_Vesti

Blok 29 Centralne zone Novog Beograda

Blok 29 je središnji blok bočnih traktova Centralne zone Novog Beograda, pozicioniran naspram Bloka 22. Konkursom je obuhvaćena samo jugoistočna polovina bloka, namenjena stanovanju, dok je u drugom delu bloka planiran rejonski centar, koji nikad nije izgrađen, već je na njegovom mestu izgrađen stambeni kompleks tokom 2000-tih. Blok je pravougaonog oblika, dimenzija 600h400m, površine 9,86ha (obuhvaćenih konkursom). U bloku je sagrađeno 1129 stanova, za planiranih 4358 stanovnika, gustina naseljenosti je 405 st/ha. Blok je projektovan i građen kao investicija Jugoslovenske narodne armije, i do privatizacije fonda tokom 1990-tih bio u fondu Vojno-građevinske direkcije.

Blok 29 ima 7 stambenih horizontalnih stambenih blokova spratnosti P+6+Pk. Osnova objekata je dvotrakt, sa lamelama koje su centralno tačkasto spajane vertikalnom komunikacijom. Ugaoni objekti su duži u osnovi, formirani u vidu razuđenih, smaknutih korpusa. Sklop je sačinjen od 3 stepeništa/lamele u objektu 6, 4 u objektima 2, 3 i 7, 5 u objektu 5, 9 u objektu 4  i 10 u objektu 1. Lamele formiraju osnovu u obliku nizova kvadrata (videti sliku osnove bloka); prizemlje je transparentno i mestimično podignuto na platformu ( u odnosu na nivo ul. Z. Đinđića) i unutrašnja dvorišta su međusobno povezana u cilju poboljšanja klimatskih performansi objekata i bloka u celini; svaki stan je dvostrano orijentisan, a na uglovima objekata trostrano – kuhinja, kupatilo i tzv. nus-prostorije su na fasadi orijentisani ka unutrašnjim dvorištima; oko svakog stepeništa se nalazi po 4 stana, od kojih po 2 imaju zajednički prostor, koji služi za odlaganje dečijih kolica i sl. a formira zvučnu tampon-zonu ka stepeništu. Od planiranih pratećih sadržaja izgrađen je vrtić sa jaslicama i centar mesne zajednice. Osnovna škola nije izgrađena. Tokom 2000-tih je na mestu planiranog rejonskog centra u jugoistočnom delu bloka izgrađeno još stambenih objekata u gabaritima koji su zadati DUP-om iz 1965. Svi stambeni objekti su rešeni u istom konstruktivnom sistemu prednapregnuti IMS Žeželj sistem (skelet+ploča), raster 4.20h3.60m.

Danas su objekti u lošem stanju, usled slabog održavanja i dotrajalosti elemenata. Vidljive su brojne parcijalne izmene na fasadama i krovovima, naročito na poslednjim etažama, dogradnje, promena stolarije i zastakljivanje terasa. Najveći problem predstavljaju oštećenja betonskih elemenata, delaminacija i korozija armature usled infiltracije vode i ciklusa zamrzavanja i otapanja leda. Na objektu 4 je vidljiva pukotina u elementima partera, usled neravnomernog sleganja. Javne površine se slabo održavaju, a u severozapadnom delu bloka su izgrađeni kiosci i privremeni uslužni objekti na javnoj površini.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam 74-77. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1976.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 2007.
  3. Izgradnja, časopis, broj 12/73.
  4. Jovanović, J. (2015). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 28, 29 i 30. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  5. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  6. Montažni skeletni sistem od prednapregnutog betona IMS (latinica). Beograd: Institut za ispitivanje materijala SR Srbije, 1974.
  7. Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 29, Istorijski arhiv Beograda

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

Blok 23 Centralne zone Novog Beograda

Blok 23 je ugaoni blok Centralne zone Novog Beograda, čiji arhitektonsko-urbanistički program kao polazište koristi Blok 21 – modul urbanističke celine Centralne zone. Blok 23 u programskom smislu sadrži varijantu iste tipologije kule, „štangle“ i meandra, preslikanih „u ogledalu“ sa Bloka 21 u odnosu na zamišljenu središnju osu celine u pravcu istok-zapad. Blok je pravougaonog oblika, dimenzija 600h400m, površine oko 19ha. U bloku je sagrađeno 2100 stanova (1929 po projektnom programu), za planiranih 7560 stanovnika, gustina naseljenosti je 395 st/ha. Blok je projektovan i građen kao investicija Jugoslovenske narodne armije, i do privatizacije fonda tokom 1990-tih bio u fondu Vojno-građevinske direkcije.

Blok 23 ima 4 stambene kule, spratnosti P+21 (nakon izrade Studije visokih objekata, spratnost je podignuta sa P+16), čiji se sklop sastoji iz 4 ugaone i 2 linearno organizovane stambene jedinice. Stanovi su konciprani sa fleksibilnim osnovama (jezgro jedinice + lateralne prostorije), u prizemlju su isplanirani prostori namenjeni kućnom savetu i dnevnom boravku dece, a  na krovnim terasama najmanje po jedan slikarski atelje. U prostou između kula izgrađena je polu-ukopana podzemna garaža. Blok ima i 2 „štangle“ – horizontalna stambena bloka spratnosti P+10+Pk; osnova objekata je dvotrakt, dužine 280m, sa lamelama koje su tačkasto spajane vertikalnom komunikacijom. Sklop je sačinjen od 14 lamela. U prizemlju predviđeno po 5 prostorija za kućne savete, na krovnim terasama najmanje po jedan slikarski atelje. Danas se u prizemlju „štangli“ nalaze različiti poslovni prostori (uglavnom amenjeni trgovini), a objekta 5 ima i podzemnu garažu zahvaljujući denivelaciji terena prema autoputu. Ovi objekti su početkom 1990-tih nadograđeni u cilju dobijanja dodatnih stambenih jedinica. Blok ima 2 meandra spratnosti P+4+Pk, osnove u obliku kvadrata. Osnova objekta je dvotrakt, sa lamelama koje su u osnovi tačkasto spajane vertikalnom komunikacijom; sklop je sačinjen od 18 lamela (1+2+8+6+1) međusobno upravnih. Projektnim programom je potrebno nameniti oko 10 stanova sa direktnim pristupom spolja za osobe sa otežanim kretanjem, dok je u delu prizemlja objekta 7 predviđen je dopunski punkt za snabdevanje. Od planiranih pratećih sadržaja izgrađeni su svi planirani programom: dva vrtića sa jaslicama, osnovna škola i centar mesne zajednice. Prema konkursnom zadatku planiran je i objekat samačkog hotela, koji nije izgrađen a na čijem mestu je tokom 2000-tih započeta izgradnja poslovnog objekta sa heliodromom, koji nije završen. Najveći broj stanova je trosoban (31,3%) i dvoiposoban (28,95%).

U konstruktivnom smislu kule su ramovska konstrukcija koju čine stubovi i zidna platna (šajbna), podužne i poprečne grede i serklaži i međuspratne ojačane ploče livene na licu mesta. Dimenizije stubova su 30h70 i 30h120cm, a širina zidnih platana je 15, 20, 25 i 30cm, međuspratna konstrukcija je uglavnom šuplja AB ploča sistema „Ratko Mitrović“ visine 20cm, iznad podruma urađena je AB ploča visine 10cm. Fasadni elementi (sendvič-parapeti, zidna platna, ograde balkona) su montažni, a na licu mesta su rađene ograde na krovu. Meandri i „štangla“ 6 (ulica Milutina Milankovića) su građene u nosećem armirano-betonskom  skeletu; svi unutrašnji zidovi su montažni i služe kao ispuna; horizontalne sila zemljotresa i vetra preuzimaju AB šajbne raspoređene oko vertikalnih komunikacija-čvorišta; međuspratna konstrukcija je viseća tavanica, koja se lije zajedno sa gredama do 2/3 visine (položaj neutralne ose), dok ostatak od 1/3 visine greda se, po uvlačenju negativa, zaliva na licu mesta. Sistem rada je polumontažni, sa montažnim tavanicama, parapetima, žardinjerama i oblogama, dok je skelet i zalivanje čvorova i greda monolitno. „Štangla“ br. 5 (bulevar Arsenija Čarnojevića) je građena u IMS Žeželj sistemu (izvođač GP Napred).

Blok 23 je postao globalno poznat kao ikona brutalističke arhitekture, a zbog specifičnog rešenja fasadnih elemenata koji formiraju svojevrsnu betonsku rešetku na fasadi, nazivan je i betonskim barokom u domaćim stručnim krugovima. Iako u materijalizaciji preovladava natur beton, autori su detaljima stolarije i bravarije uneli žive boje među strukture od betona. Stanovi u Bloku 23 se smatraju za reprezentativne primere tzv. beogradske škole stanovanja i odlikuju se fleksibilnim osnovama, zoniranjem, „kružnom vezom“ između prostorija koju omogućavaju pomične pregrade. Danas su objekti i javne površine u jako lošem stanju, usled lošeg održavanja i dotrajalosti elemenata. Vidljive su brojne parcijalne izmene na fasadama i krovovima, dogradnje, promena stolarije i zastakljivanje terasa. Najveći problem predstavljaju oštećenja betonskih elemenata, delaminacija i korozija armature usled infiltracije vode i ciklusa zamrzavanja i otapanja leda, dotrajali ravni krovovi i terase, ali i proizvoljne intervencije na elementima konstrukcije. Blok ima aktivnu lokalnu zajednicu, koja radi na održavanju zajedničkih javnih prostora u okviru bloka.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, brojevi: 2, 41-42, 74-77, 80-81. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960-76.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 2007.
  3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  4. Jovanović, J. (2014). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 21, 22 i 23. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  5. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  6. Jovanović, J. Arhitekta Aleksandar Stjepanović. Infrastruktura društva: stanovanje i prateće funkcije, objekti dečije zaštite, školstva i visokog obrazovanja. Beograd: Društvo arhitekata Beograda – Beogradska internacionalna nedelja arhitekture, 2019.
  7. Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 23, Istorijski arhiv Beograda (IAB)
  8. Urbanizam Beograda br. 2. Beograd: Urbanistički zavod Beograda, 1969.
  9. Lična arhiva arhitekte Aleksandra Stjepanovića

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

 

Blok 22 Centralne zone Novog Beograda

Blok 22 je središnji blok bočnih traktova Centralne zone Novog Beograda. Konkursom je obuhvaćena samo jugoistočna polovina bloka, namenjena stanovanju, dok je u drugom delu bloka planiran rejonski centar, koji nikad nije izgrađen, već je na njegovom mestu izgrađen stambeni kompleks tokom 1990-tih. Blok je pravougaonog oblika, dimenzija 600h400m, površine oko 10ha (obuhvaćenih konkursom). U bloku je sagrađeno 1168 stanova, za planiranih 3800 stanovnika, gustina naseljenosti je 395 st/ha. Blok je projektovan i građen kao investicija Jugoslovenske narodne armije, i do privatizacije fonda tokom 1990-tih bio u fondu Vojno-građevinske direkcije.

Blok 22 ima 10 stambenih kula (umesto 8, predviđenih prvobitnim planom), planirane spratnosti P+4+Pk (kule br. 10 i 15), P+5+Pk (kule br. 6, 9, 11 i 14) i P+6+Pk (kule br. 7, 8, 12 i 13); svi objekti imaju podrum; objekti se gabaritom smiču/sažimaju i čine jednovodni krov; osnova je (gabaritom) približno kvadratna; svi objekti imaju iste osnove viših etaža i dve osnove prizemlja: 2 objekta imaju prostorije za kućni savet, boravak dece i druge društvene potrebe, ostali objekti nemaju; osnova objekta se razvija centralno, oko jezgra / vertikalne komunikacije, iz koncepcije oblikovanja i zoniranja fleksibilnih stanova (jezgro jedinice+lateralne prostorije). Blok ima 5 horizontalnih stambenih blokova – lamela, spratnosti P+6+Pk; objekti se gabaritom smiču/sažimaju i čine jednovodni krov. Dužina obodnih blokova 1 i 2 je oko 200m (6 lamela), dužina središnjnih blokova 3,4 i 5 je oko 100m (3 lamele); pojedinačne lamele su oblikovane u vidu dvotrakta, koji formiraju blokove u vidu razuđenih, smaknutih traka u osnovi. Spratovi su tipski. Prostor između objekata je povezan platformom/javnim prostorom na koti 77.00m, odnosno 1.5m iznad terena, u nivou prizemlja objekata, ispod kojih su podzemne garaže i skloništa za celi blok. U središnjoj zoni su postavljeni objekti društvenog sadržaja. Od planiranih pratećih sadržaja izgrađen je vrtić sa jaslicama, Vojno-medicinski centar i centar mesne zajednice. Najveći broj stanova je dvoiposoban (39,46%) i dvosoban (36,22%).

Svi stambeni objekti su rešeni u istom konstruktivnom sistemu sa poprečnim nosećim AB zidovima debljine 15cm; zidovi su liveni na licu mesta u natur betonu u teškoj čeličnoj oplati „NOE COMBI 70“ uvezenoj iz Nemačke, međuspratna konstrukcija je montažna, livena u fabrici betonskih elemenata, raspona L1=5.40m, L2=2.80m, L3=4.20m. Kostrukcija krovne kose ploče je rešena montažnim pločama sa nosećim gredama livenim na licu mesta. Fasadni elementi su montažni, dele se u dva osnovna tipa fasadnih površina/platana: 1) površine između nosećih zidova i 2) površine samih nosećih armirano-betonskih zidova na kalkanskim platnima i erkerima. Površine između nosećih zidova su zatvarane parapetnim elementima, koji su rađeni po principu sendviča sa dva betonska sloja i unutrašnjim termoizolacionim slojem.

Blok 22 je bio predmet konkursa istovremeno raspisanog kada i konkurs za Blok 23, na oba konkursa je tim Janković, Karadžić i Stjepanović osvojio prvu nagradu i ušao jednovremeno u realizaciju. Blokovi 22 i 23 imaju dosta zajedničkih oblikovnih karakteristika: materijalizaciju, rešenje partera, sklopa i stanova. Iako manje poznat od Bloka 23, Blok 22 takođe spada u prepoznatljiva ostvarenja brutalističke i strukturalističke arhitekture u Srbiji. Stambene jedinice spadaju među najuspešnija rešenja stanova tzv. beogradske škole stanovanja, poluformalne mreže autora, istraživača i organizacija koje su se bavile razvojem stambene arhitekture.

Danas su objekti i javne površine u jako lošem stanju, usled lošeg održavanja i dotrajalosti elemenata. Vidljive su brojne parcijalne izmene na fasadama i krovovima, dogradnje, promena stolarije i zastakljivanje terasa. Najveći problem predstavljaju oštećenja betonskih elemenata, delaminacija i korozija armature usled infiltracije vode i ciklusa zamrzavanja i otapanja leda. Blok ima veoma aktivnu lokalnu zajednicu, koja sopstvenim trudom i sredstvima održava zajedničke javne prostore u okviru bloka.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, brojevi: 2, 41-42, 74-77, 80-81. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960-76.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 2007.
  3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  4. Izgradnja, časopis. Brojevi: 1970/4, 1978/12.
  5. Jovanović, J. (2014). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 21, 22 i 23. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  6. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  7. Jovanović, J. Arhitekta Aleksandar Stjepanović. Infrastruktura društva: stanovanje i prateće funkcije, objekti dečije zaštite, školstva i visokog obrazovanja. Beograd: Društvo arhitekata Beograda – Beogradska internacionalna nedelja arhitekture (katalog),
  8. Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 22, Istorijski arhiv Beograda
  9. Urbanizam Beograda br. 2. Beograd: Urbanistički zavod Beograda, 1969.
  10. Lična arhiva arh. Aleksandra Stjepanovića

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

Centralna zona Novog Beograda

Centralna zona Novog Beograda obuhvata devet urbanih blokova (21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 29, 30), pozicioniranih na potezu između Palate Srbija (Palate Federacije, Saveznog izvršnog veća) i Železničke stanice Novi Beograd, površine oko 160 ha, kvadratna zona okvirnih dimenzija 1600h1600 m.  Celina je planirana kao mešovita stambeno-administrativno-poslovna zona, u kojoj je planirano stanovanje sa pratećim sadržajima za 40000 stanovnika. Prema planovima iz 1960-tih, šest obodnih blokova su planirani za stambenu izgradnju, dok su blokovi 24, 25 i 26 na centralnoj osi namenjeni centralnim sadržajima. Blok 24 je tokom 1980-tih prenamenjen u sedmi stambeni blok, nakon konkursa organizovanog 1984. godine.

Nakon „Arhitektonsko-urbanističkog konkursa za idejno rešenje stambenog kompleksa u Novom Beogradu“, koji je održan 1959. godine, dodeljene su dve ravnopravne druge nagrade sledećim timovima: prvi tim, u sastavu Leonid Lenarčič, Milosav Mitić, Ivan Petrović i Mihailo Čanak, i drugi tim, u sastavu Josip Svoboda, Dušan Milenković, Milutin Glavički, Gavrilo Drakulić i Jovan Lukić, i još jedna visoka nagrada van konkursa arhitekti Ratomiru Bogojeviću. Ovi timovi su pozvani da učestvuju u daljoj razradi rešenja u okviru Urbanističkog zavoda Beograda, a prema zaključcima Saveta za urbanizam. Urbanistički zavod preuzima rad na urbanističkom rešenju zone, a u tom cilju formira radnu grupu u kojoj su bili članovi iz nagrađenih timova Mitić, Lenarčič, Glavički i Milenković i Uroš Martinović kao šef grupe.

Osmišljen je potpuno novi projekat zasnovan na konkursnim rešenjima, kojim je definisana podela na centralnu aksu i obodne stambene blokove. Takođe, izrađeno je arhitektonsko-urbanističko rešenje za Blok 21, koji je zamišljen kao svojevrsni modularni blok Centralne zone, koji se preslikava na ugaone blokove zone, a središnji blokovi 22 i 29 su osmišljeni tako da povezuju traktove oboda zone. Osnovne arhitektonske tipologije koje se koriste u planiranju blokova Centralne zone i Novog Beograda uopšte, jeste grupacija od 4-5 kula u samim uglovima zone, horizontalni blokovi („štangle“) po obodima i meandar male spratnosti, koji ulazi u polje bloka. Planirano je da svi novobeogradski blokovi imaju bogato zelenilo, ispresecani pešačkim stazama i oivičeni saobraćajnicama u skladu sa principima razdvajanja saobraćaja i zoniranja iz Atinske povelje.

Čitav Novi Beograd, pa i Centralna zona, planirani su tako da u realizaciji odgovaraju takozvanom kranskom / gabaritnom urbanizmu, odnosno industrijalizovanim tehnologijama izgradnje stambene arhitekture. Blokovi su planirani i projektovani u skladu sa budućom organizacijom gradilišta, koja se sastoje iz tzv. pista za poligonu prefabrikaciju, odnosno skladišta – tzv. „deponije“ za prefabrikovane elemente i šine za kranove i dizalice. Po završetku izgradnje i demontaži opreme, kranske staze i „deponije“ se pretvaraju u rekreativne zone i interne saobraćajnice bloka.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, brojevi: 2, 33-34, 35-36, 41-42, 73, 74-77. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960-76.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kul-ture grada Beograda, 2007.
  3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  4. Godišnjak (muzeja) grada Beograda (GMGB). Brojevi: HVII, XXI, XXII
  5. Jovanović, J. (2014). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 21, 22 i 23. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  6. Jovanović, J. (2015). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 28, 29 i 30. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  7. Jovanović, J. (2016). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 24, 25 i 26. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  8. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  9. The Future of New Belgrade – International Competition for New Belgrade Urban Structure Improvement / Budućnost Novog Beograda – međunarodni konkurs za unapređenje urbane strukture Novog Beograda. Vanredni broj časopisa Arhitektura urbanizam. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata Srbije, Urbanističkog saveza Srbije i Udruženja likovnih umetnika primenjenih umetnosti i dizajnera Srbije, 1986.
  10. Urbanizam Beograda, časopis. Brojevi: 17 (1972.), 19 (1972.), 25 (1974.), 30 (1975.), 36 (1976.), 37 (1976.), 38-39 (1977.), 40 (1977.), 44-45 (1977.), 48 (1978.), 51 (1979.), 53-54 (1979.), 57 (1980.), 61 (1981.), 63-65 (1981.)

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

Donji Zemun – Severni deo Mesne zajednice I

Stambena četvrt Severni deo MZ I (ansambl na Karađorđevom trgu) se nalazi u Donjem Zemunu, na samom ulazu u opštinu iz pravca Novog Beograda. Detaljni plan za ovaj deo grada je nastao u sklopu šire kampanje regulacije Donjeg Zemuna i uklanjanja teške industrije i izmeštanja železnice iz grada u cilju unapređenja kvaliteta života, te omogućavanja izlaska grada/opštine na obalu Dunava. Tom prilikom su zadržani osnovni koridori, kojima se pristupa Zemunu, a planirana fizička struktura je takva da asocira na gradski zid, odnosno (tada već nepostojeće) bedeme, kroz koje se prolazi i ulazi u grad. MZ 1 se nalazi neposredno uz obalu Dunava (prema planu, zatvaranjem rukavca trebalo je da bude formirano veštačko jezero, od čega se kasnije odustalo) i nadovezuje se na stambeno-rekreativnu zonu formiranu oko hotela Jugoslavija. Na tom mestu se do 1970. nalazi železnička pruga i stanica, koji su izmešteni na današnju poziciju, a isto tako i industrija, za koju su formirane dve nove zone: pored autoputa i na pravcu ka Batajnici. Izmeštanjem ovih objekata, omogućena je izgradnja planiranih sadržaja.

Severni deo MZ I zauzima površinu od 8,03 ha. Prema planu, broj stanovnika je 4108 u 1205 stanova, gustine naseljenosti 512 st./ha. Predviđen je stepen motorizacije 1:6,35 i tome odgovarajući kapacitet parking mesta, što je uzrok današnjem zagušenju javnih površiana i pristupnih saobraćajnica parkiranim vozilima. Planirana je izgradnja osnovne škole i vrtića u kompleksu (nije realizovano), a zbog blizine Retenzije, u okviru ove celine se nalazi i objekat crpne stanice. Četvrt je podeljena u dve grupacije. U delu poteza, koji je bliži Zemunu nalazi se grupacija od pet stambenih kula, spratnosti P+22, koje je gradilo preduzeće Hidrogranja Čačak u svom unapređenom panelnom prefabrikovanom sistemu (zasnovan na Jugomont sistemu). Bliže Novom Beogradu su pozicionirane i tri kule spratnosti p+18 od toga dve sa aneksima spratnosti p+mz+7+pk.

Arhitektonsko-urbanistička kompozicija četvrti je organizovana u dve grupacije sa različitim koncentracijama i primenjenim tipologijama. Pet kula ima veću spratnost, ali su bez aneksa, okružene zelenilom. Grupacija je zbijenog tipa, pošto se nalaze u istorijskom delu grada, u neposrednoj blizini starog jezgra i među klasičnim blokovima sa obodnom gradnjom. Nasuprot njima se nalazi druga grupacija od tri kule, koje svojevrsnim kompozicionim rastakanjem guste gradske matrice postepeno uvode u modernističku blokovsku strukturu Novog Beograda. Kula u Karađorđevoj ulici ima aneks sa rigidnim uličnim frontom, koji formira simboličku kapiju u gradskom zidu sa lamelom u južnom delu MZ I i sa objektima koji se nadovezuju na nju, a nalaze se u bloku naspram njega, na suprotnoj (parnoj) strani ulice. Aneks kule na samoj obali Dunava je za čitave dve etaže podignut na stubove sa nivoa prizemlja, čime je omogućen vizuelni kontakt i neometan pristup obali reke. Treća kula je najudaljenija i zalazi u tkivo Novog Beograda. Između dve najudaljenije kule je planiran aneks u dve etaže, sa javnom namenom, ali nije izveden, čime je ostavljeno mesto za veliku zelenu površinu koja se danas tu nalazi.

Objekti i javne površine su generalno u dobrom stanju. Najveći problem predstavlja parkiranje, zbog čega je deo javnih površina devastiran, naročito pristup reci. Objekti pokazuju vidljive znake dotrajalosti elemenata, naročito pet kula koje imaju dosta oštećene betonske panele na fasadama. Vidljive su promene na fasadama, poput zatvaranja terasa, promene stolarije, nadogradnje na aneksima. Na dve kule su postavljeni veliki bilbordi.

 

Izvori

  1. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  2. Detaljni urbanistički plan severnog dela I MZ u Zemunu, Urbanistički zavod Beograda, 1967.
  3. Regulacioni plan za područje opštine Zemun. Beograd: Eksport-pres, 1967.
  4. Tehnička dokumentacija preduzeća Hidrogradnja Čačak, k-156, stambene kule u I MZ Zemun, Istorijski arhiv Čačak.
  5. Urbanizam Beograda, br. 2. Beograd: Urbanistički zavod Beograda, 1969.
  6. Filipović, Radojko: Zemun, zaustavljena budućnost. Beograd: Most Art, 2013.
  7. Škalamera, Željko: Staro jezgro Zemuna II – arhitektonsko nasleđe. Beograd, Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 1967.

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

Naselje Kneževac-Kijevo – Labudovo brdo – tip A

Nakon osvojene prve nagrade na konkursu za naselje Kneževac-Kijevo, Đokić i Čanak pristupili su daljoj razradi projekta i 1972. godine otpočela je izgradnja objekata označenih kao tip A1-A4, na lokalitetu Labudovo brdo. Ovaj deo naselja naročito je značajan jer je unutar ove grupacije najdoslednije ostvarena zamisao projekatanata o formiranju centralno poziconiranih internih pešačkih trgova. Takođe, prvobitna zamisao da svi objekti tipa A budu zrakasto orijentisani prema centralno pozicioniranim javnim sadržajima, dosledno je sprovedena samo na Labudovom brdu, izgradnjom osnovne škole „14. oktobar“ (1977-1979) prema projektu Aleksandra Đokića, Mihaila Čanka i Petra Đuraškovića.

Prema konkursnom rešenju, visina stambenih objekata trebalo je da iznosi P+3/4. Kasnijim izmenama visina objekata je udvostručena, što je doprinelo da pešački trgovi uokvireni ovim objektima izgube na intimnosti. Izgrađene su četiri stambene celine ovoga tipa, koje se sastoje od po dve lamele. Svaku od lamela sačinjavaju dva korpusa. Tipska etaža sastoji se iz četiri stambene jedinice koje su simetrično raspoređene oko centralno pozicioniranih vertikalnih komunikacija. Stanovi imaju dvostranu orijentaciju, a prilaz svim prostorijama omogućen je iz prostora ulaznog hola, koji se nastavljao u trpezariju.

Arhitektura stambenih objekata odlikovala se primenom (oker i plave) boje i numeričkog dizajna na fasadama u kojima su se odslikavali uticaji najsavremenijih svetskih trendova, a naročito arhitektonske grupe „Arhigram“. Objekti su se završavali ravnim krovovima, u skladu sa fukcionalističkim doktorinama perioda u kojem su nastajali. Naknadnim intervencijama, fasade pojedinih objekata u naselju su osvežene bojom, a na svim objektima su naknadno dozidani dvovodni krovovi. Finalna obloga nadzidanih spratova je usklađena sa obradom fasada, što ne umanjuje štetu koja je tim postupkom naneta originalnom estetskom izrazu ovih stambenih grupacija.

Pešački trgovi, pozicionirani između stambenih objekata, bili su namenjeni za igru dece i rekreaciju odraslih. Osnovna zamisao projektanata je bila da omoguće stanovnicima okolnih objekata različite doživljaje. Trgovi su rešavani kroz više etaža. Najviši nivo ovih trgova bio je uređen kombinacijom popločanih i zelenih površina, snabdeven klupama i kockama za sedenje. Ispod te etaže poziconirani su prateći javni sadržaji. Prostor najniže etaže namenjen je za podzemnu garažu, kako bi kolski saobraćaj bio odvojen od trgova.

Povodom useljavanja prvih stanara u objekte na Labudovom brdu, Đokić i Čanak su priredili izložbu pod nazivom „Povratak trgu“ u Muzeju savremene umetnosti u Beogradu, kojom su detaljnije obrazložili svoje ideje javnosti. Projekat naselja je predstavljen fotografijama Mirka Lovrića, a tokom trajanja izložbe priređena je i diskusija u kojoj su pored autora učestvovali još i brojni stručnjaci, kao i stanari novog naselja. Ovakvo informisanje i uključivanje stanara u izgradnju naselja predstavljalo je inovaciju u dotadašnjem planiranju.

Osmogodišnja škola je u fukcionalnom smislu bazirana na linearnom razvojnom konceptu, sa središnjim podužnim atrijumom, kojim su povezani svi unutrašnji sadržaji. Projektom je planirana etapna izgradnja objekta. Oblikovanje škole odslikavalo je uticaje brutalizma u svojoj snažnoj estetici i skulpturanosti, i strukturalizma u načinu na koji je forma artikulisana putem manjih jedinica. Objekat je u stilskom pogledu bio usklađen sa arhitekturom okolnih stambenih objekata, a naknadno je nadgrađen za jedan sprat (2008) čime je znatno izgubio na svojoj originalnoj estetici. Od 1991. godine se u ovom objektu, osim osmogodišnje škole, nalazi i nekadašnja Petnaesta gimnazija, danas gimnazija „Patrijarh Pavle“.

 

Podnosilac izveštaja

Aleksandra Jevtović

Naselje Kneževac-Kijevo

Izgradnja naselja bila je organizovana u dve etape, a prvobitni regulacioni plan naselja izrađen je 1962. godine. Izgradnja prve etape otpočela je 1967. godine a prvi stanari useljeni su u pojedine objekte već 1968. godine. Tokom ove faze je utvrđeno da je dalja izgradnja prema postojećem Regulacionom planu neekonomična, da je potrebno povećati broj stanovnika naselja za preko 100% i da naselje treba organizovati u tri mesne zajednice. Opština Čukarica je početkom 1970. godine preuzela na sebe sve obaveze oko dalje izgradnje i finansiranja. Krajem iste godine (1970), Opština Čukarica je u saradnji sa Društvom arhitekata i tehničara raspisala javni beogradski arhitektonsko-urbanistički konkurs za realizaciju druge i treće etape naselja. Nakon dva kruga nadmetanja, rešenju Aleksandra Đokića i Mihaila Čanka dodeljena je prva nagrada.

Konkursnim rešenjem potencirana je denivelacija terena i predloženo je grupisanje stambenih objekata u devet zasebnih tipova. Visinski istaknuti objekti bili su pozicionirani na najvišim zaravnjenim platoima i zrakasto orijentisani ka centralnim javnim sadržajima. Objekti niže spratnosti lučno su pratili visinski istaknute grupacije i bili su locirani na blažim padinama terena. Osnovna ideja urbanističke postavke naselja, pod motom „Povratak trgu“ ili „Povratak suseda“, bilo je uvođenje popločanih pešačkih trgova oko kojih su organizovani stambeni objekti.  Autori su želeli da uvođenjem internih trgova pruže stanovnicima susednih objekata prostor za okupljanje i druženje, čime bi se ojačali kontakti i veze među susedima. U kontekstu drugih naselja građenih na teritoriji Beograda u posleratnom periodu, ovo naselje se isticalo kao jedan od najranijih primera urbanizma koji je težio da se odupre kolektivizmu i tipskoj multiplikaciji istovetnih objekata. Nažalost, neprilike koje su pratile izgradnju naselja, postepeno su udaljavale izvedeno stanje od početnih zamisli projekatanata. Svih devet tipova stambenih grupacija pretrpeli su izmene u vidu povećanja spratnosti i gustine stanovanja, a planirani pečački trgovi izvedeni su samo na jednom od lokaliteta unutar naselja, na Labudovom brdu. Kvalitet izvođačkih firmi je varirao, što je uslovilo i razlike u kvalitetu izvedenih stambenih grupacija.

Naselje je u funkcionalnom pogledu zamišljeno kao satelitsko, stoga je pored stanovanja, trebalo da obezbedi stanovnicima i sve javne sadržaje neophodne za svakodnevno funkcionisanje. U tom cilju predviđena je izgradnja centara mesnih zajednica i dopunskih snabdevačkih punktova, kao i tri osnovne škole, srednje škole, objekta za smeštaj starih lica, obdaništa, doma zdravlja, i dr.

Za ovo naselje karakteristična su i originalna stambena rešenja koja prema značaju spadaju u vrhunska dostignuća posleratne arhitekture. Oblikovanje objekata odslikavalo je najsavremenije svetske trendove, uz upotrebu numeričkog dizajna i boje na fasadama, primenu razuđenih oblika, novih elemenata i zanimljivih spojeva.

Tokom devedesetih godina i kasnije, naselje je u velikoj meri devastirano brojnim nadgradnjama koje ne prate smernice koje su njegovi autori ostavili u te svrhe. Ovim intervencijama naročito su ugrožene vizure na prilaznim partijama ka Beogradu i narušena je ideja autora da visinski istaknuti objekti imaju uloge „kapija“ koje dočekuju posetioce glavnog grada. Pored nadgradnji, naselje je ugroženo i naknadnom izgradnjom okolnih objekata bez odgovarajuće regulative u urbanističkom i stilskom pogledu, što je dodatno izmenilo ambijente graditeljskih celina.

Izvori

  1. Dokumentacija iz biroa „Romantična arhitektura“
  2. Anonim. „Konkurs za izradu arhitektonsko–urbanističkog rešenja II i III etape naselja Kijevo–Kneževac u Beogradu.“ Arhitektura–urbanizam 66 (1971): 38-45.
  3. Brkić, Aleksej. Znakovi u kamenu: Srpska moderna arhitektura 1930-1980. Beograd: Savez arhitekata Srbije, 1992: 258-265.
  4. Đokić, Aleksandar. „Naselje Kneževac-Kijevo.“ Urbanizam Beograda 24 (1973): prilog.
  5. Jevtović, Aleksandra. „Arhitekta Aleksandar Đokić.“ Doktorska disertacija, Univerzitet u Beogradu: Filozofski fakultet, Odeljenje za istoriju umetnosti, 2018: 172-212.
  6. Kadijević, Aleksandar. „Devastiranje arhitekture beogradskih satelitskih naselja: nadgradnje stambenih grupacija u naseljima Kijevo–Kneževac i Labudovo brdo.“ Glasnik DKS 35 (2011): 54–57.
  7. Lukić, Jovan. „Transformacija u urbanističkom planiranju i izgradnji naselja Kneževac–“ Arhitektura–urbanizam 66 (1971): 37.
  8. Manević, Zoran. Aleksandar Đokić. Beograd: Beogradsko mašinsko-grafičko preduzeće, 1995: 64-71, 182-186.
  9. Mlađenović, Ivica. „Najnovija dostignuća beogradske stambene arhitekture.“ Čovjek i prostor 274 (1975): 8-12.
  10. Čanak, Mihailo. Dr Mihailo Čanak, architect. Beograd, 2014: 80-101. https://www.academia.edu/23188025/Automonografija_Automonograph_

 

Podnosilac izveštaja

Aleksandra Jevtović

ROBNA KUĆA „BAZAR“ – „STOTEKS“

Osnovna škola Ratko Mitrović

Vrtić Leptirić

do.co.mo.mo