_Vesti

Naselje Kneževac-Kijevo – Ibarska kapija – Tip B

Prema konkursnom rešenju, stambenu grupaciju označenu kao tip B trebalo je da čine tri objekta koja bi se nalazila u južnom delu kompleksa i čija je spratnost trebalo da iznosi P+4 etaža. Ova grupacija je naknadno pozicionirana u centralnom delu naselja Kneževac-Kijevo, uz Ibarski put, a usled konfiguracije terena je predviđeno da ovi objekti predstavljaju glavni visinski akcenat naselja. Izgrađeno je pet objekata ovoga tipa, a njihova visina iznosi čak P+20 sa potkrovljima. Višespratnice su postavljene na denivelisanom platou, zrakasto usmerene prema Ibarskom putu i pokrenute u horizontalnom i vertikalnom planu.

Prilikom rešavanja tipkih etaža i obzirom da je reč o objektima velike spratnosti, autori u naročitu pažnju posvetili ublažavanju potencijalnih strahova stanara. Tako su zajedničke komunikacije prirodno osvetljene, a stanovi su prostrani, dvostrano orijentisani i sa izlazom na po dva balkona. Tipsku osnovu iz konkursnog rešenja činile su četiri stambene jedinice, simetrično raspoređene oko centralno pozicioniranih vertikalnih komunikacija. Finalno rešenje tipske etaže sastoji se iz tri stambene jedinice, jedne trosobne i dve četvorosobne. Osnovni princip prilikom rešavanja stanova bilo je pozicioniranje dnevnog boravka, kuhinje i terase oko prostrane trpezarije, dok je spavaći deo stanova neznatno odvojen od dnevne zone. U svim stanovima funkcionalne zone su jasno razgraničene i ostvarene su brojne cirkularne veze koje doprinose većoj prostornosti.

Finalna obloga fasada izvedna je u crvenoj opeci, sa usecima u vidu balkonskih vertikala i zastakljenim vertikalama francuskih balkona i prozora. Skulpturalnost masa je postignuta stepenovanjem glavnih vertikalnih kubusa, uz zanemarivanje sekundarne plastike. Originalni likovni izraz ovih objekata je u najvećoj meri očuvan i oni su pošteđeni naknadnih intervencija u vidu divljih nadgradnji. Jedine izmene na ovim zgradama pojavljuju se u vidu intervencija manjeg obima. Reč je o vidljivim sanacijama pojedinih delova fasade i nadstrešnicama na ravnim krovovima, u delovima objekata niže spratnosti.

 

Podnosilac izveštaja

Aleksandra Jevtović

Blok 29 Centralne zone Novog Beograda

Blok 29 je središnji blok bočnih traktova Centralne zone Novog Beograda, pozicioniran naspram Bloka 22. Konkursom je obuhvaćena samo jugoistočna polovina bloka, namenjena stanovanju, dok je u drugom delu bloka planiran rejonski centar, koji nikad nije izgrađen, već je na njegovom mestu izgrađen stambeni kompleks tokom 2000-tih. Blok je pravougaonog oblika, dimenzija 600h400m, površine 9,86ha (obuhvaćenih konkursom). U bloku je sagrađeno 1129 stanova, za planiranih 4358 stanovnika, gustina naseljenosti je 405 st/ha. Blok je projektovan i građen kao investicija Jugoslovenske narodne armije, i do privatizacije fonda tokom 1990-tih bio u fondu Vojno-građevinske direkcije.

Blok 29 ima 7 stambenih horizontalnih stambenih blokova spratnosti P+6+Pk. Osnova objekata je dvotrakt, sa lamelama koje su centralno tačkasto spajane vertikalnom komunikacijom. Ugaoni objekti su duži u osnovi, formirani u vidu razuđenih, smaknutih korpusa. Sklop je sačinjen od 3 stepeništa/lamele u objektu 6, 4 u objektima 2, 3 i 7, 5 u objektu 5, 9 u objektu 4  i 10 u objektu 1. Lamele formiraju osnovu u obliku nizova kvadrata (videti sliku osnove bloka); prizemlje je transparentno i mestimično podignuto na platformu ( u odnosu na nivo ul. Z. Đinđića) i unutrašnja dvorišta su međusobno povezana u cilju poboljšanja klimatskih performansi objekata i bloka u celini; svaki stan je dvostrano orijentisan, a na uglovima objekata trostrano – kuhinja, kupatilo i tzv. nus-prostorije su na fasadi orijentisani ka unutrašnjim dvorištima; oko svakog stepeništa se nalazi po 4 stana, od kojih po 2 imaju zajednički prostor, koji služi za odlaganje dečijih kolica i sl. a formira zvučnu tampon-zonu ka stepeništu. Od planiranih pratećih sadržaja izgrađen je vrtić sa jaslicama i centar mesne zajednice. Osnovna škola nije izgrađena. Tokom 2000-tih je na mestu planiranog rejonskog centra u jugoistočnom delu bloka izgrađeno još stambenih objekata u gabaritima koji su zadati DUP-om iz 1965. Svi stambeni objekti su rešeni u istom konstruktivnom sistemu prednapregnuti IMS Žeželj sistem (skelet+ploča), raster 4.20h3.60m.

Danas su objekti u lošem stanju, usled slabog održavanja i dotrajalosti elemenata. Vidljive su brojne parcijalne izmene na fasadama i krovovima, naročito na poslednjim etažama, dogradnje, promena stolarije i zastakljivanje terasa. Najveći problem predstavljaju oštećenja betonskih elemenata, delaminacija i korozija armature usled infiltracije vode i ciklusa zamrzavanja i otapanja leda. Na objektu 4 je vidljiva pukotina u elementima partera, usled neravnomernog sleganja. Javne površine se slabo održavaju, a u severozapadnom delu bloka su izgrađeni kiosci i privremeni uslužni objekti na javnoj površini.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam 74-77. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1976.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 2007.
  3. Izgradnja, časopis, broj 12/73.
  4. Jovanović, J. (2015). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 28, 29 i 30. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  5. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  6. Montažni skeletni sistem od prednapregnutog betona IMS (latinica). Beograd: Institut za ispitivanje materijala SR Srbije, 1974.
  7. Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 29, Istorijski arhiv Beograda

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

Blok 21 Centralne zone Novog Beograda

Blok 21 je prvi projektovani i izvedeni blok Centralne zone Novog Beograda, ugaoni blok zone, zamišljen kao urbani modul zone. Blok je pravougaonog oblika, dimenzija 600h400m, površine od 24ha. U bloku je sagrađeno 2365 stanova,  za planiranih 10000 stanovnika, gustina naseljenosti je 540 st/ha. Blok je projektovan i građen kao investicija Jugoslovenske narodne armije, i do privatizacije fonda tokom 1990-tih bio u fondu Vojno-građevinske direkcije.

U bloku je izgrađeno devet stambenih objekata, od toga šest stambenih kula spratnosti P+16+Pk, dva horizontalna bloka dužine 286m spratnosti P+10+Pk i P+8+Pk i meandar, koji se sastoji od devet međusobno upravnih traktova ukupne dužine 980m, spratnosti P+4+Pk. Pored objekata stanovanja, izgrađeni su i objekti obrazovanja (dva vrtića i dve osnovne škole), centar mesne zajednice i trafo stanica. Od slobodnih površina dečije igralište površine 48820m2, sportski tereni površine 9500m2, prateće zelenilo i pešačke staze ukupne površine 38145m2. Najveći broj stanova je dvosoban (34,97%) i trosoban (32,94%).

Objekti A7 i B9 su građeni kao eksperimentalno gradilište IMS Žeželj tehnologije, nakon što je tehnologija prethodno testirana na eksperimentalnom gradilištu u blokovima 1 i 2. Kako je reč o ranoj primeni tehnologije prefabrikacije, naročito prednapregnutih sistema, industrija i struka su se uhodavali tokom planiranja i izgradnje ovog bloka. Ostale objekte je gradilo građevinsko preduzeće Komgrap u poluprefabrikovanoj tehnologiji.

Kao polazna osnova pri projektovanju za Blok 21 se koristilo Uputstvo za izgradnju stambenih objekata JNA iz 1956. godine, uz niz drugih, često privremenih i ad hoc dokumenata: Referata za određivanje politike stanbene izgradnje u Beogradu u periodu do 1961 godine. Beograd: Sekretarijat za informacije i veze NO Beograda, 1958. Teze i stavovi za utvrđivanje stambene politike u Beogradu. Beograd: Skupština grada Beograda, 1964. Blok 21 je izuzetno značajan sa aspekta razvoja struke, zato što kroz rad na eksperimentalnom gradilištu IMS tehnologije počinje da se kristališe ideja o zasebnoj disciplini habitoloških istraživanja, koje u okviru IMS Instituta započinje arhitekta Mihajlo Čanak sa svojim saradnicima, upravo radeći na ovom bloku i kasnije na drugim stambenim blokovima i naseljima u Beogradu.

Objekti i javne površine su danas u lošem stanju, bez većih radova na rekonstrukciji i renoviranju od trenutka useljenja. Oštećenja su izraženija na višim etažama, usled izloženosti atmosferilijama i dotarajalosti elemenata konstrukcije. Vidljive su brojne dogradnje, zatvaranje terasa, promena stolarije i nestručno izvedene adaptacije. Po obodu bloka je tokom 1990-tih i 2000-tih izgrađen niz stambenih i poslovnih objekata različitih spratnosti, koji su izgrađeni na mestu planiranom za centar snabdevanja.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, broj 2. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kul-ture grada Beograda, 2007.
  3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  4. Jovanović, J. (2014). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 21, 22 i 23. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  5. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  6. Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 21, Istorijski arhiv Beograda
  7. Lična arhiva dr arh. Ivana Petrovića u vlasništvu Konstantina Petrovića

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

Naselje Kneževac-Kijevo – Vidikovac – tip A

Izgradnja objekata označenih kao tip A5-A9 i A10-A11 otpočela je 1974. godine na lokalitetu Vidikovac. Prema konkursnom rešenju, unutar ovih grupacija trebalo je da postoje interni pešački trgovi. Stambene celine trebalo je da budu zrakasto orijentisane prema centralno pozicioniranom centru mesne zajednice, koji je bio kružne osnove.  Predviđena visina objekata iznosila je P+3/4. Prilikom realizacije ovog dela naselja ukinuti su pešački trgovi, tako da je prostor oko objekata ostao neobrađen i u zelenilu. Ukidanjem podzemnih garaža  i velikim povećanjem spratnosti, karakter čitavog naselja je dodatno izmenjen, a centar mesne zajednice prema projektu autora nikada nije izgrađen.

Izgrađeni stambeni objekti grupisani su u šest celina, od kojih se svaka sastoji iz tri korpusa. Najviši korpusi unutar svake od celina izdvojeni su u poseban objekat.

Investitor je zahtevao izmene i u organizaciji osnove. Tako je ukinuto cirkularno kretanje kroz stan, a prostrani balkoni pozicionirani su uz spavaće sobe, umesto uz dnevni boravak. Ovi stanovi odlikuju se slabijim kvalitetom u ambijentalnom smislu, što je naročito uočljivo u ulaznoj zoni, od koje ka trpezariji i dnevnom boravku vodi dugačak hodnik bez prirodnog osvetljenja.  Ovi stanovi se prema rigdnoj funkcionalnoj organizaciji razlikuju od ostalih rešenja primenjenih u naselju Kneževac-Kijevo.

Konkursnim rešenjem je na svim objektima tipa A bilo predviđeno postavljanje balkonskih panoa sa kružnim otvorima. Ova element primenjen je samo na objektima na Vidikovcu, što im je dalo poseban pečat.  Uglovi ovih objekata karakteristično su obrađeni, sučeljavanjem polukružnih otvora, što umanjuje masivnost visokih silueta a njihova repeticija doprinosi utisku filigranske obrade.  Materijalizacija fasada je izvedena u kombinaciji betona i crvene opeke. Svi objekti završavali su se ravnim krovovima, što je dodatno isticalo ekspresivnost i dimanizam njihovih stepenasto oblikovanih masa.

Ovo naselje je naročito ugroženo divljim nadgradnjama, čije materijalizacije agresivno kontrastiraju izvornoj fasadnoj oblozi. Osim toga, nadgradnje se u najvećoj meri završavaju sfernim završecima, kojima je u potpunosti devastiran brutalističko-ekspresionistički karakter grupacija i kojima je narušena skladnost čitavog naselja. Ovim nadgradnjama onemogućeno je sagledavanje silueta objekata, a kako je reč o višespratnicama koje su ujedno predstavljale repere u svom širem okruženju, ova šteta je vidljiva i sa velikih rastojanja i ugrožava vizure u širokom radijusu oko Vidikovca.

Podnosilac izveštaja

Aleksandra Jevtović

Naselje Kneževac-Kijevo – Labudovo brdo – tip A

Nakon osvojene prve nagrade na konkursu za naselje Kneževac-Kijevo, Đokić i Čanak pristupili su daljoj razradi projekta i 1972. godine otpočela je izgradnja objekata označenih kao tip A1-A4, na lokalitetu Labudovo brdo. Ovaj deo naselja naročito je značajan jer je unutar ove grupacije najdoslednije ostvarena zamisao projekatanata o formiranju centralno poziconiranih internih pešačkih trgova. Takođe, prvobitna zamisao da svi objekti tipa A budu zrakasto orijentisani prema centralno pozicioniranim javnim sadržajima, dosledno je sprovedena samo na Labudovom brdu, izgradnjom osnovne škole „14. oktobar“ (1977-1979) prema projektu Aleksandra Đokića, Mihaila Čanka i Petra Đuraškovića.

Prema konkursnom rešenju, visina stambenih objekata trebalo je da iznosi P+3/4. Kasnijim izmenama visina objekata je udvostručena, što je doprinelo da pešački trgovi uokvireni ovim objektima izgube na intimnosti. Izgrađene su četiri stambene celine ovoga tipa, koje se sastoje od po dve lamele. Svaku od lamela sačinjavaju dva korpusa. Tipska etaža sastoji se iz četiri stambene jedinice koje su simetrično raspoređene oko centralno pozicioniranih vertikalnih komunikacija. Stanovi imaju dvostranu orijentaciju, a prilaz svim prostorijama omogućen je iz prostora ulaznog hola, koji se nastavljao u trpezariju.

Arhitektura stambenih objekata odlikovala se primenom (oker i plave) boje i numeričkog dizajna na fasadama u kojima su se odslikavali uticaji najsavremenijih svetskih trendova, a naročito arhitektonske grupe „Arhigram“. Objekti su se završavali ravnim krovovima, u skladu sa fukcionalističkim doktorinama perioda u kojem su nastajali. Naknadnim intervencijama, fasade pojedinih objekata u naselju su osvežene bojom, a na svim objektima su naknadno dozidani dvovodni krovovi. Finalna obloga nadzidanih spratova je usklađena sa obradom fasada, što ne umanjuje štetu koja je tim postupkom naneta originalnom estetskom izrazu ovih stambenih grupacija.

Pešački trgovi, pozicionirani između stambenih objekata, bili su namenjeni za igru dece i rekreaciju odraslih. Osnovna zamisao projektanata je bila da omoguće stanovnicima okolnih objekata različite doživljaje. Trgovi su rešavani kroz više etaža. Najviši nivo ovih trgova bio je uređen kombinacijom popločanih i zelenih površina, snabdeven klupama i kockama za sedenje. Ispod te etaže poziconirani su prateći javni sadržaji. Prostor najniže etaže namenjen je za podzemnu garažu, kako bi kolski saobraćaj bio odvojen od trgova.

Povodom useljavanja prvih stanara u objekte na Labudovom brdu, Đokić i Čanak su priredili izložbu pod nazivom „Povratak trgu“ u Muzeju savremene umetnosti u Beogradu, kojom su detaljnije obrazložili svoje ideje javnosti. Projekat naselja je predstavljen fotografijama Mirka Lovrića, a tokom trajanja izložbe priređena je i diskusija u kojoj su pored autora učestvovali još i brojni stručnjaci, kao i stanari novog naselja. Ovakvo informisanje i uključivanje stanara u izgradnju naselja predstavljalo je inovaciju u dotadašnjem planiranju.

Osmogodišnja škola je u fukcionalnom smislu bazirana na linearnom razvojnom konceptu, sa središnjim podužnim atrijumom, kojim su povezani svi unutrašnji sadržaji. Projektom je planirana etapna izgradnja objekta. Oblikovanje škole odslikavalo je uticaje brutalizma u svojoj snažnoj estetici i skulpturanosti, i strukturalizma u načinu na koji je forma artikulisana putem manjih jedinica. Objekat je u stilskom pogledu bio usklađen sa arhitekturom okolnih stambenih objekata, a naknadno je nadgrađen za jedan sprat (2008) čime je znatno izgubio na svojoj originalnoj estetici. Od 1991. godine se u ovom objektu, osim osmogodišnje škole, nalazi i nekadašnja Petnaesta gimnazija, danas gimnazija „Patrijarh Pavle“.

 

Podnosilac izveštaja

Aleksandra Jevtović

Naselje Kneževac-Kijevo

Izgradnja naselja bila je organizovana u dve etape, a prvobitni regulacioni plan naselja izrađen je 1962. godine. Izgradnja prve etape otpočela je 1967. godine a prvi stanari useljeni su u pojedine objekte već 1968. godine. Tokom ove faze je utvrđeno da je dalja izgradnja prema postojećem Regulacionom planu neekonomična, da je potrebno povećati broj stanovnika naselja za preko 100% i da naselje treba organizovati u tri mesne zajednice. Opština Čukarica je početkom 1970. godine preuzela na sebe sve obaveze oko dalje izgradnje i finansiranja. Krajem iste godine (1970), Opština Čukarica je u saradnji sa Društvom arhitekata i tehničara raspisala javni beogradski arhitektonsko-urbanistički konkurs za realizaciju druge i treće etape naselja. Nakon dva kruga nadmetanja, rešenju Aleksandra Đokića i Mihaila Čanka dodeljena je prva nagrada.

Konkursnim rešenjem potencirana je denivelacija terena i predloženo je grupisanje stambenih objekata u devet zasebnih tipova. Visinski istaknuti objekti bili su pozicionirani na najvišim zaravnjenim platoima i zrakasto orijentisani ka centralnim javnim sadržajima. Objekti niže spratnosti lučno su pratili visinski istaknute grupacije i bili su locirani na blažim padinama terena. Osnovna ideja urbanističke postavke naselja, pod motom „Povratak trgu“ ili „Povratak suseda“, bilo je uvođenje popločanih pešačkih trgova oko kojih su organizovani stambeni objekti.  Autori su želeli da uvođenjem internih trgova pruže stanovnicima susednih objekata prostor za okupljanje i druženje, čime bi se ojačali kontakti i veze među susedima. U kontekstu drugih naselja građenih na teritoriji Beograda u posleratnom periodu, ovo naselje se isticalo kao jedan od najranijih primera urbanizma koji je težio da se odupre kolektivizmu i tipskoj multiplikaciji istovetnih objekata. Nažalost, neprilike koje su pratile izgradnju naselja, postepeno su udaljavale izvedeno stanje od početnih zamisli projekatanata. Svih devet tipova stambenih grupacija pretrpeli su izmene u vidu povećanja spratnosti i gustine stanovanja, a planirani pečački trgovi izvedeni su samo na jednom od lokaliteta unutar naselja, na Labudovom brdu. Kvalitet izvođačkih firmi je varirao, što je uslovilo i razlike u kvalitetu izvedenih stambenih grupacija.

Naselje je u funkcionalnom pogledu zamišljeno kao satelitsko, stoga je pored stanovanja, trebalo da obezbedi stanovnicima i sve javne sadržaje neophodne za svakodnevno funkcionisanje. U tom cilju predviđena je izgradnja centara mesnih zajednica i dopunskih snabdevačkih punktova, kao i tri osnovne škole, srednje škole, objekta za smeštaj starih lica, obdaništa, doma zdravlja, i dr.

Za ovo naselje karakteristična su i originalna stambena rešenja koja prema značaju spadaju u vrhunska dostignuća posleratne arhitekture. Oblikovanje objekata odslikavalo je najsavremenije svetske trendove, uz upotrebu numeričkog dizajna i boje na fasadama, primenu razuđenih oblika, novih elemenata i zanimljivih spojeva.

Tokom devedesetih godina i kasnije, naselje je u velikoj meri devastirano brojnim nadgradnjama koje ne prate smernice koje su njegovi autori ostavili u te svrhe. Ovim intervencijama naročito su ugrožene vizure na prilaznim partijama ka Beogradu i narušena je ideja autora da visinski istaknuti objekti imaju uloge „kapija“ koje dočekuju posetioce glavnog grada. Pored nadgradnji, naselje je ugroženo i naknadnom izgradnjom okolnih objekata bez odgovarajuće regulative u urbanističkom i stilskom pogledu, što je dodatno izmenilo ambijente graditeljskih celina.

Izvori

  1. Dokumentacija iz biroa „Romantična arhitektura“
  2. Anonim. „Konkurs za izradu arhitektonsko–urbanističkog rešenja II i III etape naselja Kijevo–Kneževac u Beogradu.“ Arhitektura–urbanizam 66 (1971): 38-45.
  3. Brkić, Aleksej. Znakovi u kamenu: Srpska moderna arhitektura 1930-1980. Beograd: Savez arhitekata Srbije, 1992: 258-265.
  4. Đokić, Aleksandar. „Naselje Kneževac-Kijevo.“ Urbanizam Beograda 24 (1973): prilog.
  5. Jevtović, Aleksandra. „Arhitekta Aleksandar Đokić.“ Doktorska disertacija, Univerzitet u Beogradu: Filozofski fakultet, Odeljenje za istoriju umetnosti, 2018: 172-212.
  6. Kadijević, Aleksandar. „Devastiranje arhitekture beogradskih satelitskih naselja: nadgradnje stambenih grupacija u naseljima Kijevo–Kneževac i Labudovo brdo.“ Glasnik DKS 35 (2011): 54–57.
  7. Lukić, Jovan. „Transformacija u urbanističkom planiranju i izgradnji naselja Kneževac–“ Arhitektura–urbanizam 66 (1971): 37.
  8. Manević, Zoran. Aleksandar Đokić. Beograd: Beogradsko mašinsko-grafičko preduzeće, 1995: 64-71, 182-186.
  9. Mlađenović, Ivica. „Najnovija dostignuća beogradske stambene arhitekture.“ Čovjek i prostor 274 (1975): 8-12.
  10. Čanak, Mihailo. Dr Mihailo Čanak, architect. Beograd, 2014: 80-101. https://www.academia.edu/23188025/Automonografija_Automonograph_

 

Podnosilac izveštaja

Aleksandra Jevtović

BLOK 29

NASELjE KNEŽEVAC – KIJEVO

do.co.mo.mo