_Vesti

Sportski centar „Mirko Sandić“

Centralna zona Novog Beograda

Centralna zona Novog Beograda obuhvata devet urbanih blokova (21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 29, 30), pozicioniranih na potezu između Palate Srbija (Palate Federacije, Saveznog izvršnog veća) i Železničke stanice Novi Beograd, površine oko 160 ha, kvadratna zona okvirnih dimenzija 1600h1600 m.  Celina je planirana kao mešovita stambeno-administrativno-poslovna zona, u kojoj je planirano stanovanje sa pratećim sadržajima za 40000 stanovnika. Prema planovima iz 1960-tih, šest obodnih blokova su planirani za stambenu izgradnju, dok su blokovi 24, 25 i 26 na centralnoj osi namenjeni centralnim sadržajima. Blok 24 je tokom 1980-tih prenamenjen u sedmi stambeni blok, nakon konkursa organizovanog 1984. godine.

Nakon „Arhitektonsko-urbanističkog konkursa za idejno rešenje stambenog kompleksa u Novom Beogradu“, koji je održan 1959. godine, dodeljene su dve ravnopravne druge nagrade sledećim timovima: prvi tim, u sastavu Leonid Lenarčič, Milosav Mitić, Ivan Petrović i Mihailo Čanak, i drugi tim, u sastavu Josip Svoboda, Dušan Milenković, Milutin Glavički, Gavrilo Drakulić i Jovan Lukić, i još jedna visoka nagrada van konkursa arhitekti Ratomiru Bogojeviću. Ovi timovi su pozvani da učestvuju u daljoj razradi rešenja u okviru Urbanističkog zavoda Beograda, a prema zaključcima Saveta za urbanizam. Urbanistički zavod preuzima rad na urbanističkom rešenju zone, a u tom cilju formira radnu grupu u kojoj su bili članovi iz nagrađenih timova Mitić, Lenarčič, Glavički i Milenković i Uroš Martinović kao šef grupe.

Osmišljen je potpuno novi projekat zasnovan na konkursnim rešenjima, kojim je definisana podela na centralnu aksu i obodne stambene blokove. Takođe, izrađeno je arhitektonsko-urbanističko rešenje za Blok 21, koji je zamišljen kao svojevrsni modularni blok Centralne zone, koji se preslikava na ugaone blokove zone, a središnji blokovi 22 i 29 su osmišljeni tako da povezuju traktove oboda zone. Osnovne arhitektonske tipologije koje se koriste u planiranju blokova Centralne zone i Novog Beograda uopšte, jeste grupacija od 4-5 kula u samim uglovima zone, horizontalni blokovi („štangle“) po obodima i meandar male spratnosti, koji ulazi u polje bloka. Planirano je da svi novobeogradski blokovi imaju bogato zelenilo, ispresecani pešačkim stazama i oivičeni saobraćajnicama u skladu sa principima razdvajanja saobraćaja i zoniranja iz Atinske povelje.

Čitav Novi Beograd, pa i Centralna zona, planirani su tako da u realizaciji odgovaraju takozvanom kranskom / gabaritnom urbanizmu, odnosno industrijalizovanim tehnologijama izgradnje stambene arhitekture. Blokovi su planirani i projektovani u skladu sa budućom organizacijom gradilišta, koja se sastoje iz tzv. pista za poligonu prefabrikaciju, odnosno skladišta – tzv. „deponije“ za prefabrikovane elemente i šine za kranove i dizalice. Po završetku izgradnje i demontaži opreme, kranske staze i „deponije“ se pretvaraju u rekreativne zone i interne saobraćajnice bloka.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, brojevi: 2, 33-34, 35-36, 41-42, 73, 74-77. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960-76.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kul-ture grada Beograda, 2007.
  3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  4. Godišnjak (muzeja) grada Beograda (GMGB). Brojevi: HVII, XXI, XXII
  5. Jovanović, J. (2014). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 21, 22 i 23. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  6. Jovanović, J. (2015). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 28, 29 i 30. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  7. Jovanović, J. (2016). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 24, 25 i 26. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  8. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  9. The Future of New Belgrade – International Competition for New Belgrade Urban Structure Improvement / Budućnost Novog Beograda – međunarodni konkurs za unapređenje urbane strukture Novog Beograda. Vanredni broj časopisa Arhitektura urbanizam. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata Srbije, Urbanističkog saveza Srbije i Udruženja likovnih umetnika primenjenih umetnosti i dizajnera Srbije, 1986.
  10. Urbanizam Beograda, časopis. Brojevi: 17 (1972.), 19 (1972.), 25 (1974.), 30 (1975.), 36 (1976.), 37 (1976.), 38-39 (1977.), 40 (1977.), 44-45 (1977.), 48 (1978.), 51 (1979.), 53-54 (1979.), 57 (1980.), 61 (1981.), 63-65 (1981.)

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

Naselje Konjarnik

Naselje Konjarnik se nalazi u jugoistočnom delu Beograda, na padini iznad autoputa Beograd-Niš. Naselje ima površinu od oko 69ha i oko 20000 stanovnika. Planirano je tako da se sastoji iz tri mesne zajednice koje se grade uzastopno kao tri faze naselja, svaka sa planiranim kapacitetima za oko 7000 stanovnika, gustine naseljenosti oko 300-350 stanovnika po hektaru. Planom su obuhvaćena današnja naselja Konjarnik 1 i 2, Šumice i Učiteljsko naselje. Svaka mesna zajednica je imala isplaniran centar mesne zajednice, osnovnu školu, vrtić, rekreativne površine, a planirani su  sadržaji višeg ranga, poput toplane i telefonske centrale, koji opslužuju šire područje. Planom su predviđeni objekti niže spratnosti, do pet etaža (p+4) a na grebenu su planirani objekti veće spratnosti kao vizuelni reper naselja u odnosu na šire područje i grad u celini. Izvedeni objekti ipak imaju veću spratnost od p+6, a pojedini objekti su tokom 1990-tih i 2000-tih i nadograđeni, tako da imaju mansardne krovove čitavom dužinom objekta.

Izgradnju objekata u naselju je preuzelo na sebe INPROS – Poslovno udruženje za industrijsku proizvodnju stanova, a sam plan je, u skladu sa tada važećim načelima, bio prilagođen industrijskoj proizvodnji i izgradnji stanova, a u skladu sa tehnologijama kojima su preduzeća u sastavu INPROS-a raspolagala, a to su bili sistemi IMS Žeželj (GP Napred), panelni sistem (Trudbenik) i unapređen klasični (7. juli). Pošto je već u fazi planiranja rešeno da se za solitere p+18 i p+12 koristi skeletni IMS Žeželj sistem, a sve ostalo osim sedam objekata ustupljenih GP 7. juli u panelnom sistemu Trudbenik, bilo je potrebno projektovati zgrade u tim sistemima. Kako je bilo malo vremena, a mali broj projektanata je poznavao ove sisteme jer su još uvek bili u ranim fazama primene, organizovan je interni konkurs za tipske lamele (pozvane su gore navedene firme) na kojem su nagrade dobili GP Napred za skeletni sistem, sa izuzetkom objekta 4/I koji je dobio Institut IMS, i KMG Trudbenik za panelni sistem – dakle, biroi koji su već bili uigrani u razradi ovih sistema. Kranske staze i deponije elemenata su, nakon završetka objekata, preoblikovane tako da postanu pristupne saobraćajnice, pešačke staze i zelene površine. KMG Trudbenik je imao svoju privremenu fabriku elemenata „Beograd I“ na licu mesta, u kojoj su proizvođeni i elementi za Blok 45  na Novom Beogradu.

Naselje je danas u relativno dobrom stanju. Pojedini delovi su ugroženi obodnom izgradnjom stambenih i poslovnih objekata, kako stalnog tako i privremenog karaktera. Svi objekti pokazuju znake starosti i dotrajalosti, koja se pre svega vidi na fasadnim elementima, ali do sada nije urađena ni jedna ozbiljnija sistemska rekonstrucija ili sanacija elemenata arhitekture ili urbanizma. Primetne su nadogradnje u delu ili celom gabaritu objekta, promene stolarije, zastakljivanje terasa.

 

Izvori

 

  1. Arhitektura urbanizam, br. 41-42. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1966.
  2. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  3. Izgradnja, br. 8/73, 12/73. Beograd: Savez građevinskih inženjera i tehničara SR Srbije, Savez društava arhitekata Srbije i Savet za građevinarstvo Privredne komore SR Srbije, 1973.
  4. Jovanović, J. Designing the Growth: Planners of Belgrade Housing. In: Women’s Creativity since the Modern Movement (1918-2018). Toward a New Perception and Reception. Ljubljana: ZRC SAZU, France Stele Institute of Art History, 2018, pp. 886-890.
  5. Urbanizam Beograda, br. 6. Beograd: Urbanistički zavod Beograda, 1970.

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

Naselje Šumice

Urbanističko rešenje stambeno-rekreativnog kompleksa Šumice iz 1962. godine predstavlja deo programa urbane obnove koncipiranog na osnovu direktiva Generalnog urbanističkog plana Beograda iz 1950. godine i Regulacionog urbanističkog plana opštine Voždovac usvojenog 1961. godine. Iako je u periodu od projektovanja do realizacije došlo do izmena i modifikacija, osnovna koncepcija naselja je prema autoru Andriji Mendelsonu (ispred Urbanističkog zavoda grada Beograda) ostala dosledna urbanističkom rešenju.

Predmetna lokacijaje prethodno podvrgnuta eksproprijaciji i pripremi za gradnju, što je podrazumevalo raseljavanje zateknutog stanovništva i uklanjanje objekata manjih gustina naseljenosti i  kvaliteta. Ukupno je raseljeno oko 300 domaćinstava tj. oko 1000 stanovnika. Stanovi su građeni za tržište.

Pored stambenih objekata predviđeni su i sadržaji sporta, rekreacije i objekti društvenog standarda u sklopu naselja. Projektovanjem parkovskih površina, igrališta, platoa i mesta za odmor u sklopu stambenih blokova, pored objekata rekreacije  i sporta, stvoren je jedinstveni karakter stambeno-rekreativnog kompleksa. Takođe je značajan odnos izgrađene strukture i pejzažne arhitekture koji doprinosi povećanju ambijentalnih vrednosti naselja. U tom smislu, naselje Šumice ukupne površine od 32 hektara je projektovano za 5500 stanovnika (1500 stanova) čime je ostvareno od 13,5 do 15 m2 otvorenih površina u okviru blokova po stanovniku. Korišćenjem prednosti denivelisanog terena lokacije ostvaren je nešto veći stambeni kapacitet naselja od planiranog. Saobraćaj u okviru naselja je projektovan kao tangentan, dok unutar naselja zalaze samo interne saobraćajnice.

U današnjem kontekstu objekti višeporodičnog stanovanja su ostali u relativno izvornom stanju dok je niz kuća u Umčarskoj ulici koji pripada jednoporodičnom stanovanju bio predmet uočljivijih izmena. Pojedini objekti u okviru ovog niza su prošireni izvan originalnih prostornih granica i to najčešće po vertikalnoj osi.

Izvori

  1. Andrija Mendelson: „Sportsko-rekreativni kompleks „Šumice““, Urbanizam Beograda, 13-14, (1971): 19-24.
  2. INPROS: Stambeno naselje „Šumice“. Beograd: INPROS, n.d.
  3. „Šumica“: Urbanizam Beograda, 30, (1975): 44.
  4. Bratislav Stojanović i Uroš Martinović: Beograd 1945-1975, (1978):29, 34.
  5. Miroljub Kojović i Miroslav Živković (rukovodioci istraživanja): Prostorne i sociološke karakteristike i vrednosti novih stambenih naselja u Beogradu, Beograd.

 

Podnosilac izveštaja

Dalia Dukanac, M.Arh.

Julino brdo

U vreme kada je sagrađeno, predstavljalo je izvesnu prekretnicu u urbanističkom planiranju stambenih naselja. Rešenje je veoma ionteresantno, u urbanističkom i projektantskom u smislu. Zamišljeno je da naselje bude koliko je moguće, izolovano od vozila, i u horizontalnom i u vertikalnom pogledu, s obzirom da vozila mogu da prolaze samo sa obodne strane naselja i na nižim kotama, tako da u zoni stambenih zgrada i ulaza dominiraju pešačke komunikacije.

Najviša kota Julinog brda se nalazi na 124,23 m nadmorske cisine, u ulici Poručnika Spasića i Mašere. Soliteri se mogu videti sa svih nižih delova Beograda, naročito sa reke Save. Na Julinom brdu  pozicionirani su određeni objekti infrastrukture – hidrotehnički čvor, kao i rezervoari koji snabdevaju vodom centar grada. Broj stanovnika Julinog brda je iznosi preko 6.600 stanovnika.

Julino brdo je kameniti brežuljak kojim se uz dolinu reke Save i Makiškog olja završava brdoviti predeo Košutnjaka, Banovog brda i Žarkova. Put za Železnik i Obrenovac, Lazarevački i Ibarski put, oivičavaju Julino brdo, u njegovom podnožju se sustiču, oko njega se granaju u rasutu mrežu ulica Banovog brda, Žarkova i Čukarice.

Osnovna ideja o prostornoj organizaciji u likovnom pogledu osmišljena je u skladu sa geometrijskom šemom dve parabole usmerene u suprotnim pravcima i konkavnim stranama jedna prema drugoj. U okviru te geometrijske primarne konstrukcije, rastavljanjem i spajanjem oblika, promenom ritmova krovnog nadvišenjai unošenjem drugih korekcija, ostvaruju istovremeno vizuelno estetički sadržaji koji izmiču lako sagledljivoj formuli i koji razarajući osnovni poredak, stvaraju slobodne ritmove i neobavezne, gotovo spontane strukture oblika.

Pokrenutost terena doprinela je da se izolacija od vozila postigne ne samo u horizontalnom nego i u vertikalnom pravcu. Vozila su ostala ne samo sa druge strane kuća nego i na nižim kotama. Međuprostor je dobio oznake potpune neometane dominacije pešaka.

Dvostrana orijentacija stanova zahteva dve fasadne ravni – jednu naspram druge ili jednu upravnu na drugu. To doprinosi mogućnosti realizacije više stanova na etaži, to je tzv.ugaona pozicija stana, i ona je primenjena na Julinom brdu. Četiri stana na etaži nude jednakost uslova (orijentacije i organizacije) svim stanovima. Blizu su i povoljni efekti (racionalnost) odnosa korisne stambene površine i površine namenjene zajedničkoj horizontalnoj i vertikalnoj komunikaciji u zgradi.

Šema konstruktivnog sklopa kod ovakvih pozicija je jednostavna, statički kruta (mogućnost frontalnih ili dijagonalnih simetrala). Tipska stambena etaža Julinog brda građena je sistemom vertikalnih šajbni – zidova u sklopu upravno postavljenih «češljeva» simetrično po dijagonali. Sanitarni čvorovi, grupe kupatila i kuhinja vezanih u parove, zauzimaju zone oko stepenišnog jezgra, formiraju oko njega neku vrstu tampon obruča prema koirsnim stambenim prostorijama.

Eksplicitnom podelom stana na zonu za dnevni boravak i zonu za spavanje, naglašene su potrebe segregacije stambenih funkcija. Zona prostora dnevne aktivnosti okuplja mesta zajedničkog porodičnog života, susreta, komunikacija, kuhinjska radna zona i ulazni prostor sa servisom – garderoba kaputa, ostava i drugo. Zona tzv.intimne svrhe – spavanje, higijena, prima u sebe prateće funkcije – odmor, rad, garderobu rublja. To je osnovna orgaitzacija prostora stana. Preostalo su detalji i varijacije najpovoljnijih odnosa iz zbira problema vezanih za pitanje dimenizonalnosti, upotrebljivosti i tehničke opreme.

Autori su za projekat dobili Oktobarsku nagradu grada Beograda.

 

Izvori

  1. -. „Julino brdo. Opšti beogradski konkurs za arhitektonsko rešenje stambenog naselja Julino brdo u Beogradu 1966.“ Arhitektonski urbanizam, 74-77, Beograd (1975): 48-50
  2. -. „Stambeno naselje Julino brdo.“ Arhitektonski urbanizam, 55, Beograd (1969): 16-21
  3. Bogunović­, S. Giša. Arhitektonska enciklopedija Beograda XIX i XX veka,
  1. Janković, Božidar. „Neki problemi nastupaju projektovani stambenim zgradama“, Bilten Central za stanovanje, IMS, 23, Beograd (1979): 3.
  1. Jovanović, Jelica ur. Registar moderne arhitekture i urbanizma u Srbiji 1945-1990. Beograd (2018): Društvo arhitekata beograda – Dokomomo Srbija.
  2. Mecanov, Dragana. „Valorizacija modernističke baštine na primeru stambene arhitekture Beograda 1947-1967“, magistarska teza. Beograd, 2006: Arhitektonski fakultet Univeziteta u Beogradu.
  3. Mecanov, Dragana. „Prostorna organizacija stambenih zgrada građenih u Beogradu u prefabrikovanim industrijalizovanim sistemima“, doktorska disertacija. Beograd, 2015: Arhitektonski fakultet Univeziteta u Beogradu.
  4. -, RTS: „Moderna arhitektura u Srbiji: Lojanica, Cagić, Jovanović“, 24.7.2009, pristup 11.2019.

 

Podnosilac izveštaja

Dr Dragana Mecanov, d.i.a.

SPORTSKI CENTAR NOVI BEOGRAD

VINARIJA „VRŠAČKI VINOGRADI“ – „Y“ PODRUM

DOM INŽENjERA I TEHNIČARA

Zgrada Urbanističkog zavoda i Zavoda za izgradnju Beograda

Filozofski fakultet u Beogradu

do.co.mo.mo