema centralno pozicioniranom centru mesne zajednice, koji je bio kružne osnove.  Predviđena visina objekata iznosila je P+3/4. Prilikom realizacije ovog dela naselja ukinuti su pešački trgovi, tako da je prostor oko objekata ostao neobrađen i u zelenilu. Ukidanjem podzemnih garaža  i velikim povećanjem spratnosti, karakter čitavog naselja je dodatno izmenjen, a centar mesne zajednice prema projektu autora nikada nije izgrađen.

Izgrađeni stambeni objekti grupisani su u šest celina, od kojih se svaka sastoji iz tri korpusa. Najviši korpusi unutar svake od celina izdvojeni su u poseban objekat.

Investitor je zahtevao izmene i u organizaciji osnove. Tako je ukinuto cirkularno kretanje kroz stan, a prostrani balkoni pozicionirani su uz spavaće sobe, umesto uz dnevni boravak. Ovi stanovi odlikuju se slabijim kvalitetom u ambijentalnom smislu, što je naročito uočljivo u ulaznoj zoni, od koje ka trpezariji i dnevnom boravku vodi dugačak hodnik bez prirodnog osvetljenja.  Ovi stanovi se prema rigdnoj funkcionalnoj organizaciji razlikuju od ostalih rešenja primenjenih u naselju Kneževac-Kijevo.

Konkursnim rešenjem je na svim objektima tipa A bilo predviđeno postavljanje balkonskih panoa sa kružnim otvorima. Ova element primenjen je samo na objektima na Vidikovcu, što im je dalo poseban pečat.  Uglovi ovih objekata karakteristično su obrađeni, sučeljavanjem polukružnih otvora, što umanjuje masivnost visokih silueta a njihova repeticija doprinosi utisku filigranske obrade.  Materijalizacija fasada je izvedena u kombinaciji betona i crvene opeke. Svi objekti završavali su se ravnim krovovima, što je dodatno isticalo ekspresivnost i dimanizam njihovih stepenasto oblikovanih masa.

Ovo naselje je naročito ugroženo divljim nadgradnjama, čije materijalizacije agresivno kontrastiraju izvornoj fasadnoj oblozi. Osim toga, nadgradnje se u najvećoj meri završavaju sfernim završecima, kojima je u potpunosti devastiran brutalističko-ekspresionistički karakter grupacija i kojima je narušena skladnost čitavog naselja. Ovim nadgradnjama onemogućeno je sagledavanje silueta objekata, a kako je reč o višespratnicama koje su ujedno predstavljale repere u svom širem okruženju, ova šteta je vidljiva i sa velikih rastojanja i ugrožava vizure u širokom radijusu oko Vidikovca.

Podnosilac izveštaja

Aleksandra Jevtović