_Vesti

Šest stambenih kula na Zvezdari

Ivan Antić projektovao je prve visoke stambene kule na Bulevaru revolucije (današnji Bulevar Kralja Aleksandra), spratnosti 12 etaža, koji su značajni samim tim što dugo godina nisu bili prevaziđeni ni dispozicijom, ni konstrukcijom, a ni arhitekturom u pogledu likovnosti. I danas kada se sagleda iz mnogih pravaca, ove kule dominiraju delom Beograda u kojem se nalaze.

Kao prve realizovane stambene kule u nekadašnjoj Jugoslaviji, one su inženjerima predstavljale izazov. Ovo je jedna od prvi zgrada izgrađenih u sistemu klizajuće oplate. Kao što je pomenuto, svih šest kula koncipirane su jednako. Na tipskom spratu projektovana su četiri identična stana. Komunikacije su pozicionirane u sredini tipskog sprata, projektovana je jedna stepenišna vertikala, i dva lifta.

U jednoj retrospektivnoj analizi njihovih karakteristika ističe se to da su zasnovani na veoma čistoj osnovi, koju gradi sistem poprečnih zidova istih raspona. Ova specifičnost ovde se procenjuje kao pozitivna vrednost. Pored toga, funkcionalnost stanova je obogaćena dopunskim sadržajima kao što su posebne prostorije – garderobe, trpezarija koja je odvojena od kuhinje a koja je smeštena u centar stana i direktno osvetljena, pa se oko nje nižu prostorije u stanu. Takođe, kvalitet ovih stanova predstavlja mogućnost adaptacije, odnosno prenamene prostorija prema potrebama korisnika.

Ostvarene upotrebne vrednosti izgrađenih objekata su sledeće: šest kula po deset spratova stambene namene sa po 58 stanova. Od toga 48 stanova od 69 m2, i deset stanova od 22,80 m2. Ukupno 3.540 m2 neto stambene površine po kuli. Ukupno u šest realizovanih kula postoji 348 stanova, sa 21.240 m2.

Konstruktivni sistem svih šest zgrada izveden je u armiranom betonu i to metodom klizajućih oplata. Betonski zidovi obloženi su sa fasadne strane specijalnom pločastom opekom i u vertikalnim linijama crvenom giter opekom. Kao završni detalj, arh. Ivan Antić opredelio se za naboranu formu krova, koja će, u međuvremenu, u stambenoj arhitekturi postati njegov zaštitni znak. Važnu ulogu i u fazi projektovanja i u fazi realizacije objekata u industrijalizovanim prefabrikovanim sistemima pored arhitekata imali su građevinski inženjeri, koji su u velikoj meri učestvovali u formiranju konstruktivnih elemenata i sistema, i u tom smislu doprineli oblikovanju arhitekture modernizma kakvu danas prepoznajemo i vrednujemo.

Izdvaja se nekoliko kriterijuma prema kojima se šest stambenih kula arh. Ivana Antića može afirmativno vrednovati. To su:

 

Nakon gotovo 70 godina od njihove realizacije, na pojedinim mestima pojavljuje se problem procurivanja krova. Na tim pozicijama neophodna je sanacija hidroizolacije i drugih slojeva krova. Na nekoliko mesta obloga fasade je oštećena, a na svih šest stambenih kula postoje natpisi i grafiti po fasadama koje je potrebno ukloniti. Stanari pojedinih stanova su izvršili intervencije i zamenu prozora, te oni više nisu ujednačeni, što narušava estetsku komponentu objekta. Stanje konstrukcije je zadovoljavajuće.

 

Izvori

  1. Blumenau, I. (1960), Industrijalizacija stambene izgradnje u preduzeću ’Rad’, u: Savetovanje o industrijalizaciji stambene izgradnje 19–21. oktobra, 1960, Beograd: Savezna građevinska komora: IId-1 – IId-22.
  2. Bogunović­, S. G. (2005), Arhitektonska enciklopedija Beograda XIX i XX veka, Beograd: Beogradska knjiga.
  3. Brkić, A. (1977), Idejne osnove beogradske arhitektonske škole, Urbanizam Beograda IX, br. 38–39 (Beograd): 36–40.
  4. Zaključ­ci prvog jugoslovenskog savetovanja o stambenoj izgradnji i stanovanju u gradovima (1956), Arhitektura X, br. 1–6 (Zagreb): 30.
  5. Marušić, D. (2010), Referentne prednosti sistema IMS u arhitektonsko-urbanističkom projektovanju, u: Istraživanja, projekti i realizacije u graditeljstvu, ur. Popović Z. i Petrović G., Beograd: Institut IMS: 69–76.
  6. Mecanov, D. (2014), Prilog proučavanju graditeljskog opusa Biroa za studije u Beogradu, Nasleđe XV (Beograd): 147-167.
  7. Minić, O. (1996), Pregled urbanističke i arhitektonske delatnosti u Jugoslaviji 1945–1965, posebno izdanje časopisa Tehnika (Beograd): 61.
  8. Nestorović, B. (1955), Evolucija beogradskog stana, Godišnjak grada Beograda, knj. 2 (Beograd): 247–266.
  9. Rihter, V. (1960), Stambeni tornjevi u Beogradu, Arhitektura XIV, br. 1–3 (Zagreb): 33.
  10. Savetovanje o industrijalizaciji stambene izgradnje (1960), Beograd: Savezna građevinska komora: 19–21. oktobra.

 

Podnosilac izveštaja

Dr Dragana Mecanov, d.i.a.

 

STAMBENI OBJEKTI U NIZU tip „Loco“

Dva Macurina objekta na Dedinju namenjena su bila preduzećima „Centrotekstil” (Zlatarićeva 1) i „Napred” (Zlatarićeva 2), sa stanovima u dupleks-sistemu. Projektovane su kao stambene zgrade u nizu (tip „Loco”) u periodu od 1953. do 1954. godine po istovetnom, tipskom rešenju, a sagrađene jedna za drugom tokom 1955.[1] Najpre je izgrađena ona za Vojno-građevinsko preduzeće „Napred”, i odmah prikazana u dnevnoj štampi kao „prva zgrada sa dvoetažnim stanovima”.[2] Isti izvor navodi podatak da je zgrada sagrađena za 90 dana i da obezbeđuje za 40% jevtiniju izgradnju od uobičajenih stanova te kvadrature. U projektima je insistirano na postizanju racionalnosti, kako u utrošku materijala tako i u dobrom iskorišćenju stambene površine. Pored toga, ovakav tip zgrade omogućava svakoj porodici poseban prilaz i korišćenje sopstvene slobodne površine. Svaki od šest stanova jedne zgrade ima 102 m² površine, od čega je 83 m² efektivno. Eksperimentom sa prvi put u beogradskoj sredini primenjenim dupleks sistemom za skromne i jevtine dvosobne stanove u Zlatarićevoj ulici, Macura upotpunjava seriju svojih istraživanja u stambenoj arhitekturi.

Usvojeni model dvoetažnog stana u nizu, svoju ekonomičnost zasniva na gustini nastanjenosti i znatno većem iskorišćenju građevinskog materijala nego kod prizemne zgrade, ne iziskujući upotrebu skupog materijala i instalacija kao kod višespratnica. Potrebna izolacija između stanova ostvaruje se konstruktivnim elementima, a pošto izolacija između etaža nije potrebna mogu se izvesti najlakše međuspratne konstrukcije. U prizemlju se razvija malo predsoblje sa ugrađenim plakarom za garderobu, kupatilo i dve ostave. Osim toga, u prizemlju se nalazi i dnevna soba sa izlazom na baštu, veličine 18,75 m², koja je kombinovana sa kuhinjom odnosno nišom za kuvanje odvojenom jednom zavesom duž cele prostorije. Kuhinjski prostor je širine 1 m i podrazumeva sudoperu, štednjak nad kojim je ugrađen specijalan otvor za odvod mirisa i pare, i kombinovani kredenac sa stolom i policom. U produžetku, kao mala ali potpuno odvojena jedinica, nalazi se ostava za namirnice. Kombinacijom kuhinje i dnevne sobe postignuta je značajna ekonomičnost stambenog prostora i utroška energije za zagrevanje. Na spratu se nalaze dve spavaće sobe od po 15 m², snabdevene kaljevim pećima, terasom i garderobom.

Na dedinjskim objektima primenjena su neka potpuno neuobičajena ili retko korišćena rešenja kao što su: drvene ograde balkona, jednoslivni blago zakošeni krov, novi tip prozora i zidova u konstruktivnom smislu. U cilju što veće racionalnosti predviđeno je vrlo malo korišćenje betona, i umesto njega uveden je kombinovani zid od opeke i tarolita. Iako kolektivnog tipa, zgrade nose kvalitet i komfor individualnog stanovanja. Autor koristi nevelika sredstva, stvara skromno i štedljivo delo, ali je pri svemu tome vođen humanim principima arhitekture. Pretežno neizgrađen i skrajnut od grada, zatečeni neizgrađeni dedinjski ambijent mu je, pre svega, dozvolio nešto tako. Glavne motive u komponovanju eksterijera čine već oprobani autorski postupci: duhoviti ritam u rasporedu otvora, alterniranje punog i praznog fasadnog volumena odnosno ispupčenih i uvučenih segmenata. Od ove dve zgrade, ona na uličnom broju 2 do danas je sačuvala autentični izgled, dok je njena „bliznakinja” preko puta prilično devastirana neplanskim adaptacijama.

[1] Projekti ovih objekata sačuvani su u okviru Macurine zaostavštine u MA pri MNT, i u IAB (TD f: 18-21-1954).

[2] M. Paskuči, Pet novih stanova umesto dosadašnja tri. Kako brže i jevtinije graditi stanove, Borba 6.3.1955.

 

Izvori

  1. M. Paskuči, Pet novih stanova umesto dosadašnja tri. Kako brže i jevtinije graditi stanove, Borba 6.3.1955
  2. M. Macura, Tehnički izveštaj u okviru projektnog elaborata objekata koji se čuva u Istorijskom arhivu Beograda (TD f: 18-21-1954)
  3. M. Janakova Grujić, Arhitekta milorad macura (1914-1989), Beograd 2010, 121-124.

 

Podnosilac izveštaja

mr Mare Janakova Grujić

STAMBENA ZGRADA „CENTROPROM“

STAMBENE ZGRADE U NIZU TIPA „LOCO“

ŠEST STAMBENIH KULA NA ZVEZDARI

FABRIKA KABLOVA JAGODINA (SVETOZAREVO)

INSTITUT ZA TUBERKULOZU

DOM SINDIKATA

Leskovački sajam tekstila – okrugli paviljon

Okrugli paviljon Sajma tekstila u Leskovcu je najmonumentalniji u okviru kompleksa izložbenih hala. Zauzima 2640 m2 površine u osnovi. Osnova je približno kružnog oblika sa srednjim prečnikom oko 65 m. Pokriven je visećim krovom, koji počiva na dva betonska hiperbolična parabolida i mreži kablova među njima. Hala je služila za izlaganje tekstila, tekstilnih proizvoda i mašina.

Paviljon je projektovan u birou Građevinskog preduzeća „RAD” iz Beograda, a arhitekt je bio Stjepan Zaležak.

Sa gradnjom se započelo krajem maja 1958. godine. U prvoj fazi je bila izgrađena i galerija hale bez glavne konstrukcije. Hala je bila u upotrebi za sajam koji je održan te godine i tada je umesto krova imala privremeno šatorsko platno. Konačno je završena 1959. godine.

Beogradski sajam

do.co.mo.mo