_Vesti

Blok 21 Centralne zone Novog Beograda

Blok 21 je prvi projektovani i izvedeni blok Centralne zone Novog Beograda, ugaoni blok zone, zamišljen kao urbani modul zone. Blok je pravougaonog oblika, dimenzija 600h400m, površine od 24ha. U bloku je sagrađeno 2365 stanova,  za planiranih 10000 stanovnika, gustina naseljenosti je 540 st/ha. Blok je projektovan i građen kao investicija Jugoslovenske narodne armije, i do privatizacije fonda tokom 1990-tih bio u fondu Vojno-građevinske direkcije.

U bloku je izgrađeno devet stambenih objekata, od toga šest stambenih kula spratnosti P+16+Pk, dva horizontalna bloka dužine 286m spratnosti P+10+Pk i P+8+Pk i meandar, koji se sastoji od devet međusobno upravnih traktova ukupne dužine 980m, spratnosti P+4+Pk. Pored objekata stanovanja, izgrađeni su i objekti obrazovanja (dva vrtića i dve osnovne škole), centar mesne zajednice i trafo stanica. Od slobodnih površina dečije igralište površine 48820m2, sportski tereni površine 9500m2, prateće zelenilo i pešačke staze ukupne površine 38145m2. Najveći broj stanova je dvosoban (34,97%) i trosoban (32,94%).

Objekti A7 i B9 su građeni kao eksperimentalno gradilište IMS Žeželj tehnologije, nakon što je tehnologija prethodno testirana na eksperimentalnom gradilištu u blokovima 1 i 2. Kako je reč o ranoj primeni tehnologije prefabrikacije, naročito prednapregnutih sistema, industrija i struka su se uhodavali tokom planiranja i izgradnje ovog bloka. Ostale objekte je gradilo građevinsko preduzeće Komgrap u poluprefabrikovanoj tehnologiji.

Kao polazna osnova pri projektovanju za Blok 21 se koristilo Uputstvo za izgradnju stambenih objekata JNA iz 1956. godine, uz niz drugih, često privremenih i ad hoc dokumenata: Referata za određivanje politike stanbene izgradnje u Beogradu u periodu do 1961 godine. Beograd: Sekretarijat za informacije i veze NO Beograda, 1958. Teze i stavovi za utvrđivanje stambene politike u Beogradu. Beograd: Skupština grada Beograda, 1964. Blok 21 je izuzetno značajan sa aspekta razvoja struke, zato što kroz rad na eksperimentalnom gradilištu IMS tehnologije počinje da se kristališe ideja o zasebnoj disciplini habitoloških istraživanja, koje u okviru IMS Instituta započinje arhitekta Mihajlo Čanak sa svojim saradnicima, upravo radeći na ovom bloku i kasnije na drugim stambenim blokovima i naseljima u Beogradu.

Objekti i javne površine su danas u lošem stanju, bez većih radova na rekonstrukciji i renoviranju od trenutka useljenja. Oštećenja su izraženija na višim etažama, usled izloženosti atmosferilijama i dotarajalosti elemenata konstrukcije. Vidljive su brojne dogradnje, zatvaranje terasa, promena stolarije i nestručno izvedene adaptacije. Po obodu bloka je tokom 1990-tih i 2000-tih izgrađen niz stambenih i poslovnih objekata različitih spratnosti, koji su izgrađeni na mestu planiranom za centar snabdevanja.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, broj 2. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kul-ture grada Beograda, 2007.
  3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  4. Jovanović, J. (2014). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 21, 22 i 23. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  5. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  6. Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 21, Istorijski arhiv Beograda
  7. Lična arhiva dr arh. Ivana Petrovića u vlasništvu Konstantina Petrovića

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

Centralna zona Novog Beograda

Centralna zona Novog Beograda obuhvata devet urbanih blokova (21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 29, 30), pozicioniranih na potezu između Palate Srbija (Palate Federacije, Saveznog izvršnog veća) i Železničke stanice Novi Beograd, površine oko 160 ha, kvadratna zona okvirnih dimenzija 1600h1600 m.  Celina je planirana kao mešovita stambeno-administrativno-poslovna zona, u kojoj je planirano stanovanje sa pratećim sadržajima za 40000 stanovnika. Prema planovima iz 1960-tih, šest obodnih blokova su planirani za stambenu izgradnju, dok su blokovi 24, 25 i 26 na centralnoj osi namenjeni centralnim sadržajima. Blok 24 je tokom 1980-tih prenamenjen u sedmi stambeni blok, nakon konkursa organizovanog 1984. godine.

Nakon „Arhitektonsko-urbanističkog konkursa za idejno rešenje stambenog kompleksa u Novom Beogradu“, koji je održan 1959. godine, dodeljene su dve ravnopravne druge nagrade sledećim timovima: prvi tim, u sastavu Leonid Lenarčič, Milosav Mitić, Ivan Petrović i Mihailo Čanak, i drugi tim, u sastavu Josip Svoboda, Dušan Milenković, Milutin Glavički, Gavrilo Drakulić i Jovan Lukić, i još jedna visoka nagrada van konkursa arhitekti Ratomiru Bogojeviću. Ovi timovi su pozvani da učestvuju u daljoj razradi rešenja u okviru Urbanističkog zavoda Beograda, a prema zaključcima Saveta za urbanizam. Urbanistički zavod preuzima rad na urbanističkom rešenju zone, a u tom cilju formira radnu grupu u kojoj su bili članovi iz nagrađenih timova Mitić, Lenarčič, Glavički i Milenković i Uroš Martinović kao šef grupe.

Osmišljen je potpuno novi projekat zasnovan na konkursnim rešenjima, kojim je definisana podela na centralnu aksu i obodne stambene blokove. Takođe, izrađeno je arhitektonsko-urbanističko rešenje za Blok 21, koji je zamišljen kao svojevrsni modularni blok Centralne zone, koji se preslikava na ugaone blokove zone, a središnji blokovi 22 i 29 su osmišljeni tako da povezuju traktove oboda zone. Osnovne arhitektonske tipologije koje se koriste u planiranju blokova Centralne zone i Novog Beograda uopšte, jeste grupacija od 4-5 kula u samim uglovima zone, horizontalni blokovi („štangle“) po obodima i meandar male spratnosti, koji ulazi u polje bloka. Planirano je da svi novobeogradski blokovi imaju bogato zelenilo, ispresecani pešačkim stazama i oivičeni saobraćajnicama u skladu sa principima razdvajanja saobraćaja i zoniranja iz Atinske povelje.

Čitav Novi Beograd, pa i Centralna zona, planirani su tako da u realizaciji odgovaraju takozvanom kranskom / gabaritnom urbanizmu, odnosno industrijalizovanim tehnologijama izgradnje stambene arhitekture. Blokovi su planirani i projektovani u skladu sa budućom organizacijom gradilišta, koja se sastoje iz tzv. pista za poligonu prefabrikaciju, odnosno skladišta – tzv. „deponije“ za prefabrikovane elemente i šine za kranove i dizalice. Po završetku izgradnje i demontaži opreme, kranske staze i „deponije“ se pretvaraju u rekreativne zone i interne saobraćajnice bloka.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, brojevi: 2, 33-34, 35-36, 41-42, 73, 74-77. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960-76.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kul-ture grada Beograda, 2007.
  3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  4. Godišnjak (muzeja) grada Beograda (GMGB). Brojevi: HVII, XXI, XXII
  5. Jovanović, J. (2014). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 21, 22 i 23. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  6. Jovanović, J. (2015). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 28, 29 i 30. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  7. Jovanović, J. (2016). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 24, 25 i 26. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  8. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  9. The Future of New Belgrade – International Competition for New Belgrade Urban Structure Improvement / Budućnost Novog Beograda – međunarodni konkurs za unapređenje urbane strukture Novog Beograda. Vanredni broj časopisa Arhitektura urbanizam. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata Srbije, Urbanističkog saveza Srbije i Udruženja likovnih umetnika primenjenih umetnosti i dizajnera Srbije, 1986.
  10. Urbanizam Beograda, časopis. Brojevi: 17 (1972.), 19 (1972.), 25 (1974.), 30 (1975.), 36 (1976.), 37 (1976.), 38-39 (1977.), 40 (1977.), 44-45 (1977.), 48 (1978.), 51 (1979.), 53-54 (1979.), 57 (1980.), 61 (1981.), 63-65 (1981.)

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

Naselje Konjarnik

Naselje Konjarnik se nalazi u jugoistočnom delu Beograda, na padini iznad autoputa Beograd-Niš. Naselje ima površinu od oko 69ha i oko 20000 stanovnika. Planirano je tako da se sastoji iz tri mesne zajednice koje se grade uzastopno kao tri faze naselja, svaka sa planiranim kapacitetima za oko 7000 stanovnika, gustine naseljenosti oko 300-350 stanovnika po hektaru. Planom su obuhvaćena današnja naselja Konjarnik 1 i 2, Šumice i Učiteljsko naselje. Svaka mesna zajednica je imala isplaniran centar mesne zajednice, osnovnu školu, vrtić, rekreativne površine, a planirani su  sadržaji višeg ranga, poput toplane i telefonske centrale, koji opslužuju šire područje. Planom su predviđeni objekti niže spratnosti, do pet etaža (p+4) a na grebenu su planirani objekti veće spratnosti kao vizuelni reper naselja u odnosu na šire područje i grad u celini. Izvedeni objekti ipak imaju veću spratnost od p+6, a pojedini objekti su tokom 1990-tih i 2000-tih i nadograđeni, tako da imaju mansardne krovove čitavom dužinom objekta.

Izgradnju objekata u naselju je preuzelo na sebe INPROS – Poslovno udruženje za industrijsku proizvodnju stanova, a sam plan je, u skladu sa tada važećim načelima, bio prilagođen industrijskoj proizvodnji i izgradnji stanova, a u skladu sa tehnologijama kojima su preduzeća u sastavu INPROS-a raspolagala, a to su bili sistemi IMS Žeželj (GP Napred), panelni sistem (Trudbenik) i unapređen klasični (7. juli). Pošto je već u fazi planiranja rešeno da se za solitere p+18 i p+12 koristi skeletni IMS Žeželj sistem, a sve ostalo osim sedam objekata ustupljenih GP 7. juli u panelnom sistemu Trudbenik, bilo je potrebno projektovati zgrade u tim sistemima. Kako je bilo malo vremena, a mali broj projektanata je poznavao ove sisteme jer su još uvek bili u ranim fazama primene, organizovan je interni konkurs za tipske lamele (pozvane su gore navedene firme) na kojem su nagrade dobili GP Napred za skeletni sistem, sa izuzetkom objekta 4/I koji je dobio Institut IMS, i KMG Trudbenik za panelni sistem – dakle, biroi koji su već bili uigrani u razradi ovih sistema. Kranske staze i deponije elemenata su, nakon završetka objekata, preoblikovane tako da postanu pristupne saobraćajnice, pešačke staze i zelene površine. KMG Trudbenik je imao svoju privremenu fabriku elemenata „Beograd I“ na licu mesta, u kojoj su proizvođeni i elementi za Blok 45  na Novom Beogradu.

Naselje je danas u relativno dobrom stanju. Pojedini delovi su ugroženi obodnom izgradnjom stambenih i poslovnih objekata, kako stalnog tako i privremenog karaktera. Svi objekti pokazuju znake starosti i dotrajalosti, koja se pre svega vidi na fasadnim elementima, ali do sada nije urađena ni jedna ozbiljnija sistemska rekonstrucija ili sanacija elemenata arhitekture ili urbanizma. Primetne su nadogradnje u delu ili celom gabaritu objekta, promene stolarije, zastakljivanje terasa.

 

Izvori

 

  1. Arhitektura urbanizam, br. 41-42. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1966.
  2. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  3. Izgradnja, br. 8/73, 12/73. Beograd: Savez građevinskih inženjera i tehničara SR Srbije, Savez društava arhitekata Srbije i Savet za građevinarstvo Privredne komore SR Srbije, 1973.
  4. Jovanović, J. Designing the Growth: Planners of Belgrade Housing. In: Women’s Creativity since the Modern Movement (1918-2018). Toward a New Perception and Reception. Ljubljana: ZRC SAZU, France Stele Institute of Art History, 2018, pp. 886-890.
  5. Urbanizam Beograda, br. 6. Beograd: Urbanistički zavod Beograda, 1970.

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

Naselje Šumice

Urbanističko rešenje stambeno-rekreativnog kompleksa Šumice iz 1962. godine predstavlja deo programa urbane obnove koncipiranog na osnovu direktiva Generalnog urbanističkog plana Beograda iz 1950. godine i Regulacionog urbanističkog plana opštine Voždovac usvojenog 1961. godine. Iako je u periodu od projektovanja do realizacije došlo do izmena i modifikacija, osnovna koncepcija naselja je prema autoru Andriji Mendelsonu (ispred Urbanističkog zavoda grada Beograda) ostala dosledna urbanističkom rešenju.

Predmetna lokacijaje prethodno podvrgnuta eksproprijaciji i pripremi za gradnju, što je podrazumevalo raseljavanje zateknutog stanovništva i uklanjanje objekata manjih gustina naseljenosti i  kvaliteta. Ukupno je raseljeno oko 300 domaćinstava tj. oko 1000 stanovnika. Stanovi su građeni za tržište.

Pored stambenih objekata predviđeni su i sadržaji sporta, rekreacije i objekti društvenog standarda u sklopu naselja. Projektovanjem parkovskih površina, igrališta, platoa i mesta za odmor u sklopu stambenih blokova, pored objekata rekreacije  i sporta, stvoren je jedinstveni karakter stambeno-rekreativnog kompleksa. Takođe je značajan odnos izgrađene strukture i pejzažne arhitekture koji doprinosi povećanju ambijentalnih vrednosti naselja. U tom smislu, naselje Šumice ukupne površine od 32 hektara je projektovano za 5500 stanovnika (1500 stanova) čime je ostvareno od 13,5 do 15 m2 otvorenih površina u okviru blokova po stanovniku. Korišćenjem prednosti denivelisanog terena lokacije ostvaren je nešto veći stambeni kapacitet naselja od planiranog. Saobraćaj u okviru naselja je projektovan kao tangentan, dok unutar naselja zalaze samo interne saobraćajnice.

U današnjem kontekstu objekti višeporodičnog stanovanja su ostali u relativno izvornom stanju dok je niz kuća u Umčarskoj ulici koji pripada jednoporodičnom stanovanju bio predmet uočljivijih izmena. Pojedini objekti u okviru ovog niza su prošireni izvan originalnih prostornih granica i to najčešće po vertikalnoj osi.

Izvori

  1. Andrija Mendelson: „Sportsko-rekreativni kompleks „Šumice““, Urbanizam Beograda, 13-14, (1971): 19-24.
  2. INPROS: Stambeno naselje „Šumice“. Beograd: INPROS, n.d.
  3. „Šumica“: Urbanizam Beograda, 30, (1975): 44.
  4. Bratislav Stojanović i Uroš Martinović: Beograd 1945-1975, (1978):29, 34.
  5. Miroljub Kojović i Miroslav Živković (rukovodioci istraživanja): Prostorne i sociološke karakteristike i vrednosti novih stambenih naselja u Beogradu, Beograd.

 

Podnosilac izveštaja

Dalia Dukanac, M.Arh.

DONjI ZEMUN

TELEVIZIJSKI I UKT TORANj NA AVALI

STAMBENI OBJEKAT U JUŽNOM BULEVARU

STAMBENA ZGRADA U BRAĆE JUGOVIĆA 14

FABRIKA „GALENIKA“

GROBLjE ZASLUŽNIH GRAĐANA NA NOVOM GROBLjU

do.co.mo.mo