_Vesti
Soliteri S8 / Madera
Duž nekadašnje ulice Maršala Tita, a današnjeg Bulevara Oslobođenja, locirane su tri stambena solitera (roze soliter pod brojem 160, žuti pod brojem 168 i zeleni pod brojem 178) sa veznim traktom. Ceo kompleks zgrada projektovan je 1964. godine kao urbanistička celina i predstavlja deo naselja kod železničke stanice. Soliteri su čisto stambeni objekti dok je vezni trakt trgovačko-komercijalnog karaktera. On se sastoji od pet lamela, koje u prizemlju imaju prolaze do ulaza u solitere i koji ujedno predstavljaju sponu između ulice i zelenila u okviru stambenog kompleksa. Vezni trakt je projektovan kao horizantala koja obuhvata sva tri solitera i čini neku vrstu arkade prema bulevaru. Glavna ideja je bila da ceo aneks predstavlja skup različitih prodavnica i uslužnih radnji kako bi stanarima sva tri solitera sve neophodno bilo u najužem okruženju. Prema projektnom planu bili su predviđeni: u prvoj lameli ekspres bife (prizemlje) i restoran (sprat) i turistička agencija (vezni deo); u drugoj lameli u prizemlju i na spratu prodavnice tekstila i tehničke robe; u veznom delu između druge i treće lamele predviđeni su frizerski saloni – muški u prizemlju i ženski na spratu; u trećoj lameli predviđena je samoposluga; u veznom delu između treće i četvrte lamele zbog skučenosti prostora bio je predviđen deo za prodaju duvana i dnevne štampe; u četvrtoj lameli predviđeni su mlečni restoran sa kuhinjom i pekara, dok su na spratu bile planirane društvene prostorije sa dve sale koje bi služile za razne skupove i radne organizacije; peta lamela bila je predviđena za prodavnicu, odnosno izložbeni prostor za nameštaj. Komercijalna struktura veznog trakta je danas u velikoj meri izmenjena, neki prostori su zadržali svoju funkciju, dok je većina dobila prenamenu ili nisu u upotrebi.
Sva tri solitera se sastoje od podruma, prizemlja, osam spratova i potkrovlja. U podrumima se nalaze skloništa a u drugom delu prostorije za ogrev, lift i smeće. U prizemlju ima četiri dvosobna stana, na spratovima po tri dvosobna i po jedan trosobni stan – ukupno u svakom od tri solitera po 36 stanova. U potkrovlju je perionica sa pomoćnim prostorijama i liftovska kućica.
Bočne strane fasada sva tri solitera podeljene su u četiri vertikalna segmenta, dva središnja u kojima se nalaze duže terase i dva bočna bez otvora. Prednje i zadnje fasade podeljene su na pet vertikalna segmenta simetrično rešenih – centralni koji na prednjim fasadama u prizemlju počinje ulazom u zgradu, na višim spratovima sadrži četvorokrilne prozore; bočno od ovog segmenta nalaze se mali balkoni sa dvokrilnim vratima, a sa strana su se nalaze segmenti sa dvokrilnim prozorima. Veliki broj terasa i balkona je vremenom zatvoren ili zastakljen, što prema prvobitnom projektu nije predviđeno. Prostorije veznog trakta se renoviraju i menjaju im se prvobitno projektno utvrđeni enterijeri shodno novim prenamenama i zakupcima/vlasnicima.
Izvori
Istorijski arhiv Leskovca, FOND: SO LESKOVAC, Fascikla br. 92 – 1964. godina.
Podnosilac izveštaja
Jana Gligorijević, istoričar umetnosti
Stambeno naselje „Zele Veljković“
Regulacioni plan grada u konačnoj formi izrađuje arh. Ratomir Bogojević 1946. godine. Zbog povećanja broja stanovnika u gradu i razvoja raznih grana industrije arh. Bogojević predvideo je intenzivnu stambenu izgradnju nakon rekonstrukcije postojećeg fonda i osposobljavanja terena za gradnju novih stambenih objekata. Zbog nestašice stanova paralelno sa izradom generalnog urbanističkog plana, arh. Bogojević radio je i detaljan plan za južni i severni deo grada, za koje je bila predviđena izgradnja novog tzv. Radničkog naselja na jugu, odnosno Novog naselja (kasnije nazvano naselje „Zele Veljković“) na severu. Ovaj prostor je prema Urbanističkom planu iz 1947. godine bio predviđen za izgradnju objekata kolektivnog stanovanja, a blizina fabrika „Zele Veljković“ i „Leteks“ bila je glavni osnov za podizanje novog naselja, kako bi se stambeno pitanje dela radnika tekstilne industrije rešilo. Neki od prethodnih vlasnika zemljišta ustupili su zemlju uz zahtev da im se obezbede stanovi u novom naselju. Deset tipskih zgrada izvedeno je do 1950. godine u naselju „Zele Veljković“. One su po svojoj formi bile slične onim u Radničkom naselju – kvadratne osnove, sa prizemljem i spratom, sa ukupno šest stana (po tri po spratu) i četvoroslivnim krovom. Na delu parcele ispred ulaza nalaze se travnjaci sa zimzelenim i listopadnim rastinjem. Na prostoru između svake dve zgrade nalaze se po dve duže spojene garaže.
Godine 1966. Odeljenje za finansije opštine Leskovac usvojilo je predlog građevinskog preduzeća „Graditelj“ da se na mestu gde su u to vreme bile privatne parcele i njive, koje su nakon donošenja rešenja nacionalizovane, izgradi nastavak stambenog naselja sa većim brojem prizemnih slobodnih kuća i kuća u nizu sa dvosobnim stanovima. Ovo rešenje stupilo je na snagu nakon što je „Graditelj“ izvršio isplatu eksproprisanog zemljišta i useva prethodnim vlasnicima. Elaborat za urbanističko rešenje na ovoj teritoriji sastavili su arh. D. Jovanović, glavni arhitekta i saradnici arh. O. Jovanović, inž. P. Popović i teh. J. Živković. Severni nastavak naselja sadrži 76 kuća u nizu, 18 prizemnih slobodnih kuća i 16 zajedničkih garaža, za novih 470 stanovnika, kako je projektom tada predviđeno. Podrumi nisu predviđeni zbog visokog nivoa podzemnih voda. Umesto podruma predviđene su posebni pomoćni objekti u dnu dvorišta, predviđeni za smeštaj zimnice i ogreva. Prema planu ozelenjavanja, predviđeno je dosta zelenih površina, kako oko naselja, sa dečjim igralištima, tako i unutar njega, u dvorištima na samim parcelama. Garažiranje vozila predviđeno je u individualnim boksovima koji su povezani u zajedničke objekate. Za ozelenjavanje na parcelama u celom naselju težilo se izbegavanju stereotipnih drvoreda, te su ovi prostori obrađeni parkovski, kombinovanjem zimzelenog i listopadnog visokog drveća. U opisu projekta naznačeno je da se plan ozelenjavanja mora poštovati i ne sme se menjati bez saglasnosti Zavoda za urbanizam. Plan ozelenjavanja osmislili su arh. D. Jovanović, saradnici: arh. O. Jovanović i arh. S. Karabegović. Glavni arhitekta za projekat za kuće u nizu i individualne kuće u severnom delu naselja bila je Nada Mratinković, a saradnici: arh. Jovan Pop-Kocić, ing, B. Mladenović, tehn. S. Branković.
Stambene zgrade iz pedesetih godina su danas u relativno dobrom stanju, sa održavanim zelenim površinama. Na nekim je fasada u vidno lošem stanju. Zelenilo na parcelama ispred nekih zgrada je uređeno i održavano, dok je ispred drugih zapušteno.
Izvori
Istorijski arhiv Leskovac, br 11.837/1-66, br. 480/1-67
Podnosilac izveštaja
Jana Gligorijević, istoričar umetnosti
