_Vesti

Stambeni kompleks u blokovima 61-62-63-64 na Novom Beogradu

Urbanistički plan naselja «Bežanija selo – blokovi 61-62-63-64» osmislio je arh. Josip Svoboda, tadašnji direktor Urbanističkog zavoda Beograda, koji je i autor ideje o velikim stambenim zgradama u formi velikih stepenica.

Urbanističko-ambijentalne vrednosti su izraziti kvalitet ovog stambenog kompleksa. Park – centralna zelena površina koja koja razdvaja severne i južne delove blokova 61, 62, 63, i 64 daje dodatni kvalitet funkciji stanovanja na Novom Beogradu. Ovakav kvalitet i prednost se veoma retko sreće u gusto naseljenim delovima grada i gradskim zonama sa većim indeksima izgrađenosti.

Gruba procena je da je u ovim blokovima „stepenica“ – 80% zgrada u sistemu Rad Balansi, a 20% u sistemu IMS Žeželj. Pored kvaliteta: odnosa tehnologija, tehničkih i konstruktivnih aspekata i organizacije stanova, kao i drugih kvaliteta u domenu funkcionalne i prostorne organizacije stanova, izdvaja se nekoliko specifičnosti. Stanovi projektovani u blokovima 61-64 i u skeletnom IMS imaju sve odlike projektantskih principa beogradske autorske škole stanogradnje – kružno kretanje, trpezariju u zoni proširene konumikacije, zatim podele na dnevnu i noćnu zonu ili generacijsku podelu, kao i fleksibilnu organizaciju kroz mogućnost promene funkcija po potrebi korisnika. Po tadašnjim predviđanjima – budućnost prefabrikacije ležala na optimizaciji onoga što je već postojalo, a ne na daljnjem nekontrolisanom uvođenju novih sistema.

Panelni sistem Rad – Balansi je modifikovani za potrebe jugoslovenskog tržišta i lokalnog konteksta, posebno razvijani originalno francuski sistem, poznat pod nazivom „Balancy“. U pitanju je montažni krupnopanelni AB sistem sastavljen od vertikalnih nosećih zidova – panela, međuspratnih horizontalnih panela i njihovih veza. Projektovanjem na bazi modularne mreže u ovom sistemu se postiže racionalnost (sa osnovnim modulom M=10 cm). Konstruktivni sklop poprečnih zidova, mogućnost izbora i kombinovanja raspona, fleksibilnošću u pravcu upravnom na raspon, obezbeđuju ovom sistemu karakteristike otvorenog sistema. Kada je u pitanju odnos konstruktivnih elemenata na prostornu ogranizaciju stanova, – nosivi zidovi su puni vertikalni AB paneli (sa ili bez otvora). Dimenzije panela određene su projektnim rešenjima i tehničko-tehnološkim uslovima u proizvodnji i montaži (paneli dužina 6,60 m i visine 3,0 m). Najčešće primenjivani raspon kod stambenih objekata je 6,0 metara, i širinom traka od 180, 240, i 300 cm. Niz godina razvijane su projektantske metode, kako bi se došlo do rešenja da se one uvek grupišu i prolaze kroz kanal koji se po pravilu pozicioniran blizu liftovske vertikale.

Manji deo stambenog kompleksa projektovan je i realizovan u skeletnom IMS sistemu. U pitanju su objekti u blokovima 61 i 62-jug. (Rast objekata se materijalizovao u merama sistema IMS Žeželj u formi velikih stepenica sa visinama stepenica od 2-3 etaže). Tu se jedna, za prefabrikaciju, atipična zamisao o objektu, u realizaciji objeka transformisala u dinamičnu likovno-ambijentalnu strukturu. Ideje o stanu i njegovoj prostornoj organizaciji sa jedne i primena i uloga sistema u toj organizaciji s druge strane su na primeru blokova 61 i 62 najočitije i najuverljivije. Stan u blokovima 61 i 62 demonstrira komplementarnost, dimenzionalno i funkcionalno-organizaciono sadejstvo i jedinstvo arhitekture i konstrukcije, aludirajći na Vitruvijevu jednakost funkcionalnosti, konstrukcije i oblikovanja.

Središnja zona zamišljena kao zeleni pojas u skladu sa principima modernizma, i stambenim zgradama okruženim zelenilom, ozbiljno je ugrožena, kao posledica opšteg konteksta: društveno-političkog, ekonomskog i drugog. Urbanistički konkurs predviđen GUP-om za ovo područje nije raspisivan niti održan. Realizacije su rezultat i posledice odluka nadležnih službi i institucija. Središnji zeleni pojas izgubio je svoju prvobitnu namenu – rekreaciju i javni prostor za građane. Na njemu su izgrađeni objekti stalnog i privremenog karatera: stambene zgrade, samoposluge, trgovački objekti, sa pratećim sadržajima.

Stambene zgrade su – u konstrukcijskom smislu stabilne i neoštećene. Pojavljuju se mestimična oštećenja završne obrade u enterijeru i eksterijeru. Okrunjenost, pukotine, krivljenja elemenata i slično.

 

Izvori

  1. Vuković, S. (2007), „Stanje i pravci razvoja industrijalizacije građenja“, Izgradnja, br.11-12, (Beograd): 557-567.
  2. Marušić, D. (2010), Referentne prednosti sistema IMS u arhitektonskourbanističkom projektovanju, u: Istraživanja, projekti i realizacije u graditeljstvu, ur. Popović Z. i Petrović G., Beograd: Institut IMS: 69–76.
  3. Mecanov, D. (2015), Prostorna organizacija stambenih zgrada građenih u Beogradu u prefabrikovanim industrijalizovanim sistemima, doktorska disertacija, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu
  4. Miodragović, M. (1980), «Projektovanje stanova pri primeni krupnopanelnih sistema industrijskog građenja (sistem Rad Balansi)». Referat za Savetovanje o planiranju, organizaciji, tehnologiji, upravljanju i ekonomici građenja u uslovima industrijalizovane proizvodnje objekata visokogradnje, Savez društva inženjera i tehničara Jugoslavije, Beograd, SFRJ, 3.april, 1980.
  5. Čanak, M. (1966), Studija stambenih funkcija u vezi sa izborom osnovnih modula pojedinih konstruktivnih sistema. Beograd: Centar za stanovanje IMS.
  6. Čanak, M. (1969), «Tipizirani modularni rasponi u stambenoj izgradnji», 28, časopis Izgradnja, br.3, mart 1969. Beograd
  7. Čanak, M. (1971) Funkcionalne karakteristike konstruktivnog rastera 6×6 metara u stambenoj izgradnji. Beograd: Centar za stanovanje IMS.
  8.  Čanak, M. (1984), Vrednovanje kvaliteta u stambenoj izgradnji i stanovanju, (doktorska disertacija, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Beograd.
  9.  Čanak, M. (1976),“Formiranje sistema vrednovanja upotrebne vrednosti stana”. Beograd: Arhitektura urbanizam, XVII, br. 74-77, str. 102-104.
  10. Fototeka stanova, kolekcija (1980) tema: Novi Beograda. teh. ur. Arh. Vukica Đorđević. Beograd: Centar za stanovanje IMS.

 

Podnosilac izveštaja

Dr Dragana Mecanov, d.i.a.

 

 

Nova Galenika

Nova Galenika je naselje građeno u okviru DUSI, u neposrednoj blizini fabrike Galenika, a za potrebe radnih organizacija sa područja Zemuna. Naselje je locirano tako da okružuje već postojeće radničko naselje, koje je izgrađeno tokom 1964. Naselje se sastoji iz jedne postojeće i dve nove stambene zone, koje su pozicionirane severno (C) i južno (B) u odnosu na postojeće naselje (zona A).

Pozvani arhitektonski konkurs za projekat stambenog naselja Nova Galenika (B, C) raspisan je od februara-maja 1975. godine, na kojem je prvu nagradu dobilo rešenje Energoprojekta, arhitekata Ljiljane i Dragoljuba Bakića. Investitor je bila Beogradska zajednica stanovanja.

Zona A ima površinu od 16,40 ha, 276 parcela dimenzija 15h27m, sa 274 stambenih objekata spratnosti p+1, sa 1045 stanova, gustine stanovanja 105-140 st./ha. Nema dovoljno podataka, ali se može pretpostaviti da su objekti projektovani kataloški i građeni klasičnim konstrukcijama. U zoni B ima 862 stana, u zoni C 778 stanova, za 3043, odnosno 2734 stanovnika. Planirane su gustine 155-180 st./ha. U okviru zone A realizovan je centar mesne zajednice sa centrom snabdevanja i KDU (danas predškolska ustanova Sima Milošević).  U zoni C je izgrađena osnovna škola, planirana je i KDU koja nije izgrađena. Ukupna površina cele mesne zajednice je 40,0 ha.

Zona C ima 11 objekata, od toga 9 kula i 2 lamele, zona B ima 12 objekata, od toga 8 kula i 4 lamele. Spratnost objekata je p+4, p+6+pk i soliteri p+8+pk, p+9+pk, p+10+pk i p+11+pk. Objekti su izgrađeni sa mansardnim krovovima, što je predstavljalo raskid sa dotadašnjom praksom projektovanja objekata sa ravnim krovovima i prouzrokovalo dosta polemika u stručnim krugovima, ali i ohrabrilo druge arhitekte da krenu sličnim putem prilikom konkurisanja i projektovanja kolektivnog stanovanja. Objekti su građeni u IMS Žeželj sistemu.

Objekti u zonama B i C su generalno u dobrom stanju, uz primetne znake starenja i dotrajalosti materijala. Na pojedinim opekama je primetna eflorescencija. Primetno je loše održavanje javnih površina. Na starijim objektima su vršene brojne izmene, dogradnje krovova, uvećanje gabarita, postavljana je termoizolacija. Gotovo svi objekti imaju izmenjenu stolariju.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, br. 82. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1979.
  2. Bakić, Ljiljana: Anatomija B&B arhitekture. Beograd: Ljiljana Bakić, 2012, str. 21-27.
  3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  4. Lična arhiva Ljiljane i Dragoljuba Bakića
  5. Urbanizam Beograda, br. 2 Beograd: Urbanistički zavod Beograda, 1974.

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

Donji Zemun – Severni deo Mesne zajednice I

Stambena četvrt Severni deo MZ I (ansambl na Karađorđevom trgu) se nalazi u Donjem Zemunu, na samom ulazu u opštinu iz pravca Novog Beograda. Detaljni plan za ovaj deo grada je nastao u sklopu šire kampanje regulacije Donjeg Zemuna i uklanjanja teške industrije i izmeštanja železnice iz grada u cilju unapređenja kvaliteta života, te omogućavanja izlaska grada/opštine na obalu Dunava. Tom prilikom su zadržani osnovni koridori, kojima se pristupa Zemunu, a planirana fizička struktura je takva da asocira na gradski zid, odnosno (tada već nepostojeće) bedeme, kroz koje se prolazi i ulazi u grad. MZ 1 se nalazi neposredno uz obalu Dunava (prema planu, zatvaranjem rukavca trebalo je da bude formirano veštačko jezero, od čega se kasnije odustalo) i nadovezuje se na stambeno-rekreativnu zonu formiranu oko hotela Jugoslavija. Na tom mestu se do 1970. nalazi železnička pruga i stanica, koji su izmešteni na današnju poziciju, a isto tako i industrija, za koju su formirane dve nove zone: pored autoputa i na pravcu ka Batajnici. Izmeštanjem ovih objekata, omogućena je izgradnja planiranih sadržaja.

Severni deo MZ I zauzima površinu od 8,03 ha. Prema planu, broj stanovnika je 4108 u 1205 stanova, gustine naseljenosti 512 st./ha. Predviđen je stepen motorizacije 1:6,35 i tome odgovarajući kapacitet parking mesta, što je uzrok današnjem zagušenju javnih površiana i pristupnih saobraćajnica parkiranim vozilima. Planirana je izgradnja osnovne škole i vrtića u kompleksu (nije realizovano), a zbog blizine Retenzije, u okviru ove celine se nalazi i objekat crpne stanice. Četvrt je podeljena u dve grupacije. U delu poteza, koji je bliži Zemunu nalazi se grupacija od pet stambenih kula, spratnosti P+22, koje je gradilo preduzeće Hidrogranja Čačak u svom unapređenom panelnom prefabrikovanom sistemu (zasnovan na Jugomont sistemu). Bliže Novom Beogradu su pozicionirane i tri kule spratnosti p+18 od toga dve sa aneksima spratnosti p+mz+7+pk.

Arhitektonsko-urbanistička kompozicija četvrti je organizovana u dve grupacije sa različitim koncentracijama i primenjenim tipologijama. Pet kula ima veću spratnost, ali su bez aneksa, okružene zelenilom. Grupacija je zbijenog tipa, pošto se nalaze u istorijskom delu grada, u neposrednoj blizini starog jezgra i među klasičnim blokovima sa obodnom gradnjom. Nasuprot njima se nalazi druga grupacija od tri kule, koje svojevrsnim kompozicionim rastakanjem guste gradske matrice postepeno uvode u modernističku blokovsku strukturu Novog Beograda. Kula u Karađorđevoj ulici ima aneks sa rigidnim uličnim frontom, koji formira simboličku kapiju u gradskom zidu sa lamelom u južnom delu MZ I i sa objektima koji se nadovezuju na nju, a nalaze se u bloku naspram njega, na suprotnoj (parnoj) strani ulice. Aneks kule na samoj obali Dunava je za čitave dve etaže podignut na stubove sa nivoa prizemlja, čime je omogućen vizuelni kontakt i neometan pristup obali reke. Treća kula je najudaljenija i zalazi u tkivo Novog Beograda. Između dve najudaljenije kule je planiran aneks u dve etaže, sa javnom namenom, ali nije izveden, čime je ostavljeno mesto za veliku zelenu površinu koja se danas tu nalazi.

Objekti i javne površine su generalno u dobrom stanju. Najveći problem predstavlja parkiranje, zbog čega je deo javnih površina devastiran, naročito pristup reci. Objekti pokazuju vidljive znake dotrajalosti elemenata, naročito pet kula koje imaju dosta oštećene betonske panele na fasadama. Vidljive su promene na fasadama, poput zatvaranja terasa, promene stolarije, nadogradnje na aneksima. Na dve kule su postavljeni veliki bilbordi.

 

Izvori

  1. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  2. Detaljni urbanistički plan severnog dela I MZ u Zemunu, Urbanistički zavod Beograda, 1967.
  3. Regulacioni plan za područje opštine Zemun. Beograd: Eksport-pres, 1967.
  4. Tehnička dokumentacija preduzeća Hidrogradnja Čačak, k-156, stambene kule u I MZ Zemun, Istorijski arhiv Čačak.
  5. Urbanizam Beograda, br. 2. Beograd: Urbanistički zavod Beograda, 1969.
  6. Filipović, Radojko: Zemun, zaustavljena budućnost. Beograd: Most Art, 2013.
  7. Škalamera, Željko: Staro jezgro Zemuna II – arhitektonsko nasleđe. Beograd, Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 1967.

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

DONjI ZEMUN

Stambeni kompleks “Stepenice” u blokovima 61-62-63-64 na Novom Beogradu – panelni sistem Rad Balensi (Balancy)

Gruba procena je da je u ovim blokovima „stepenica“ – 80% zgrada u sistemu Rad balansi, a 20% u sistemu IMS Žeželj. Urbanističko-ambijentalne vrednosti su izraziti kvalitet ovog velikog projekta. Park – centralna zelena površina koja koja razdvaja severne i južne delove blokova 61,62,63, i 64 daje dodatni kvalitet funkciji stanovanja na Novom Beogradu.

Autor – arhitekta Milan Miodragović autor je prostorne organizacije stanova stambenih zgrada u okviru ove celine građenih u panelnim sistemima.

Autor urbanističkog rešenja i gabarita objekata u koje su arhitekte uklapale rešenje bio je Josip Svoboda.

Stambeni kompleks “Stepenice” u blokovima 61-62-63 na Novom Beogradu – sistem IMS

Stambeni blokovi 61-64 u skeletnom sistemu IMS, značajni su sa više aspekata vrednovanja. Stanovi projektovani u blokovima 61 i 62-jug u skeletnom IMS sistemu imaju sve odlike projektantskih principa beogradske autorske škole stanogradnje – kružno kretanje, trpezariju u zoni proširene konumikacije, zatim podele na dnevnu i noćnu zonu ili generacijsku podelu, kao i fleksibilnu organizaciju kroz mogućnost promene funkcija po potrebi korisnika.

Autor urbanističkog rešenja je Josip Svoboda, autori arhitekture su Milenija i Darko Marušić.

Objekti su građeni u periodu 1973 – 1976.(blok 61), 1973 – 1977. (blok 62), 1977 – 1979. (blokovi 61, 63).

do.co.mo.mo