_Vesti

Blok 28 Centralne zone Novog Beograda

Blok 28 je ugaoni blok zone, dijagonalno raspoređen u odnosu na Blok 21, drugi po redu za koji je raspisan konkurs. Detaljni urbanistički plan za Blok 28 urađen je već 1964. a usvojen 1965. godine. Blok je pravougaonog oblika, dimenzija 600h400m, površine od 19,42ha (teritorija mesne zajednice). U bloku je sagrađeno 1709 stanova,  za planiranih 7000 stanovnika, gustina naseljenosti je 360 st/ha. Blok je projektovan i građen za tržište (samo soliter 1 je bio u fondu DSNO), kao investicija JINGRAPa, Poslovnog udruženja jugoslovenskih proizvođača za prefabrikaciju i industrijsko građenje, koje je uložilo 30% sopstvenih sredstava, 70% kredita Beogradske udružene banke u izgradnju ovog bloka.

U bloku je izgrađeno sedam stambenih objekata i jedna stambena grupacija, od toga četiri stambene kule spratnosti P+16+Pk i meandar, osnove u obliku potkovice, spratnosti P+4+Pk, izgrađeni u Jugomont sistemu GP Hidrogradnje Čačak, i dva horizontalna bloka spratnosti P+10+Pk izgrađeni u sistemu IMS Žeželj. Naknadno je na mestu planiranom za izgradnju centra mesne zajednice izgrađena stambena grupacija od šest objekata spratnosti P+4+Pk. Pored objekata stanovanja, izgrađeni su i objekti obrazovanja (vrtić i osnovna škola), centar mesne zajednice (u prizemlju stambenog objekta), dopunski punkt snabdevanja i servisni objekti (garaža i trafo stanica). Planirane su slobodne rekreativne površine 93700m2 i zatvorene rekreativne površine 23600m2. Najveći broj stanova je dvosoban (48,75%).

Blok 28 je od izuzetnog značaja za domaću struku zato što su za potrebe unapređenja domaćih tehnologija gradnje, a preko instituta međunarodne tehničke pomoći OUN-a, angažovani stručnjaci iz SSSR-a. Oni su radili sa jugoslovenskim firmama na tehničkim rešenjima unapređenja postojećeg krupno-panelnog sistema Jugomont, unapređenja opreme za proizvodnju prefabrikovanih elemenata i njihovu ugradnju, tehničko-tehnoloških rešenja za prefabrikovane sanitarne kabine i za zaptivanje spojnica na fasadnim elementima, kao i unapređenje toplotne izolacije. Na Bloku 28 su radili sledeći stručnjaci: za konstrukcije i statiku i za montažnu gradnju i sisteme u trusnim područjima inženjer Leonid Gendelman, za proizvodnju elemenata i konstrukcija montažnih objekata tehnolog gradnje inž. Vladimir Abramov,  za instalacije sanitarnih objekata, elektroinstalacija i instalacija centralnog grejanja inž. Juraj Bujanov, za izolaciju toplote i zvuka, inž. Vladimir Krajtan, za zaptivanje spojnica, inž. Vladimir Pankratov. Građevinski centar Slovenije je 1969. godine izdao udžbenike koje su priredili stručnjaci OUN-a, na osnovu svojih iskustava u primeni krupno-panelnog sistema za izgradnju 16-tospratnica, što je bila značajna inovacija:

-„Hermetizacija fuga montažnih zgrada“ od Pankratova,

-„Instrukcija za izradu obračuna toplotne zaštite stambenih zgrada“ od Krajtana,

-„Preporuke za propise bez-skeletnih krupnopanelnih zgrada“ od Gendelmana.

U toku 1968. i 1969. godine su, kao rezultat intervencije ovih eksperata uvedene sledeće novine i procedure:

-krupnopanelni konstruktivni sistem primenjen na objektima P+16;

-primena montažne kompletne sanitarne kabine u 2 varijante;

-primena keramzita na fasadnim panelima;

-primena 2 vrste kulira (od mermera i krupnozrnog šljunka) kao glavnog materijala u fasadnim elementima;

-spravljanje teških montažnih elemenata za objekte u lakoj poligonskoj betonjerci na gradilištu;

-dimenzioniranje fasadnih elemenata u pogledu termičke zaštite, uključujući i letnje uslove kod nas.

Objekti i javne površine su danas u lošem stanju, bez većih radova na rekonstrukciji i renoviranju od trenutka useljenja. „Potkovica“ je gotovo čitavim gabaritom nadograđena. U prizemlju horizontalnog bloka 5 (bul. Arsenija Čarnojevića) su dobijeni lokali potpunim zatvaranjem prodora kroz objekat (i dalje postoji na objektu 6) i dogradnjom prema unutrašnjosti bloka. Krovovi garaža i svi platoi su u lošem stanju usled neodržavanja. Dečije igralište u „potkovici“ i pored objekta 6 je u jako lošem stanju, naročito drveni elementi, mada se i dalje naziru elementi parternog rešenja. Vidljive su brojne dogradnje, zatvaranje terasa, promena stolarije i nestručno izvedene adaptacije. Kulir/keramzit je trošan na pojedinim mestima. Po obodu bloka je tokom 1990-tih i 2000-tih izgrađen niz stambeno-poslovnih objekata na mestu planiranom za samački hotel.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam (časopis). Brojevi: 41-42, 74-77. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960-76.
  2. Bilten Centra za stanovanje IMS, brojevi: 15 (1974.), 24 (1979.), 26 (1980.)
  3. Grupa autora: Milutin Glavički arhitekta – urbanista. Beograd: Urbanistički savez Srbije i Gradski sekretarijat za urbanizam i zaštitu životne sredine, 1990.
  4. Izgradnja (časopis). Brojevi: 12/73
  5. Montažni skeletni sistem od prednapregnutog betona IMS (latinica). Beograd: Institut za ispitivanje materijala SR Srbije, 1974.
  6. Projektovanje i izgradnja stambenog bloka br. 28 na Novom Beogradu – materijal za savetovanje. Beograd: Biro za građevinarstvo, 1970.
  7. Stojanović B., Martinović U. : Beograd 1945-1975 – Urbanizam Arhitektura. Beograd: NIRO Tehnička knjiga,1978.
  8. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  9. Jovanović, J. Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 28, 29 i 30. Urbanističko-arhitektonska analiza. Beograd: Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 2016.
  10. Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 28, Istorijski arhiv Beograda

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

Centralna zona Novog Beograda

Centralna zona Novog Beograda obuhvata devet urbanih blokova (21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 29, 30), pozicioniranih na potezu između Palate Srbija (Palate Federacije, Saveznog izvršnog veća) i Železničke stanice Novi Beograd, površine oko 160 ha, kvadratna zona okvirnih dimenzija 1600h1600 m.  Celina je planirana kao mešovita stambeno-administrativno-poslovna zona, u kojoj je planirano stanovanje sa pratećim sadržajima za 40000 stanovnika. Prema planovima iz 1960-tih, šest obodnih blokova su planirani za stambenu izgradnju, dok su blokovi 24, 25 i 26 na centralnoj osi namenjeni centralnim sadržajima. Blok 24 je tokom 1980-tih prenamenjen u sedmi stambeni blok, nakon konkursa organizovanog 1984. godine.

Nakon „Arhitektonsko-urbanističkog konkursa za idejno rešenje stambenog kompleksa u Novom Beogradu“, koji je održan 1959. godine, dodeljene su dve ravnopravne druge nagrade sledećim timovima: prvi tim, u sastavu Leonid Lenarčič, Milosav Mitić, Ivan Petrović i Mihailo Čanak, i drugi tim, u sastavu Josip Svoboda, Dušan Milenković, Milutin Glavički, Gavrilo Drakulić i Jovan Lukić, i još jedna visoka nagrada van konkursa arhitekti Ratomiru Bogojeviću. Ovi timovi su pozvani da učestvuju u daljoj razradi rešenja u okviru Urbanističkog zavoda Beograda, a prema zaključcima Saveta za urbanizam. Urbanistički zavod preuzima rad na urbanističkom rešenju zone, a u tom cilju formira radnu grupu u kojoj su bili članovi iz nagrađenih timova Mitić, Lenarčič, Glavički i Milenković i Uroš Martinović kao šef grupe.

Osmišljen je potpuno novi projekat zasnovan na konkursnim rešenjima, kojim je definisana podela na centralnu aksu i obodne stambene blokove. Takođe, izrađeno je arhitektonsko-urbanističko rešenje za Blok 21, koji je zamišljen kao svojevrsni modularni blok Centralne zone, koji se preslikava na ugaone blokove zone, a središnji blokovi 22 i 29 su osmišljeni tako da povezuju traktove oboda zone. Osnovne arhitektonske tipologije koje se koriste u planiranju blokova Centralne zone i Novog Beograda uopšte, jeste grupacija od 4-5 kula u samim uglovima zone, horizontalni blokovi („štangle“) po obodima i meandar male spratnosti, koji ulazi u polje bloka. Planirano je da svi novobeogradski blokovi imaju bogato zelenilo, ispresecani pešačkim stazama i oivičeni saobraćajnicama u skladu sa principima razdvajanja saobraćaja i zoniranja iz Atinske povelje.

Čitav Novi Beograd, pa i Centralna zona, planirani su tako da u realizaciji odgovaraju takozvanom kranskom / gabaritnom urbanizmu, odnosno industrijalizovanim tehnologijama izgradnje stambene arhitekture. Blokovi su planirani i projektovani u skladu sa budućom organizacijom gradilišta, koja se sastoje iz tzv. pista za poligonu prefabrikaciju, odnosno skladišta – tzv. „deponije“ za prefabrikovane elemente i šine za kranove i dizalice. Po završetku izgradnje i demontaži opreme, kranske staze i „deponije“ se pretvaraju u rekreativne zone i interne saobraćajnice bloka.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, brojevi: 2, 33-34, 35-36, 41-42, 73, 74-77. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960-76.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kul-ture grada Beograda, 2007.
  3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  4. Godišnjak (muzeja) grada Beograda (GMGB). Brojevi: HVII, XXI, XXII
  5. Jovanović, J. (2014). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 21, 22 i 23. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  6. Jovanović, J. (2015). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 28, 29 i 30. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  7. Jovanović, J. (2016). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 24, 25 i 26. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  8. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  9. The Future of New Belgrade – International Competition for New Belgrade Urban Structure Improvement / Budućnost Novog Beograda – međunarodni konkurs za unapređenje urbane strukture Novog Beograda. Vanredni broj časopisa Arhitektura urbanizam. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata Srbije, Urbanističkog saveza Srbije i Udruženja likovnih umetnika primenjenih umetnosti i dizajnera Srbije, 1986.
  10. Urbanizam Beograda, časopis. Brojevi: 17 (1972.), 19 (1972.), 25 (1974.), 30 (1975.), 36 (1976.), 37 (1976.), 38-39 (1977.), 40 (1977.), 44-45 (1977.), 48 (1978.), 51 (1979.), 53-54 (1979.), 57 (1980.), 61 (1981.), 63-65 (1981.)

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

BLOKOVI 45 I 70

BLOK 21

CENTRALNA ZONA NOVOG BEOGRADA

NOVI BEOGRAD

do.co.mo.mo