_Vesti

Blok 29 Centralne zone Novog Beograda

Blok 29 je središnji blok bočnih traktova Centralne zone Novog Beograda, pozicioniran naspram Bloka 22. Konkursom je obuhvaćena samo jugoistočna polovina bloka, namenjena stanovanju, dok je u drugom delu bloka planiran rejonski centar, koji nikad nije izgrađen, već je na njegovom mestu izgrađen stambeni kompleks tokom 2000-tih. Blok je pravougaonog oblika, dimenzija 600h400m, površine 9,86ha (obuhvaćenih konkursom). U bloku je sagrađeno 1129 stanova, za planiranih 4358 stanovnika, gustina naseljenosti je 405 st/ha. Blok je projektovan i građen kao investicija Jugoslovenske narodne armije, i do privatizacije fonda tokom 1990-tih bio u fondu Vojno-građevinske direkcije.

Blok 29 ima 7 stambenih horizontalnih stambenih blokova spratnosti P+6+Pk. Osnova objekata je dvotrakt, sa lamelama koje su centralno tačkasto spajane vertikalnom komunikacijom. Ugaoni objekti su duži u osnovi, formirani u vidu razuđenih, smaknutih korpusa. Sklop je sačinjen od 3 stepeništa/lamele u objektu 6, 4 u objektima 2, 3 i 7, 5 u objektu 5, 9 u objektu 4  i 10 u objektu 1. Lamele formiraju osnovu u obliku nizova kvadrata (videti sliku osnove bloka); prizemlje je transparentno i mestimično podignuto na platformu ( u odnosu na nivo ul. Z. Đinđića) i unutrašnja dvorišta su međusobno povezana u cilju poboljšanja klimatskih performansi objekata i bloka u celini; svaki stan je dvostrano orijentisan, a na uglovima objekata trostrano – kuhinja, kupatilo i tzv. nus-prostorije su na fasadi orijentisani ka unutrašnjim dvorištima; oko svakog stepeništa se nalazi po 4 stana, od kojih po 2 imaju zajednički prostor, koji služi za odlaganje dečijih kolica i sl. a formira zvučnu tampon-zonu ka stepeništu. Od planiranih pratećih sadržaja izgrađen je vrtić sa jaslicama i centar mesne zajednice. Osnovna škola nije izgrađena. Tokom 2000-tih je na mestu planiranog rejonskog centra u jugoistočnom delu bloka izgrađeno još stambenih objekata u gabaritima koji su zadati DUP-om iz 1965. Svi stambeni objekti su rešeni u istom konstruktivnom sistemu prednapregnuti IMS Žeželj sistem (skelet+ploča), raster 4.20h3.60m.

Danas su objekti u lošem stanju, usled slabog održavanja i dotrajalosti elemenata. Vidljive su brojne parcijalne izmene na fasadama i krovovima, naročito na poslednjim etažama, dogradnje, promena stolarije i zastakljivanje terasa. Najveći problem predstavljaju oštećenja betonskih elemenata, delaminacija i korozija armature usled infiltracije vode i ciklusa zamrzavanja i otapanja leda. Na objektu 4 je vidljiva pukotina u elementima partera, usled neravnomernog sleganja. Javne površine se slabo održavaju, a u severozapadnom delu bloka su izgrađeni kiosci i privremeni uslužni objekti na javnoj površini.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam 74-77. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1976.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 2007.
  3. Izgradnja, časopis, broj 12/73.
  4. Jovanović, J. (2015). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 28, 29 i 30. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  5. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  6. Montažni skeletni sistem od prednapregnutog betona IMS (latinica). Beograd: Institut za ispitivanje materijala SR Srbije, 1974.
  7. Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 29, Istorijski arhiv Beograda

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

Blok 28 Centralne zone Novog Beograda

Blok 28 je ugaoni blok zone, dijagonalno raspoređen u odnosu na Blok 21, drugi po redu za koji je raspisan konkurs. Detaljni urbanistički plan za Blok 28 urađen je već 1964. a usvojen 1965. godine. Blok je pravougaonog oblika, dimenzija 600h400m, površine od 19,42ha (teritorija mesne zajednice). U bloku je sagrađeno 1709 stanova,  za planiranih 7000 stanovnika, gustina naseljenosti je 360 st/ha. Blok je projektovan i građen za tržište (samo soliter 1 je bio u fondu DSNO), kao investicija JINGRAPa, Poslovnog udruženja jugoslovenskih proizvođača za prefabrikaciju i industrijsko građenje, koje je uložilo 30% sopstvenih sredstava, 70% kredita Beogradske udružene banke u izgradnju ovog bloka.

U bloku je izgrađeno sedam stambenih objekata i jedna stambena grupacija, od toga četiri stambene kule spratnosti P+16+Pk i meandar, osnove u obliku potkovice, spratnosti P+4+Pk, izgrađeni u Jugomont sistemu GP Hidrogradnje Čačak, i dva horizontalna bloka spratnosti P+10+Pk izgrađeni u sistemu IMS Žeželj. Naknadno je na mestu planiranom za izgradnju centra mesne zajednice izgrađena stambena grupacija od šest objekata spratnosti P+4+Pk. Pored objekata stanovanja, izgrađeni su i objekti obrazovanja (vrtić i osnovna škola), centar mesne zajednice (u prizemlju stambenog objekta), dopunski punkt snabdevanja i servisni objekti (garaža i trafo stanica). Planirane su slobodne rekreativne površine 93700m2 i zatvorene rekreativne površine 23600m2. Najveći broj stanova je dvosoban (48,75%).

Blok 28 je od izuzetnog značaja za domaću struku zato što su za potrebe unapređenja domaćih tehnologija gradnje, a preko instituta međunarodne tehničke pomoći OUN-a, angažovani stručnjaci iz SSSR-a. Oni su radili sa jugoslovenskim firmama na tehničkim rešenjima unapređenja postojećeg krupno-panelnog sistema Jugomont, unapređenja opreme za proizvodnju prefabrikovanih elemenata i njihovu ugradnju, tehničko-tehnoloških rešenja za prefabrikovane sanitarne kabine i za zaptivanje spojnica na fasadnim elementima, kao i unapređenje toplotne izolacije. Na Bloku 28 su radili sledeći stručnjaci: za konstrukcije i statiku i za montažnu gradnju i sisteme u trusnim područjima inženjer Leonid Gendelman, za proizvodnju elemenata i konstrukcija montažnih objekata tehnolog gradnje inž. Vladimir Abramov,  za instalacije sanitarnih objekata, elektroinstalacija i instalacija centralnog grejanja inž. Juraj Bujanov, za izolaciju toplote i zvuka, inž. Vladimir Krajtan, za zaptivanje spojnica, inž. Vladimir Pankratov. Građevinski centar Slovenije je 1969. godine izdao udžbenike koje su priredili stručnjaci OUN-a, na osnovu svojih iskustava u primeni krupno-panelnog sistema za izgradnju 16-tospratnica, što je bila značajna inovacija:

-„Hermetizacija fuga montažnih zgrada“ od Pankratova,

-„Instrukcija za izradu obračuna toplotne zaštite stambenih zgrada“ od Krajtana,

-„Preporuke za propise bez-skeletnih krupnopanelnih zgrada“ od Gendelmana.

U toku 1968. i 1969. godine su, kao rezultat intervencije ovih eksperata uvedene sledeće novine i procedure:

-krupnopanelni konstruktivni sistem primenjen na objektima P+16;

-primena montažne kompletne sanitarne kabine u 2 varijante;

-primena keramzita na fasadnim panelima;

-primena 2 vrste kulira (od mermera i krupnozrnog šljunka) kao glavnog materijala u fasadnim elementima;

-spravljanje teških montažnih elemenata za objekte u lakoj poligonskoj betonjerci na gradilištu;

-dimenzioniranje fasadnih elemenata u pogledu termičke zaštite, uključujući i letnje uslove kod nas.

Objekti i javne površine su danas u lošem stanju, bez većih radova na rekonstrukciji i renoviranju od trenutka useljenja. „Potkovica“ je gotovo čitavim gabaritom nadograđena. U prizemlju horizontalnog bloka 5 (bul. Arsenija Čarnojevića) su dobijeni lokali potpunim zatvaranjem prodora kroz objekat (i dalje postoji na objektu 6) i dogradnjom prema unutrašnjosti bloka. Krovovi garaža i svi platoi su u lošem stanju usled neodržavanja. Dečije igralište u „potkovici“ i pored objekta 6 je u jako lošem stanju, naročito drveni elementi, mada se i dalje naziru elementi parternog rešenja. Vidljive su brojne dogradnje, zatvaranje terasa, promena stolarije i nestručno izvedene adaptacije. Kulir/keramzit je trošan na pojedinim mestima. Po obodu bloka je tokom 1990-tih i 2000-tih izgrađen niz stambeno-poslovnih objekata na mestu planiranom za samački hotel.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam (časopis). Brojevi: 41-42, 74-77. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960-76.
  2. Bilten Centra za stanovanje IMS, brojevi: 15 (1974.), 24 (1979.), 26 (1980.)
  3. Grupa autora: Milutin Glavički arhitekta – urbanista. Beograd: Urbanistički savez Srbije i Gradski sekretarijat za urbanizam i zaštitu životne sredine, 1990.
  4. Izgradnja (časopis). Brojevi: 12/73
  5. Montažni skeletni sistem od prednapregnutog betona IMS (latinica). Beograd: Institut za ispitivanje materijala SR Srbije, 1974.
  6. Projektovanje i izgradnja stambenog bloka br. 28 na Novom Beogradu – materijal za savetovanje. Beograd: Biro za građevinarstvo, 1970.
  7. Stojanović B., Martinović U. : Beograd 1945-1975 – Urbanizam Arhitektura. Beograd: NIRO Tehnička knjiga,1978.
  8. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  9. Jovanović, J. Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 28, 29 i 30. Urbanističko-arhitektonska analiza. Beograd: Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 2016.
  10. Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 28, Istorijski arhiv Beograda

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

Blok 23 Centralne zone Novog Beograda

Blok 23 je ugaoni blok Centralne zone Novog Beograda, čiji arhitektonsko-urbanistički program kao polazište koristi Blok 21 – modul urbanističke celine Centralne zone. Blok 23 u programskom smislu sadrži varijantu iste tipologije kule, „štangle“ i meandra, preslikanih „u ogledalu“ sa Bloka 21 u odnosu na zamišljenu središnju osu celine u pravcu istok-zapad. Blok je pravougaonog oblika, dimenzija 600h400m, površine oko 19ha. U bloku je sagrađeno 2100 stanova (1929 po projektnom programu), za planiranih 7560 stanovnika, gustina naseljenosti je 395 st/ha. Blok je projektovan i građen kao investicija Jugoslovenske narodne armije, i do privatizacije fonda tokom 1990-tih bio u fondu Vojno-građevinske direkcije.

Blok 23 ima 4 stambene kule, spratnosti P+21 (nakon izrade Studije visokih objekata, spratnost je podignuta sa P+16), čiji se sklop sastoji iz 4 ugaone i 2 linearno organizovane stambene jedinice. Stanovi su konciprani sa fleksibilnim osnovama (jezgro jedinice + lateralne prostorije), u prizemlju su isplanirani prostori namenjeni kućnom savetu i dnevnom boravku dece, a  na krovnim terasama najmanje po jedan slikarski atelje. U prostou između kula izgrađena je polu-ukopana podzemna garaža. Blok ima i 2 „štangle“ – horizontalna stambena bloka spratnosti P+10+Pk; osnova objekata je dvotrakt, dužine 280m, sa lamelama koje su tačkasto spajane vertikalnom komunikacijom. Sklop je sačinjen od 14 lamela. U prizemlju predviđeno po 5 prostorija za kućne savete, na krovnim terasama najmanje po jedan slikarski atelje. Danas se u prizemlju „štangli“ nalaze različiti poslovni prostori (uglavnom amenjeni trgovini), a objekta 5 ima i podzemnu garažu zahvaljujući denivelaciji terena prema autoputu. Ovi objekti su početkom 1990-tih nadograđeni u cilju dobijanja dodatnih stambenih jedinica. Blok ima 2 meandra spratnosti P+4+Pk, osnove u obliku kvadrata. Osnova objekta je dvotrakt, sa lamelama koje su u osnovi tačkasto spajane vertikalnom komunikacijom; sklop je sačinjen od 18 lamela (1+2+8+6+1) međusobno upravnih. Projektnim programom je potrebno nameniti oko 10 stanova sa direktnim pristupom spolja za osobe sa otežanim kretanjem, dok je u delu prizemlja objekta 7 predviđen je dopunski punkt za snabdevanje. Od planiranih pratećih sadržaja izgrađeni su svi planirani programom: dva vrtića sa jaslicama, osnovna škola i centar mesne zajednice. Prema konkursnom zadatku planiran je i objekat samačkog hotela, koji nije izgrađen a na čijem mestu je tokom 2000-tih započeta izgradnja poslovnog objekta sa heliodromom, koji nije završen. Najveći broj stanova je trosoban (31,3%) i dvoiposoban (28,95%).

U konstruktivnom smislu kule su ramovska konstrukcija koju čine stubovi i zidna platna (šajbna), podužne i poprečne grede i serklaži i međuspratne ojačane ploče livene na licu mesta. Dimenizije stubova su 30h70 i 30h120cm, a širina zidnih platana je 15, 20, 25 i 30cm, međuspratna konstrukcija je uglavnom šuplja AB ploča sistema „Ratko Mitrović“ visine 20cm, iznad podruma urađena je AB ploča visine 10cm. Fasadni elementi (sendvič-parapeti, zidna platna, ograde balkona) su montažni, a na licu mesta su rađene ograde na krovu. Meandri i „štangla“ 6 (ulica Milutina Milankovića) su građene u nosećem armirano-betonskom  skeletu; svi unutrašnji zidovi su montažni i služe kao ispuna; horizontalne sila zemljotresa i vetra preuzimaju AB šajbne raspoređene oko vertikalnih komunikacija-čvorišta; međuspratna konstrukcija je viseća tavanica, koja se lije zajedno sa gredama do 2/3 visine (položaj neutralne ose), dok ostatak od 1/3 visine greda se, po uvlačenju negativa, zaliva na licu mesta. Sistem rada je polumontažni, sa montažnim tavanicama, parapetima, žardinjerama i oblogama, dok je skelet i zalivanje čvorova i greda monolitno. „Štangla“ br. 5 (bulevar Arsenija Čarnojevića) je građena u IMS Žeželj sistemu (izvođač GP Napred).

Blok 23 je postao globalno poznat kao ikona brutalističke arhitekture, a zbog specifičnog rešenja fasadnih elemenata koji formiraju svojevrsnu betonsku rešetku na fasadi, nazivan je i betonskim barokom u domaćim stručnim krugovima. Iako u materijalizaciji preovladava natur beton, autori su detaljima stolarije i bravarije uneli žive boje među strukture od betona. Stanovi u Bloku 23 se smatraju za reprezentativne primere tzv. beogradske škole stanovanja i odlikuju se fleksibilnim osnovama, zoniranjem, „kružnom vezom“ između prostorija koju omogućavaju pomične pregrade. Danas su objekti i javne površine u jako lošem stanju, usled lošeg održavanja i dotrajalosti elemenata. Vidljive su brojne parcijalne izmene na fasadama i krovovima, dogradnje, promena stolarije i zastakljivanje terasa. Najveći problem predstavljaju oštećenja betonskih elemenata, delaminacija i korozija armature usled infiltracije vode i ciklusa zamrzavanja i otapanja leda, dotrajali ravni krovovi i terase, ali i proizvoljne intervencije na elementima konstrukcije. Blok ima aktivnu lokalnu zajednicu, koja radi na održavanju zajedničkih javnih prostora u okviru bloka.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, brojevi: 2, 41-42, 74-77, 80-81. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960-76.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 2007.
  3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  4. Jovanović, J. (2014). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 21, 22 i 23. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  5. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  6. Jovanović, J. Arhitekta Aleksandar Stjepanović. Infrastruktura društva: stanovanje i prateće funkcije, objekti dečije zaštite, školstva i visokog obrazovanja. Beograd: Društvo arhitekata Beograda – Beogradska internacionalna nedelja arhitekture, 2019.
  7. Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 23, Istorijski arhiv Beograda (IAB)
  8. Urbanizam Beograda br. 2. Beograd: Urbanistički zavod Beograda, 1969.
  9. Lična arhiva arhitekte Aleksandra Stjepanovića

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

 

Blok 22 Centralne zone Novog Beograda

Blok 22 je središnji blok bočnih traktova Centralne zone Novog Beograda. Konkursom je obuhvaćena samo jugoistočna polovina bloka, namenjena stanovanju, dok je u drugom delu bloka planiran rejonski centar, koji nikad nije izgrađen, već je na njegovom mestu izgrađen stambeni kompleks tokom 1990-tih. Blok je pravougaonog oblika, dimenzija 600h400m, površine oko 10ha (obuhvaćenih konkursom). U bloku je sagrađeno 1168 stanova, za planiranih 3800 stanovnika, gustina naseljenosti je 395 st/ha. Blok je projektovan i građen kao investicija Jugoslovenske narodne armije, i do privatizacije fonda tokom 1990-tih bio u fondu Vojno-građevinske direkcije.

Blok 22 ima 10 stambenih kula (umesto 8, predviđenih prvobitnim planom), planirane spratnosti P+4+Pk (kule br. 10 i 15), P+5+Pk (kule br. 6, 9, 11 i 14) i P+6+Pk (kule br. 7, 8, 12 i 13); svi objekti imaju podrum; objekti se gabaritom smiču/sažimaju i čine jednovodni krov; osnova je (gabaritom) približno kvadratna; svi objekti imaju iste osnove viših etaža i dve osnove prizemlja: 2 objekta imaju prostorije za kućni savet, boravak dece i druge društvene potrebe, ostali objekti nemaju; osnova objekta se razvija centralno, oko jezgra / vertikalne komunikacije, iz koncepcije oblikovanja i zoniranja fleksibilnih stanova (jezgro jedinice+lateralne prostorije). Blok ima 5 horizontalnih stambenih blokova – lamela, spratnosti P+6+Pk; objekti se gabaritom smiču/sažimaju i čine jednovodni krov. Dužina obodnih blokova 1 i 2 je oko 200m (6 lamela), dužina središnjnih blokova 3,4 i 5 je oko 100m (3 lamele); pojedinačne lamele su oblikovane u vidu dvotrakta, koji formiraju blokove u vidu razuđenih, smaknutih traka u osnovi. Spratovi su tipski. Prostor između objekata je povezan platformom/javnim prostorom na koti 77.00m, odnosno 1.5m iznad terena, u nivou prizemlja objekata, ispod kojih su podzemne garaže i skloništa za celi blok. U središnjoj zoni su postavljeni objekti društvenog sadržaja. Od planiranih pratećih sadržaja izgrađen je vrtić sa jaslicama, Vojno-medicinski centar i centar mesne zajednice. Najveći broj stanova je dvoiposoban (39,46%) i dvosoban (36,22%).

Svi stambeni objekti su rešeni u istom konstruktivnom sistemu sa poprečnim nosećim AB zidovima debljine 15cm; zidovi su liveni na licu mesta u natur betonu u teškoj čeličnoj oplati „NOE COMBI 70“ uvezenoj iz Nemačke, međuspratna konstrukcija je montažna, livena u fabrici betonskih elemenata, raspona L1=5.40m, L2=2.80m, L3=4.20m. Kostrukcija krovne kose ploče je rešena montažnim pločama sa nosećim gredama livenim na licu mesta. Fasadni elementi su montažni, dele se u dva osnovna tipa fasadnih površina/platana: 1) površine između nosećih zidova i 2) površine samih nosećih armirano-betonskih zidova na kalkanskim platnima i erkerima. Površine između nosećih zidova su zatvarane parapetnim elementima, koji su rađeni po principu sendviča sa dva betonska sloja i unutrašnjim termoizolacionim slojem.

Blok 22 je bio predmet konkursa istovremeno raspisanog kada i konkurs za Blok 23, na oba konkursa je tim Janković, Karadžić i Stjepanović osvojio prvu nagradu i ušao jednovremeno u realizaciju. Blokovi 22 i 23 imaju dosta zajedničkih oblikovnih karakteristika: materijalizaciju, rešenje partera, sklopa i stanova. Iako manje poznat od Bloka 23, Blok 22 takođe spada u prepoznatljiva ostvarenja brutalističke i strukturalističke arhitekture u Srbiji. Stambene jedinice spadaju među najuspešnija rešenja stanova tzv. beogradske škole stanovanja, poluformalne mreže autora, istraživača i organizacija koje su se bavile razvojem stambene arhitekture.

Danas su objekti i javne površine u jako lošem stanju, usled lošeg održavanja i dotrajalosti elemenata. Vidljive su brojne parcijalne izmene na fasadama i krovovima, dogradnje, promena stolarije i zastakljivanje terasa. Najveći problem predstavljaju oštećenja betonskih elemenata, delaminacija i korozija armature usled infiltracije vode i ciklusa zamrzavanja i otapanja leda. Blok ima veoma aktivnu lokalnu zajednicu, koja sopstvenim trudom i sredstvima održava zajedničke javne prostore u okviru bloka.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, brojevi: 2, 41-42, 74-77, 80-81. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960-76.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 2007.
  3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  4. Izgradnja, časopis. Brojevi: 1970/4, 1978/12.
  5. Jovanović, J. (2014). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 21, 22 i 23. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  6. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  7. Jovanović, J. Arhitekta Aleksandar Stjepanović. Infrastruktura društva: stanovanje i prateće funkcije, objekti dečije zaštite, školstva i visokog obrazovanja. Beograd: Društvo arhitekata Beograda – Beogradska internacionalna nedelja arhitekture (katalog),
  8. Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 22, Istorijski arhiv Beograda
  9. Urbanizam Beograda br. 2. Beograd: Urbanistički zavod Beograda, 1969.
  10. Lična arhiva arh. Aleksandra Stjepanovića

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

Centralna zona Novog Beograda

Centralna zona Novog Beograda obuhvata devet urbanih blokova (21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 29, 30), pozicioniranih na potezu između Palate Srbija (Palate Federacije, Saveznog izvršnog veća) i Železničke stanice Novi Beograd, površine oko 160 ha, kvadratna zona okvirnih dimenzija 1600h1600 m.  Celina je planirana kao mešovita stambeno-administrativno-poslovna zona, u kojoj je planirano stanovanje sa pratećim sadržajima za 40000 stanovnika. Prema planovima iz 1960-tih, šest obodnih blokova su planirani za stambenu izgradnju, dok su blokovi 24, 25 i 26 na centralnoj osi namenjeni centralnim sadržajima. Blok 24 je tokom 1980-tih prenamenjen u sedmi stambeni blok, nakon konkursa organizovanog 1984. godine.

Nakon „Arhitektonsko-urbanističkog konkursa za idejno rešenje stambenog kompleksa u Novom Beogradu“, koji je održan 1959. godine, dodeljene su dve ravnopravne druge nagrade sledećim timovima: prvi tim, u sastavu Leonid Lenarčič, Milosav Mitić, Ivan Petrović i Mihailo Čanak, i drugi tim, u sastavu Josip Svoboda, Dušan Milenković, Milutin Glavički, Gavrilo Drakulić i Jovan Lukić, i još jedna visoka nagrada van konkursa arhitekti Ratomiru Bogojeviću. Ovi timovi su pozvani da učestvuju u daljoj razradi rešenja u okviru Urbanističkog zavoda Beograda, a prema zaključcima Saveta za urbanizam. Urbanistički zavod preuzima rad na urbanističkom rešenju zone, a u tom cilju formira radnu grupu u kojoj su bili članovi iz nagrađenih timova Mitić, Lenarčič, Glavički i Milenković i Uroš Martinović kao šef grupe.

Osmišljen je potpuno novi projekat zasnovan na konkursnim rešenjima, kojim je definisana podela na centralnu aksu i obodne stambene blokove. Takođe, izrađeno je arhitektonsko-urbanističko rešenje za Blok 21, koji je zamišljen kao svojevrsni modularni blok Centralne zone, koji se preslikava na ugaone blokove zone, a središnji blokovi 22 i 29 su osmišljeni tako da povezuju traktove oboda zone. Osnovne arhitektonske tipologije koje se koriste u planiranju blokova Centralne zone i Novog Beograda uopšte, jeste grupacija od 4-5 kula u samim uglovima zone, horizontalni blokovi („štangle“) po obodima i meandar male spratnosti, koji ulazi u polje bloka. Planirano je da svi novobeogradski blokovi imaju bogato zelenilo, ispresecani pešačkim stazama i oivičeni saobraćajnicama u skladu sa principima razdvajanja saobraćaja i zoniranja iz Atinske povelje.

Čitav Novi Beograd, pa i Centralna zona, planirani su tako da u realizaciji odgovaraju takozvanom kranskom / gabaritnom urbanizmu, odnosno industrijalizovanim tehnologijama izgradnje stambene arhitekture. Blokovi su planirani i projektovani u skladu sa budućom organizacijom gradilišta, koja se sastoje iz tzv. pista za poligonu prefabrikaciju, odnosno skladišta – tzv. „deponije“ za prefabrikovane elemente i šine za kranove i dizalice. Po završetku izgradnje i demontaži opreme, kranske staze i „deponije“ se pretvaraju u rekreativne zone i interne saobraćajnice bloka.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, brojevi: 2, 33-34, 35-36, 41-42, 73, 74-77. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960-76.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kul-ture grada Beograda, 2007.
  3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  4. Godišnjak (muzeja) grada Beograda (GMGB). Brojevi: HVII, XXI, XXII
  5. Jovanović, J. (2014). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 21, 22 i 23. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  6. Jovanović, J. (2015). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 28, 29 i 30. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  7. Jovanović, J. (2016). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 24, 25 i 26. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  8. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  9. The Future of New Belgrade – International Competition for New Belgrade Urban Structure Improvement / Budućnost Novog Beograda – međunarodni konkurs za unapređenje urbane strukture Novog Beograda. Vanredni broj časopisa Arhitektura urbanizam. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata Srbije, Urbanističkog saveza Srbije i Udruženja likovnih umetnika primenjenih umetnosti i dizajnera Srbije, 1986.
  10. Urbanizam Beograda, časopis. Brojevi: 17 (1972.), 19 (1972.), 25 (1974.), 30 (1975.), 36 (1976.), 37 (1976.), 38-39 (1977.), 40 (1977.), 44-45 (1977.), 48 (1978.), 51 (1979.), 53-54 (1979.), 57 (1980.), 61 (1981.), 63-65 (1981.)

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

Stambeno naselje Benska bara

Prve posleratne godine u Šapcu, kao i u celoj Jugoslaviji, obeležene su velikim poletom i entuzijazmom u izgradnji i obnovi. Nosilac razvoja modernog Šapca je sve razvijenija i snažnija hemijska industrija, fabrika „Zorka“. Sedamdesetih godina XX veka, Šabac doživljava do tada neviđeni procvat. Preduzima se nekoliko kapitalnih poduhvata koji sasvim menjaju izgled grada. Na nekadašnjoj Benskoj bari, močvarnom tlu, na kom su se vekovima gnezdile ptice, a zapravo samo nekoliko stotina metara od centra grada, niče novo stambeno naselje, hotel „Sloboda“, obdanište i drugi prateći objekti novog naselja. Generalnim Planom iz 1964. koji su radili čuveni jugoslovenski arhitekti, Slobodan Janjić i Uglješa Bogunović, koncepcijski je osmišljeno i planirano novo moderno naselje kolektivnog stanovanja na ovom prostoru, zasnovano na principima funkcionalnog grada koje je postavio Le Corbusier, kroz 95 tačaka Atinske povelje (1943).

Na prostoru Benske bare rađena su opsežna arheološka istraživanja u periodu od 1967 do 1970. Pronađeni su predmeti od neprocenjive vrednosti iz perioda vinčanske kulture, smatra se da je jedno od prvih formiranih naselja u Posavini bilo na ovom lokalitetu. Pored neolitskog doba, nađeni ostaci iz gvozdenog doba i iz srednjeg veka. Zbog značaja materijala koji je ovom prilikom nađen, prostor je stavljen pod zaštitu kao spomenik kulture 1967. Osim toga, prostor Benske bare značajan je i kao mesto stratišta u Drugom svetskom ratu, na kome su okupatori streljali veliki broj rodoljuba zbog otpora koji im je na prostoru grada ukazan na samom početku okupacije. Ali već 1970. ukazala se potreba da se na tom mestu podigne stambeno naselje, a zaštita ovog prostora je ukinuta.

Urbanistička kompozicija postavljena je na početku okvirno, a kasnije se svaki blok detaljno projektovao i uređivao. Iako u definisanju karakterističnih zona dominiraju prostorno morfološki kriterijumi, pokazalo se da se u mnogome ovakva podela poklapa i sa dominantnim funkcijama prostora, gde je prikazan odnos javnih prostora i karekterističnih funkcija.

U okviru otvorenih blokova nalaze se neizgrađene, najčešće uređene otvorne zelene i popločane površine. Neizgrađene javne površine u otvorenim blokovima čine: travnjaci i ozelenjeni delovi, drvoredi, dečija igrališta, parkinzi i slično. Iako prvenstveno služe okolnim stanovnicima, javni prostori u otvorenim blokovima omogućavaju odmor i rekreaciju i stanovnicima okolnih, kompaktnih blokova.

Celine u naselju Benska bara u saglasnosti su sa fazama izgradnje samog naselja. To su: Blok B, B1, E1,E2, E3, G, G1, H, F1, D1, D2, D3, Blok 80-90. Svaki od ovih blokova su jedinstveni prostori sa specifičnim mikrocelinama na javnim površinama. Površina naselja iznosi 13,91ha.

Osnovna ideja simetrije po centralnoj osi od pozorišta do železničke stanice, doprinela je formiranju likovnog identiteta i fizionomije ovog prostora. Ta ideja nije u potpunosti realizovana. Period urbanističkog idealizma je prekinut raspadom SFRJ, blokovi građeni kasnih osamdesetih i devedesetih se znatno likovno i koncepcijski razlikuju od ostalog dela naselja. Tako smo svedoci postepene destrukcije funkcionalnog naselja, čiji se nedostaci ne ispravljaju već se nadograđuju tkz. investitorskim urbanizmom. 2014. godine JUP “Plan” izradio je po nalogu Gradske uprave Grada Šapca Projekat revitalizacije stambenog naselja Benska bara, sa ciljem dobijanja arhitektonsko-urbanističkog rešenja koje će predstavljati osnov za sukcesivnu obnovu i revitalizaciju naselja, a sa posebnim akcentom na tretiranje javnih površina i prostora. Realizacija ovog projekta pokrenuta je revitalizacijom fasada objekata, a krajem 2019. godine pristupilo se uređenju saobraćajnica i javnih površina.

 

Izvori

  1. Savatić, A. (2014), Projekat revitalizacije stambenog naselja Benska bara, Šabac;
  2. Stojić, M. i Cerović, M. (2011), Arheološka građa Srbije, Beograd;
  3. Manošek, V. (2007). Holokaust u Srbiji, Beograd;
  4. Urbanizam Šapca (Jevtić), godišnjak Istorijskog arhiva u Šapcu;
  5. Arhiva Međuopštinskog istorijskog arhiva u Šapcu;
  6. Arhiva lokalnog glasila „Glas podrinja“, za period 1968-1980.

 

Podnosilac izveštaja

Marko Gavrilović, M.Arh.

Julino brdo

U vreme kada je sagrađeno, predstavljalo je izvesnu prekretnicu u urbanističkom planiranju stambenih naselja. Rešenje je veoma ionteresantno, u urbanističkom i projektantskom u smislu. Zamišljeno je da naselje bude koliko je moguće, izolovano od vozila, i u horizontalnom i u vertikalnom pogledu, s obzirom da vozila mogu da prolaze samo sa obodne strane naselja i na nižim kotama, tako da u zoni stambenih zgrada i ulaza dominiraju pešačke komunikacije.

Najviša kota Julinog brda se nalazi na 124,23 m nadmorske cisine, u ulici Poručnika Spasića i Mašere. Soliteri se mogu videti sa svih nižih delova Beograda, naročito sa reke Save. Na Julinom brdu  pozicionirani su određeni objekti infrastrukture – hidrotehnički čvor, kao i rezervoari koji snabdevaju vodom centar grada. Broj stanovnika Julinog brda je iznosi preko 6.600 stanovnika.

Julino brdo je kameniti brežuljak kojim se uz dolinu reke Save i Makiškog olja završava brdoviti predeo Košutnjaka, Banovog brda i Žarkova. Put za Železnik i Obrenovac, Lazarevački i Ibarski put, oivičavaju Julino brdo, u njegovom podnožju se sustiču, oko njega se granaju u rasutu mrežu ulica Banovog brda, Žarkova i Čukarice.

Osnovna ideja o prostornoj organizaciji u likovnom pogledu osmišljena je u skladu sa geometrijskom šemom dve parabole usmerene u suprotnim pravcima i konkavnim stranama jedna prema drugoj. U okviru te geometrijske primarne konstrukcije, rastavljanjem i spajanjem oblika, promenom ritmova krovnog nadvišenjai unošenjem drugih korekcija, ostvaruju istovremeno vizuelno estetički sadržaji koji izmiču lako sagledljivoj formuli i koji razarajući osnovni poredak, stvaraju slobodne ritmove i neobavezne, gotovo spontane strukture oblika.

Pokrenutost terena doprinela je da se izolacija od vozila postigne ne samo u horizontalnom nego i u vertikalnom pravcu. Vozila su ostala ne samo sa druge strane kuća nego i na nižim kotama. Međuprostor je dobio oznake potpune neometane dominacije pešaka.

Dvostrana orijentacija stanova zahteva dve fasadne ravni – jednu naspram druge ili jednu upravnu na drugu. To doprinosi mogućnosti realizacije više stanova na etaži, to je tzv.ugaona pozicija stana, i ona je primenjena na Julinom brdu. Četiri stana na etaži nude jednakost uslova (orijentacije i organizacije) svim stanovima. Blizu su i povoljni efekti (racionalnost) odnosa korisne stambene površine i površine namenjene zajedničkoj horizontalnoj i vertikalnoj komunikaciji u zgradi.

Šema konstruktivnog sklopa kod ovakvih pozicija je jednostavna, statički kruta (mogućnost frontalnih ili dijagonalnih simetrala). Tipska stambena etaža Julinog brda građena je sistemom vertikalnih šajbni – zidova u sklopu upravno postavljenih «češljeva» simetrično po dijagonali. Sanitarni čvorovi, grupe kupatila i kuhinja vezanih u parove, zauzimaju zone oko stepenišnog jezgra, formiraju oko njega neku vrstu tampon obruča prema koirsnim stambenim prostorijama.

Eksplicitnom podelom stana na zonu za dnevni boravak i zonu za spavanje, naglašene su potrebe segregacije stambenih funkcija. Zona prostora dnevne aktivnosti okuplja mesta zajedničkog porodičnog života, susreta, komunikacija, kuhinjska radna zona i ulazni prostor sa servisom – garderoba kaputa, ostava i drugo. Zona tzv.intimne svrhe – spavanje, higijena, prima u sebe prateće funkcije – odmor, rad, garderobu rublja. To je osnovna orgaitzacija prostora stana. Preostalo su detalji i varijacije najpovoljnijih odnosa iz zbira problema vezanih za pitanje dimenizonalnosti, upotrebljivosti i tehničke opreme.

Autori su za projekat dobili Oktobarsku nagradu grada Beograda.

 

Izvori

  1. -. „Julino brdo. Opšti beogradski konkurs za arhitektonsko rešenje stambenog naselja Julino brdo u Beogradu 1966.“ Arhitektonski urbanizam, 74-77, Beograd (1975): 48-50
  2. -. „Stambeno naselje Julino brdo.“ Arhitektonski urbanizam, 55, Beograd (1969): 16-21
  3. Bogunović­, S. Giša. Arhitektonska enciklopedija Beograda XIX i XX veka,
  1. Janković, Božidar. „Neki problemi nastupaju projektovani stambenim zgradama“, Bilten Central za stanovanje, IMS, 23, Beograd (1979): 3.
  1. Jovanović, Jelica ur. Registar moderne arhitekture i urbanizma u Srbiji 1945-1990. Beograd (2018): Društvo arhitekata beograda – Dokomomo Srbija.
  2. Mecanov, Dragana. „Valorizacija modernističke baštine na primeru stambene arhitekture Beograda 1947-1967“, magistarska teza. Beograd, 2006: Arhitektonski fakultet Univeziteta u Beogradu.
  3. Mecanov, Dragana. „Prostorna organizacija stambenih zgrada građenih u Beogradu u prefabrikovanim industrijalizovanim sistemima“, doktorska disertacija. Beograd, 2015: Arhitektonski fakultet Univeziteta u Beogradu.
  4. -, RTS: „Moderna arhitektura u Srbiji: Lojanica, Cagić, Jovanović“, 24.7.2009, pristup 11.2019.

 

Podnosilac izveštaja

Dr Dragana Mecanov, d.i.a.

GALERIJA „JOVAN POPOVIĆ“

DRUŠTVENI CENTAR NA BANOVOM BRDU

STAMBENI KOMPLEKS U BULEVARU KRALjA ALEKSANDRA

do.co.mo.mo