_Vesti

Stambeni kompleks u blokovima 61-62-63-64 na Novom Beogradu

Urbanistički plan naselja «Bežanija selo – blokovi 61-62-63-64» osmislio je arh. Josip Svoboda, tadašnji direktor Urbanističkog zavoda Beograda, koji je i autor ideje o velikim stambenim zgradama u formi velikih stepenica.

Urbanističko-ambijentalne vrednosti su izraziti kvalitet ovog stambenog kompleksa. Park – centralna zelena površina koja koja razdvaja severne i južne delove blokova 61, 62, 63, i 64 daje dodatni kvalitet funkciji stanovanja na Novom Beogradu. Ovakav kvalitet i prednost se veoma retko sreće u gusto naseljenim delovima grada i gradskim zonama sa većim indeksima izgrađenosti.

Gruba procena je da je u ovim blokovima „stepenica“ – 80% zgrada u sistemu Rad Balansi, a 20% u sistemu IMS Žeželj. Pored kvaliteta: odnosa tehnologija, tehničkih i konstruktivnih aspekata i organizacije stanova, kao i drugih kvaliteta u domenu funkcionalne i prostorne organizacije stanova, izdvaja se nekoliko specifičnosti. Stanovi projektovani u blokovima 61-64 i u skeletnom IMS imaju sve odlike projektantskih principa beogradske autorske škole stanogradnje – kružno kretanje, trpezariju u zoni proširene konumikacije, zatim podele na dnevnu i noćnu zonu ili generacijsku podelu, kao i fleksibilnu organizaciju kroz mogućnost promene funkcija po potrebi korisnika. Po tadašnjim predviđanjima – budućnost prefabrikacije ležala na optimizaciji onoga što je već postojalo, a ne na daljnjem nekontrolisanom uvođenju novih sistema.

Panelni sistem Rad – Balansi je modifikovani za potrebe jugoslovenskog tržišta i lokalnog konteksta, posebno razvijani originalno francuski sistem, poznat pod nazivom „Balancy“. U pitanju je montažni krupnopanelni AB sistem sastavljen od vertikalnih nosećih zidova – panela, međuspratnih horizontalnih panela i njihovih veza. Projektovanjem na bazi modularne mreže u ovom sistemu se postiže racionalnost (sa osnovnim modulom M=10 cm). Konstruktivni sklop poprečnih zidova, mogućnost izbora i kombinovanja raspona, fleksibilnošću u pravcu upravnom na raspon, obezbeđuju ovom sistemu karakteristike otvorenog sistema. Kada je u pitanju odnos konstruktivnih elemenata na prostornu ogranizaciju stanova, – nosivi zidovi su puni vertikalni AB paneli (sa ili bez otvora). Dimenzije panela određene su projektnim rešenjima i tehničko-tehnološkim uslovima u proizvodnji i montaži (paneli dužina 6,60 m i visine 3,0 m). Najčešće primenjivani raspon kod stambenih objekata je 6,0 metara, i širinom traka od 180, 240, i 300 cm. Niz godina razvijane su projektantske metode, kako bi se došlo do rešenja da se one uvek grupišu i prolaze kroz kanal koji se po pravilu pozicioniran blizu liftovske vertikale.

Manji deo stambenog kompleksa projektovan je i realizovan u skeletnom IMS sistemu. U pitanju su objekti u blokovima 61 i 62-jug. (Rast objekata se materijalizovao u merama sistema IMS Žeželj u formi velikih stepenica sa visinama stepenica od 2-3 etaže). Tu se jedna, za prefabrikaciju, atipična zamisao o objektu, u realizaciji objeka transformisala u dinamičnu likovno-ambijentalnu strukturu. Ideje o stanu i njegovoj prostornoj organizaciji sa jedne i primena i uloga sistema u toj organizaciji s druge strane su na primeru blokova 61 i 62 najočitije i najuverljivije. Stan u blokovima 61 i 62 demonstrira komplementarnost, dimenzionalno i funkcionalno-organizaciono sadejstvo i jedinstvo arhitekture i konstrukcije, aludirajći na Vitruvijevu jednakost funkcionalnosti, konstrukcije i oblikovanja.

Središnja zona zamišljena kao zeleni pojas u skladu sa principima modernizma, i stambenim zgradama okruženim zelenilom, ozbiljno je ugrožena, kao posledica opšteg konteksta: društveno-političkog, ekonomskog i drugog. Urbanistički konkurs predviđen GUP-om za ovo područje nije raspisivan niti održan. Realizacije su rezultat i posledice odluka nadležnih službi i institucija. Središnji zeleni pojas izgubio je svoju prvobitnu namenu – rekreaciju i javni prostor za građane. Na njemu su izgrađeni objekti stalnog i privremenog karatera: stambene zgrade, samoposluge, trgovački objekti, sa pratećim sadržajima.

Stambene zgrade su – u konstrukcijskom smislu stabilne i neoštećene. Pojavljuju se mestimična oštećenja završne obrade u enterijeru i eksterijeru. Okrunjenost, pukotine, krivljenja elemenata i slično.

 

Izvori

  1. Vuković, S. (2007), „Stanje i pravci razvoja industrijalizacije građenja“, Izgradnja, br.11-12, (Beograd): 557-567.
  2. Marušić, D. (2010), Referentne prednosti sistema IMS u arhitektonskourbanističkom projektovanju, u: Istraživanja, projekti i realizacije u graditeljstvu, ur. Popović Z. i Petrović G., Beograd: Institut IMS: 69–76.
  3. Mecanov, D. (2015), Prostorna organizacija stambenih zgrada građenih u Beogradu u prefabrikovanim industrijalizovanim sistemima, doktorska disertacija, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu
  4. Miodragović, M. (1980), «Projektovanje stanova pri primeni krupnopanelnih sistema industrijskog građenja (sistem Rad Balansi)». Referat za Savetovanje o planiranju, organizaciji, tehnologiji, upravljanju i ekonomici građenja u uslovima industrijalizovane proizvodnje objekata visokogradnje, Savez društva inženjera i tehničara Jugoslavije, Beograd, SFRJ, 3.april, 1980.
  5. Čanak, M. (1966), Studija stambenih funkcija u vezi sa izborom osnovnih modula pojedinih konstruktivnih sistema. Beograd: Centar za stanovanje IMS.
  6. Čanak, M. (1969), «Tipizirani modularni rasponi u stambenoj izgradnji», 28, časopis Izgradnja, br.3, mart 1969. Beograd
  7. Čanak, M. (1971) Funkcionalne karakteristike konstruktivnog rastera 6×6 metara u stambenoj izgradnji. Beograd: Centar za stanovanje IMS.
  8.  Čanak, M. (1984), Vrednovanje kvaliteta u stambenoj izgradnji i stanovanju, (doktorska disertacija, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Beograd.
  9.  Čanak, M. (1976),“Formiranje sistema vrednovanja upotrebne vrednosti stana”. Beograd: Arhitektura urbanizam, XVII, br. 74-77, str. 102-104.
  10. Fototeka stanova, kolekcija (1980) tema: Novi Beograda. teh. ur. Arh. Vukica Đorđević. Beograd: Centar za stanovanje IMS.

 

Podnosilac izveštaja

Dr Dragana Mecanov, d.i.a.

 

 

Liman 3, tri stambene kule

Početak urbanizacije, šezdesetih godina dvadesetog veka, donosi Novom Sadu prve solitere – tornjeve, koje građani identifikuju kao kule. Kule na Limanu 3 su stambeni objekti, koji su nastali 1973. godine. Građene su po projektu arhitekata B. Vučkovića i S. Komadine, koji su bili deo beogradskog projektnog biroa „Arkon“. Pozicionirane su na uglu Bulevara cara Lazara i Balzakove ulice. Sa spratnom visinom P+17 dominantne su zgrade na Bulevaru cara Lazara, projektovane kao reperi, ne samo Limana već čitavog grada. Jedna od poslednjih etapa usmerene stambene izgradnje na novim naseljima Liman 1-4, simbolično je označena podizanjem jednih od najviših stambenih građevina u Novom Sadu.

Kule su građene u mešovitom sistemu. Osnova je tipska i projektovana tako da centralnu poziciju zauzimaju komunikacije, dok su stanovi projektovani oko stepeništa. Dve varijacije stanova, sa prostranim sobama i lođama, čija pozicija formira nešto slobodnije razrađenu fasadu inače stroge forme zgrade, ove kule stavlja u red arhitektonski uspešnih rešenja objekata ovog tipa u Novom Sadu.  Planovi stanova, definisani po kvalitetnim i normiranim standardima, pokazatelj su  pažljivo osmišljavanog prostora za život. Ove tri višespratnice rađene su kao tipski projekat, sa po 68 stanova, sa sličnom tipologijom stanova, isti konstruktivni sistem i materijalizacija. Njihova pozicija u bloku omogućila je podjednako osunčanje svih zgrada i ujedno stvorila još jedan prostorni kvalitet bloka. Netipično postavljanje zgrada, koje nisu uz samu liniju ulice, omogućilo je kreiranje većih slobodnih površina i parking prostora. Problem sa kojim su se susretali stanovnici višespratnica, tih godina, u blokovskim naseljima je unificiranost i nemogućnost identifikacije zgrada. Kule na Limanu nisu imale takav problem,  jer se u urbanom jezgru Bulevara cara Lazara izdvajaju svojom visinom i prepoznatljivom formom.

 

Izvori

Tehnički arhiv Grada Novog Sada

 

Podnosioci izveštaja

Dragana Konstantinović, Slobodan Jović, Dragana Kocić, Maja Momirov

 

Soliteri S8 / Madera

Duž nekadašnje ulice Maršala Tita, a današnjeg Bulevara Oslobođenja, locirane su tri stambena solitera (roze soliter pod brojem 160, žuti pod brojem 168 i zeleni pod brojem 178) sa veznim traktom. Ceo kompleks zgrada projektovan je 1964. godine kao urbanistička celina i predstavlja deo naselja kod železničke stanice. Soliteri su čisto stambeni objekti dok je vezni trakt trgovačko-komercijalnog karaktera. On se sastoji od pet lamela, koje u prizemlju imaju prolaze do ulaza u solitere i koji ujedno predstavljaju sponu između ulice i zelenila u okviru stambenog kompleksa. Vezni trakt je projektovan kao horizantala koja obuhvata sva tri solitera i čini neku vrstu arkade prema bulevaru. Glavna ideja je bila da ceo aneks predstavlja skup različitih prodavnica i uslužnih radnji kako bi stanarima sva tri solitera sve neophodno bilo u najužem okruženju. Prema projektnom planu bili su predviđeni: u prvoj lameli ekspres bife (prizemlje) i restoran (sprat) i turistička agencija (vezni deo); u drugoj lameli u prizemlju i na spratu prodavnice tekstila i tehničke robe; u veznom delu između druge i treće lamele predviđeni su frizerski saloni – muški u prizemlju i ženski na spratu; u trećoj lameli predviđena je samoposluga; u veznom delu između treće i četvrte lamele zbog skučenosti prostora bio je predviđen deo za prodaju duvana i dnevne štampe; u četvrtoj lameli predviđeni su mlečni restoran sa kuhinjom i pekara, dok su na spratu bile planirane društvene prostorije sa dve sale koje bi služile za razne skupove i radne organizacije; peta lamela bila je predviđena za prodavnicu, odnosno izložbeni prostor za nameštaj. Komercijalna struktura veznog trakta je danas u velikoj meri izmenjena, neki prostori su zadržali svoju funkciju, dok je većina dobila prenamenu ili nisu u upotrebi.

Sva tri solitera se sastoje od podruma, prizemlja, osam spratova i potkrovlja. U podrumima se nalaze skloništa a u drugom delu prostorije za ogrev, lift i smeće. U prizemlju ima četiri dvosobna stana, na spratovima po tri dvosobna i po jedan trosobni stan – ukupno u svakom od tri solitera po 36 stanova. U potkrovlju je perionica sa pomoćnim prostorijama i liftovska kućica.

Bočne strane fasada sva tri solitera podeljene su u četiri vertikalna segmenta, dva središnja u kojima se nalaze duže terase i dva bočna bez otvora. Prednje i zadnje fasade podeljene su na pet vertikalna segmenta simetrično rešenih – centralni koji na prednjim fasadama u prizemlju počinje ulazom u zgradu, na višim spratovima sadrži četvorokrilne prozore; bočno od ovog segmenta nalaze se mali balkoni sa dvokrilnim vratima, a sa strana su se nalaze segmenti sa dvokrilnim prozorima. Veliki broj terasa i balkona je vremenom zatvoren ili zastakljen, što prema prvobitnom projektu nije predviđeno. Prostorije veznog trakta se renoviraju i menjaju im se prvobitno projektno utvrđeni enterijeri shodno novim prenamenama i zakupcima/vlasnicima.

 

Izvori

Istorijski arhiv Leskovca, FOND: SO LESKOVAC, Fascikla br. 92 – 1964. godina.

 

Podnosilac izveštaja

Jana Gligorijević, istoričar umetnosti

Šest stambenih kula na Zvezdari

Ivan Antić projektovao je prve visoke stambene kule na Bulevaru revolucije (današnji Bulevar Kralja Aleksandra), spratnosti 12 etaža, koji su značajni samim tim što dugo godina nisu bili prevaziđeni ni dispozicijom, ni konstrukcijom, a ni arhitekturom u pogledu likovnosti. I danas kada se sagleda iz mnogih pravaca, ove kule dominiraju delom Beograda u kojem se nalaze.

Kao prve realizovane stambene kule u nekadašnjoj Jugoslaviji, one su inženjerima predstavljale izazov. Ovo je jedna od prvi zgrada izgrađenih u sistemu klizajuće oplate. Kao što je pomenuto, svih šest kula koncipirane su jednako. Na tipskom spratu projektovana su četiri identična stana. Komunikacije su pozicionirane u sredini tipskog sprata, projektovana je jedna stepenišna vertikala, i dva lifta.

U jednoj retrospektivnoj analizi njihovih karakteristika ističe se to da su zasnovani na veoma čistoj osnovi, koju gradi sistem poprečnih zidova istih raspona. Ova specifičnost ovde se procenjuje kao pozitivna vrednost. Pored toga, funkcionalnost stanova je obogaćena dopunskim sadržajima kao što su posebne prostorije – garderobe, trpezarija koja je odvojena od kuhinje a koja je smeštena u centar stana i direktno osvetljena, pa se oko nje nižu prostorije u stanu. Takođe, kvalitet ovih stanova predstavlja mogućnost adaptacije, odnosno prenamene prostorija prema potrebama korisnika.

Ostvarene upotrebne vrednosti izgrađenih objekata su sledeće: šest kula po deset spratova stambene namene sa po 58 stanova. Od toga 48 stanova od 69 m2, i deset stanova od 22,80 m2. Ukupno 3.540 m2 neto stambene površine po kuli. Ukupno u šest realizovanih kula postoji 348 stanova, sa 21.240 m2.

Konstruktivni sistem svih šest zgrada izveden je u armiranom betonu i to metodom klizajućih oplata. Betonski zidovi obloženi su sa fasadne strane specijalnom pločastom opekom i u vertikalnim linijama crvenom giter opekom. Kao završni detalj, arh. Ivan Antić opredelio se za naboranu formu krova, koja će, u međuvremenu, u stambenoj arhitekturi postati njegov zaštitni znak. Važnu ulogu i u fazi projektovanja i u fazi realizacije objekata u industrijalizovanim prefabrikovanim sistemima pored arhitekata imali su građevinski inženjeri, koji su u velikoj meri učestvovali u formiranju konstruktivnih elemenata i sistema, i u tom smislu doprineli oblikovanju arhitekture modernizma kakvu danas prepoznajemo i vrednujemo.

Izdvaja se nekoliko kriterijuma prema kojima se šest stambenih kula arh. Ivana Antića može afirmativno vrednovati. To su:

 

Nakon gotovo 70 godina od njihove realizacije, na pojedinim mestima pojavljuje se problem procurivanja krova. Na tim pozicijama neophodna je sanacija hidroizolacije i drugih slojeva krova. Na nekoliko mesta obloga fasade je oštećena, a na svih šest stambenih kula postoje natpisi i grafiti po fasadama koje je potrebno ukloniti. Stanari pojedinih stanova su izvršili intervencije i zamenu prozora, te oni više nisu ujednačeni, što narušava estetsku komponentu objekta. Stanje konstrukcije je zadovoljavajuće.

 

Izvori

  1. Blumenau, I. (1960), Industrijalizacija stambene izgradnje u preduzeću ’Rad’, u: Savetovanje o industrijalizaciji stambene izgradnje 19–21. oktobra, 1960, Beograd: Savezna građevinska komora: IId-1 – IId-22.
  2. Bogunović­, S. G. (2005), Arhitektonska enciklopedija Beograda XIX i XX veka, Beograd: Beogradska knjiga.
  3. Brkić, A. (1977), Idejne osnove beogradske arhitektonske škole, Urbanizam Beograda IX, br. 38–39 (Beograd): 36–40.
  4. Zaključ­ci prvog jugoslovenskog savetovanja o stambenoj izgradnji i stanovanju u gradovima (1956), Arhitektura X, br. 1–6 (Zagreb): 30.
  5. Marušić, D. (2010), Referentne prednosti sistema IMS u arhitektonsko-urbanističkom projektovanju, u: Istraživanja, projekti i realizacije u graditeljstvu, ur. Popović Z. i Petrović G., Beograd: Institut IMS: 69–76.
  6. Mecanov, D. (2014), Prilog proučavanju graditeljskog opusa Biroa za studije u Beogradu, Nasleđe XV (Beograd): 147-167.
  7. Minić, O. (1996), Pregled urbanističke i arhitektonske delatnosti u Jugoslaviji 1945–1965, posebno izdanje časopisa Tehnika (Beograd): 61.
  8. Nestorović, B. (1955), Evolucija beogradskog stana, Godišnjak grada Beograda, knj. 2 (Beograd): 247–266.
  9. Rihter, V. (1960), Stambeni tornjevi u Beogradu, Arhitektura XIV, br. 1–3 (Zagreb): 33.
  10. Savetovanje o industrijalizaciji stambene izgradnje (1960), Beograd: Savezna građevinska komora: 19–21. oktobra.

 

Podnosilac izveštaja

Dr Dragana Mecanov, d.i.a.

 

Donji Zemun – Severni deo Mesne zajednice I

Stambena četvrt Severni deo MZ I (ansambl na Karađorđevom trgu) se nalazi u Donjem Zemunu, na samom ulazu u opštinu iz pravca Novog Beograda. Detaljni plan za ovaj deo grada je nastao u sklopu šire kampanje regulacije Donjeg Zemuna i uklanjanja teške industrije i izmeštanja železnice iz grada u cilju unapređenja kvaliteta života, te omogućavanja izlaska grada/opštine na obalu Dunava. Tom prilikom su zadržani osnovni koridori, kojima se pristupa Zemunu, a planirana fizička struktura je takva da asocira na gradski zid, odnosno (tada već nepostojeće) bedeme, kroz koje se prolazi i ulazi u grad. MZ 1 se nalazi neposredno uz obalu Dunava (prema planu, zatvaranjem rukavca trebalo je da bude formirano veštačko jezero, od čega se kasnije odustalo) i nadovezuje se na stambeno-rekreativnu zonu formiranu oko hotela Jugoslavija. Na tom mestu se do 1970. nalazi železnička pruga i stanica, koji su izmešteni na današnju poziciju, a isto tako i industrija, za koju su formirane dve nove zone: pored autoputa i na pravcu ka Batajnici. Izmeštanjem ovih objekata, omogućena je izgradnja planiranih sadržaja.

Severni deo MZ I zauzima površinu od 8,03 ha. Prema planu, broj stanovnika je 4108 u 1205 stanova, gustine naseljenosti 512 st./ha. Predviđen je stepen motorizacije 1:6,35 i tome odgovarajući kapacitet parking mesta, što je uzrok današnjem zagušenju javnih površiana i pristupnih saobraćajnica parkiranim vozilima. Planirana je izgradnja osnovne škole i vrtića u kompleksu (nije realizovano), a zbog blizine Retenzije, u okviru ove celine se nalazi i objekat crpne stanice. Četvrt je podeljena u dve grupacije. U delu poteza, koji je bliži Zemunu nalazi se grupacija od pet stambenih kula, spratnosti P+22, koje je gradilo preduzeće Hidrogranja Čačak u svom unapređenom panelnom prefabrikovanom sistemu (zasnovan na Jugomont sistemu). Bliže Novom Beogradu su pozicionirane i tri kule spratnosti p+18 od toga dve sa aneksima spratnosti p+mz+7+pk.

Arhitektonsko-urbanistička kompozicija četvrti je organizovana u dve grupacije sa različitim koncentracijama i primenjenim tipologijama. Pet kula ima veću spratnost, ali su bez aneksa, okružene zelenilom. Grupacija je zbijenog tipa, pošto se nalaze u istorijskom delu grada, u neposrednoj blizini starog jezgra i među klasičnim blokovima sa obodnom gradnjom. Nasuprot njima se nalazi druga grupacija od tri kule, koje svojevrsnim kompozicionim rastakanjem guste gradske matrice postepeno uvode u modernističku blokovsku strukturu Novog Beograda. Kula u Karađorđevoj ulici ima aneks sa rigidnim uličnim frontom, koji formira simboličku kapiju u gradskom zidu sa lamelom u južnom delu MZ I i sa objektima koji se nadovezuju na nju, a nalaze se u bloku naspram njega, na suprotnoj (parnoj) strani ulice. Aneks kule na samoj obali Dunava je za čitave dve etaže podignut na stubove sa nivoa prizemlja, čime je omogućen vizuelni kontakt i neometan pristup obali reke. Treća kula je najudaljenija i zalazi u tkivo Novog Beograda. Između dve najudaljenije kule je planiran aneks u dve etaže, sa javnom namenom, ali nije izveden, čime je ostavljeno mesto za veliku zelenu površinu koja se danas tu nalazi.

Objekti i javne površine su generalno u dobrom stanju. Najveći problem predstavlja parkiranje, zbog čega je deo javnih površina devastiran, naročito pristup reci. Objekti pokazuju vidljive znake dotrajalosti elemenata, naročito pet kula koje imaju dosta oštećene betonske panele na fasadama. Vidljive su promene na fasadama, poput zatvaranja terasa, promene stolarije, nadogradnje na aneksima. Na dve kule su postavljeni veliki bilbordi.

 

Izvori

  1. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  2. Detaljni urbanistički plan severnog dela I MZ u Zemunu, Urbanistički zavod Beograda, 1967.
  3. Regulacioni plan za područje opštine Zemun. Beograd: Eksport-pres, 1967.
  4. Tehnička dokumentacija preduzeća Hidrogradnja Čačak, k-156, stambene kule u I MZ Zemun, Istorijski arhiv Čačak.
  5. Urbanizam Beograda, br. 2. Beograd: Urbanistički zavod Beograda, 1969.
  6. Filipović, Radojko: Zemun, zaustavljena budućnost. Beograd: Most Art, 2013.
  7. Škalamera, Željko: Staro jezgro Zemuna II – arhitektonsko nasleđe. Beograd, Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 1967.

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

Stambena grupacija Vračar

Urbanističku celinu neposredno uz Kalenić pijacu čine tri kule, visinom i gabaritom dominantne u odnosu na šire i uže okruženje. Projektovane u gustom gradskom tkivu, predstavljaju urbanističku mikrocelinu. Od ukupno tri kule, stpratnosti P+10, jedna je administrativno-poslovnog karaktera, prvobitne namene da bude zgrada NOO Vračar. Druge dve kule su stambene, i u stručnoj literaturi, periodici i javnosti poznate pod imenom „stambena grupacija Vračar“.

Poslovna zgrada izgrađena je na uglu ulica Njegoševe i Viške, koja je izgradnjom ove grupacije postala jača saobraćajnica/važniji transverzalni pravac. Tri kule nalaze se u smaknutom poretku, a ono što je specifično za likovno rešenje autora arh. Brkića je da je u istom likovnom obradom tretirana i administrativna i dve stambene kule.  Administrativna zgrada sadrži aneks, spratnosti P+1.

Za razliku od administrativne kule koja ima horizontalne prozorske trake, na stambenim kulama, prozori zu izvedeni sa prekidima na mestima konstruktivnih stubova. Najkarakterističniji likovni elemenat na fasadama na kojima dominiraju boja tamno crvene opeke i crna, su bele terase, čija geometrija prati geometriju Viške ulice. Bele terase postoje na svakom drugom spratu, odnosno svakom parnom, čime je izbegnut efekat previše visoke zgrade u odnosu na okruženje, u kome su one značajno niže.  Ovim likovnim rešenjem, zgrade deluju skladnije i proporcionalnije.

Zgrade grupacije Vračar su izgrađene u armirano-betonskom skeletu sa ispunama od šuplje opeke, tarolita tankih Monije-zidova u ramovima od presovanog lima, koji ujedno čini i konstrukciju prozorskih ramova. Prozorska krila su takođe od ovog materijala. Veći deo fasade je obložen fasadnim keramičkim pločicama. Zgrade su prilikom realizacije opremljene svim  potrebnim sistemima instalacija, grejanjem, toplom vodom, grejanjem vazduhom (za sale administrativne zgrade), signalizacijom, razglasnom instalacijom, telefonima, vodovodom i kanalizacijom itd.

Aleksej Brkić (1922-1999), jedan je od najistaknutijih autora arhitekture Beograda  nakon Drugog svetskog rata, u čija dela se ubrajaju i zgrada „Hempro“ na Terazijama, zgrada Socijalnog osiguranja u Nemanjinoj, čija likovnost fasade u velikoj meri podseća na stambenu grupaciju Vračar. Studij na Arhitektonskom odseku Tehničkog fakulteta u Beogradu upisan je pre Drugog svetskog rata, nastavio po demobilisanju, u novembru 1945. godine, a završio je 1948. godine. Počev od 1949. do 1952. na upravu je arhitekta arhitektonskog odeljenja u sastavu Projekntskog zavoda Srbije. Napustivši ovu ustanovu, osnivački projektantski atelje „Invest-projekt“ (gde je projektant i direktor) da bi potom nastao u manjim arhitektonskim biroima, mahom kao osnivač i vodeći projektant („Obelisk“ 1957, „Vračar projekt“ 1964). Tokom 1960. u Americi predavali su na Kalifornijskom univerzitetu u Berkeliju i Mičigen Stejt Univerzitetu. Početkom sedamdesetih sasvim posvećeno pisanju, teorijskim i istorijskim aspektima struke. U tom periodu na Arhitektonskom fakultetu u Beogradu po pozivima predavali su studentima završnih godina i postdiplomcima Arhitektonike i teoriju prostora. Bio je takođe glavni pokretač i predsedavajući pokretanje i simpozijuma „Sinteza“ Beograd – Vrnjačka Banja (od 1973. godine). Autor je imao četrdeset realizovanih arhitektonskih projekata, a svoje radove izlagao je na tri samostalne i šest kolektivnih izložbi. Dobitnik je Velike nagrade arhitekture Udruženja arhitekture Srbije, nagrade ULUPUDS-a za životno delo (1997) i prvi predsednik Akademije za arhitekturu koja je osnovana 1995. godine. U svom kapitalnom delu „Znakovi u kamenu“ iz 1992. godine, jedan od najznačajnijih doprinosa istoriografiji i teoriji arhitekture je definisanje i periodizacija pojmova prve i druge remodelacije u srpskoj arhitekturi 20. veka.

Zgrade stambene grupacije Vračar, nemaju značajnijih oštećenja, i održavanjem zgrada stiče se utisak da su solidno očuvane uprkos zubu vremena koji nagriza zgrade slične starosti.

 

Izvori

  1. -. „Zgrada NOO Vračar“, Arhitektonski urbanizam, 11-12, Beograd (1961): 34-35.
  2. Bogunović­, S. Giša. Arhitektonska enciklopedija Beograda XIX i XX veka,
  3. Jovanović, Jelica ur. Registar moderne arhitekture i urbanizma u Srbiji 1945-1990. Beograd (2018): Društvo arhitekata beograda – Dokomomo Srbija.
  4. Kovačević, Bojan i Schtiler, Adolf. Aleksej Brkić. 1922-1999. Reduzuerte Klarheit im einklang mit der moderne. Exhibition Catalog, 2011.
  5. Mecanov, Dragana. „Valorizacija modernističke baštine na primeru stambene arhitekture Beograda 1947-1967“, magistarska teza. Beograd, 2006: Arhitektonski fakultet Univeziteta u Beogradu.

 

Podnosilac izveštaja

Dr Dragana Mecanov, d.i.a.

Julino brdo

U vreme kada je sagrađeno, predstavljalo je izvesnu prekretnicu u urbanističkom planiranju stambenih naselja. Rešenje je veoma ionteresantno, u urbanističkom i projektantskom u smislu. Zamišljeno je da naselje bude koliko je moguće, izolovano od vozila, i u horizontalnom i u vertikalnom pogledu, s obzirom da vozila mogu da prolaze samo sa obodne strane naselja i na nižim kotama, tako da u zoni stambenih zgrada i ulaza dominiraju pešačke komunikacije.

Najviša kota Julinog brda se nalazi na 124,23 m nadmorske cisine, u ulici Poručnika Spasića i Mašere. Soliteri se mogu videti sa svih nižih delova Beograda, naročito sa reke Save. Na Julinom brdu  pozicionirani su određeni objekti infrastrukture – hidrotehnički čvor, kao i rezervoari koji snabdevaju vodom centar grada. Broj stanovnika Julinog brda je iznosi preko 6.600 stanovnika.

Julino brdo je kameniti brežuljak kojim se uz dolinu reke Save i Makiškog olja završava brdoviti predeo Košutnjaka, Banovog brda i Žarkova. Put za Železnik i Obrenovac, Lazarevački i Ibarski put, oivičavaju Julino brdo, u njegovom podnožju se sustiču, oko njega se granaju u rasutu mrežu ulica Banovog brda, Žarkova i Čukarice.

Osnovna ideja o prostornoj organizaciji u likovnom pogledu osmišljena je u skladu sa geometrijskom šemom dve parabole usmerene u suprotnim pravcima i konkavnim stranama jedna prema drugoj. U okviru te geometrijske primarne konstrukcije, rastavljanjem i spajanjem oblika, promenom ritmova krovnog nadvišenjai unošenjem drugih korekcija, ostvaruju istovremeno vizuelno estetički sadržaji koji izmiču lako sagledljivoj formuli i koji razarajući osnovni poredak, stvaraju slobodne ritmove i neobavezne, gotovo spontane strukture oblika.

Pokrenutost terena doprinela je da se izolacija od vozila postigne ne samo u horizontalnom nego i u vertikalnom pravcu. Vozila su ostala ne samo sa druge strane kuća nego i na nižim kotama. Međuprostor je dobio oznake potpune neometane dominacije pešaka.

Dvostrana orijentacija stanova zahteva dve fasadne ravni – jednu naspram druge ili jednu upravnu na drugu. To doprinosi mogućnosti realizacije više stanova na etaži, to je tzv.ugaona pozicija stana, i ona je primenjena na Julinom brdu. Četiri stana na etaži nude jednakost uslova (orijentacije i organizacije) svim stanovima. Blizu su i povoljni efekti (racionalnost) odnosa korisne stambene površine i površine namenjene zajedničkoj horizontalnoj i vertikalnoj komunikaciji u zgradi.

Šema konstruktivnog sklopa kod ovakvih pozicija je jednostavna, statički kruta (mogućnost frontalnih ili dijagonalnih simetrala). Tipska stambena etaža Julinog brda građena je sistemom vertikalnih šajbni – zidova u sklopu upravno postavljenih «češljeva» simetrično po dijagonali. Sanitarni čvorovi, grupe kupatila i kuhinja vezanih u parove, zauzimaju zone oko stepenišnog jezgra, formiraju oko njega neku vrstu tampon obruča prema koirsnim stambenim prostorijama.

Eksplicitnom podelom stana na zonu za dnevni boravak i zonu za spavanje, naglašene su potrebe segregacije stambenih funkcija. Zona prostora dnevne aktivnosti okuplja mesta zajedničkog porodičnog života, susreta, komunikacija, kuhinjska radna zona i ulazni prostor sa servisom – garderoba kaputa, ostava i drugo. Zona tzv.intimne svrhe – spavanje, higijena, prima u sebe prateće funkcije – odmor, rad, garderobu rublja. To je osnovna orgaitzacija prostora stana. Preostalo su detalji i varijacije najpovoljnijih odnosa iz zbira problema vezanih za pitanje dimenizonalnosti, upotrebljivosti i tehničke opreme.

Autori su za projekat dobili Oktobarsku nagradu grada Beograda.

 

Izvori

  1. -. „Julino brdo. Opšti beogradski konkurs za arhitektonsko rešenje stambenog naselja Julino brdo u Beogradu 1966.“ Arhitektonski urbanizam, 74-77, Beograd (1975): 48-50
  2. -. „Stambeno naselje Julino brdo.“ Arhitektonski urbanizam, 55, Beograd (1969): 16-21
  3. Bogunović­, S. Giša. Arhitektonska enciklopedija Beograda XIX i XX veka,
  1. Janković, Božidar. „Neki problemi nastupaju projektovani stambenim zgradama“, Bilten Central za stanovanje, IMS, 23, Beograd (1979): 3.
  1. Jovanović, Jelica ur. Registar moderne arhitekture i urbanizma u Srbiji 1945-1990. Beograd (2018): Društvo arhitekata beograda – Dokomomo Srbija.
  2. Mecanov, Dragana. „Valorizacija modernističke baštine na primeru stambene arhitekture Beograda 1947-1967“, magistarska teza. Beograd, 2006: Arhitektonski fakultet Univeziteta u Beogradu.
  3. Mecanov, Dragana. „Prostorna organizacija stambenih zgrada građenih u Beogradu u prefabrikovanim industrijalizovanim sistemima“, doktorska disertacija. Beograd, 2015: Arhitektonski fakultet Univeziteta u Beogradu.
  4. -, RTS: „Moderna arhitektura u Srbiji: Lojanica, Cagić, Jovanović“, 24.7.2009, pristup 11.2019.

 

Podnosilac izveštaja

Dr Dragana Mecanov, d.i.a.

do.co.mo.mo