_Vesti
Eksperimentalni blokovi 1 i 2 na Novom Beogradu
U gotovo svim važnijim pregledima posleratnog jugoslovenskog arhitektonskog stvaralaštva eksperimentalnim blokovima 1 i 2 dato je posebno mesto. Eksperimentalni stambeni blokovi 1 i 2 na Novom Beogradu projektovani su i realizovani u sklopu velike kampanje izgradnje stanova na Novom Beogradu. (-, (1960), Savetovanje o industrijalizaciji stambene izgradnje, Savezna građevinska komora, 19-21.oktobra, (Beograd)).
Lokacija na kojoj je bila predviđena realizacija blokova 1 i 2 obrazovana je tako što je okružuju frekventne saobraćajnice Novog Beograda. Blok 1 je u osnovi kvadratnog oblika, a ovde dominiraju stambene zgrade oblikovane kao kule ili soliteri i zgrade koje su dugački dvotrakti, dok je blok 2 u osnovi oblika nepravilnog trapeza.
Originalni izgled objekta iz 1963. godine je očuvan. Od izgradnje do danas objekti se dobro održavaju, na njima nije bilo većih sanacionih niti restauratorskih radova. Potrebno je izvršiti čišćenje fasada i sanaciju krova na pojedinim mestima po potrebi, te obnoviti sve elemente arhitekture.
Stambeni objekti u blokovima 1 i 2 imaju približno oko 3600 stanova i projektovani su 1958. godine. S obzirom na obim ove stambene izgradnje njihova realizacija je trajala od 1959. do 1963. godine. Arhitekte su bili Branko Petričić (autor urbanističkog rešenja), Tihomir Ivanović i Dušan Milenković. Autori projekata su planirali stanove koji bi u proseku odgovarali porodicama od tri člana. S obzirom na finansijske okolnosti i kontekst sredine, vodilo se računa o tome da se štedi na prostoru i materijalu i da svaka prostorija bude racionalno isprojektovana, a posebno male površine zauzimala su kupatila i kuhinje. U stambenim blokovima 1 i 2 primenjeno je pet tipova stambenih zgrada koje ukupno imaju deset tipova stanova. (Detaljan prikaz koncepcije arhitekture eksperimentalnih blokova može se pogledati u izvoru: Blagojević, 2005).
To su:
– Stambena kula, kvadratne krstaste osnove (23mx23m), spratnosti P+13+Pk. Autor je bio Branko Petričić. U ovoj zgradi postoji samo jedan tip stana – dvosobni.
– Stambena zgrada u obliku dvotrakta, dužine 63 metra (koja obuhvata 15 polja konstruktivnog raspona od 4,20 metara), spratnosti P+8+Pk, arhitekte Branka Petričića. Stanovi u ovoj zgradi su jednosobni, dvosobni i trosobni;
– Stambena zgrada u obliku dvotrakta dužine 84 metra obuhvata 20 polja konstruktivnog raspona od 4,20 metara, spratnosti P+8+Pk. Arhitekta je, takođe, bio Branko Petričić. Stanovi su ovde zamišljeni isto kao i u kraćem dvotraktu sa identičnom organizacijom prostorija u jednosobnim, u dvosobnim i u trosobnim.
– Stambena zgrada dužine 63 metra obuhvata 15 polja konstruktivnog raspona od 4,20 metara, spratnosti P+8+Pk, arhitekte Dušana Milenkovića. Ova zgrada sadrži tri tipa stanova – jednosobne, dvosobne i trosobne.
– Stambena zgrada sa tri dvotraktne lamele, spratnosti P+8+Pk, projektanta Tihomira Ivanovića. U ovoj zgradi su smeštena dva tipa stanova – garsonjere i trosobni.
U procesu projektovanja vodilo se računa o efikasnosti sklopa i ekonomičnosti prostora u celini. Stanovi u ovim blokovima imaju dvostranu orijentaciju. Stanovi u dvotraktima organizovani su koridorski, pa tako stanovi na uglovima, tj. na ivicama koridora imaju trostranu orijentaciju.
Svi objekti konstruisani su kao skeletne konstrukcije. Od perioda u kome je nastao, do danas, određeni broj stanova doživeo je različite stepene adaptacija, rekonstrukcija i drugih oblika transformacija.
Soliter D-15 izdvaja se kao objekat izuzetnih tehničko-tehnoloških, zanatskih i estetskih vrednosti. Objekat predstavlja svedočanstvo o izuzetnom iskoraku tehnologije u građevinarstvu pedesetih i šezdesetih godina 20. veka u Jugoslaviji u odnosu na međuratni period.
Izvori
- Blagojević, Ljiljana, Strategije modernizma u projektovanju i planiranju arhitekture i urbanizma Novog Beograda od 1922. do 1962. godine, doktorska disertacija, Arhtektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2005.
- Blagojević, Ljiljana, Novi Beograd: osporeni modernizam, Beograd, 2007.
- Seissel, Josip, Konkurs za urbanistički plan Novog Beograda, Arhitektura, br. 3, Zagreb, 1947, str. 18–22.
- Blumenau, Igor (1960), Industrijalizacija stambene izgradnje u preduzeću „Rad“, Savetovanje o industrijalizaciji stambene izgradnje19-21.oktobra, Beograd: Savezna građevinska komora, 1960, str. IId-1 – IId-22.
- Bogunović, Slobodan Giša, Arhitektonska enciklopedija Beograda 19. i 20. vek, Beogradska knjiga, Beograd, 2005.
- Mecanov, Dragana, Prilog proučavanju graditeljskog opusa Biroa za studije u Beogradu, Nasleđe br.XV, Beograd 2014, str. 147-167.
- Petričić, Branko; i Radojković Ljubica, Omladinske radne brigade na izgradnji Beograda 1947-1950 godine, Godišnjak grada Beograda, knjiga 5, Beograd, 1958, str. 363.
- -, Zaključci prvog jugoslovenskog savetovanja o stambenoj izgradnji i stanovanju u gradovima, Arhitektura X, br.1-6., Zagreb, 1956, str. 30.
- – , Blok 1 i 2, Ubranizam Beograda, br. 30, godina VII, Zavod za planiranje Grada Beograda, Beograd, 1975, str. 28.
- -, Savetovanje o industrijalizaciji stambene izgradnje, Savezna građevinska komora, 19-21. oktobra, Beograd, 1960.
Podnosilac izveštaja
Dr Dragana Mecanov, d.i.a.
Šest stambenih kula na Zvezdari
Ivan Antić projektovao je prve visoke stambene kule na Bulevaru revolucije (današnji Bulevar Kralja Aleksandra), spratnosti 12 etaža, koji su značajni samim tim što dugo godina nisu bili prevaziđeni ni dispozicijom, ni konstrukcijom, a ni arhitekturom u pogledu likovnosti. I danas kada se sagleda iz mnogih pravaca, ove kule dominiraju delom Beograda u kojem se nalaze.
Kao prve realizovane stambene kule u nekadašnjoj Jugoslaviji, one su inženjerima predstavljale izazov. Ovo je jedna od prvi zgrada izgrađenih u sistemu klizajuće oplate. Kao što je pomenuto, svih šest kula koncipirane su jednako. Na tipskom spratu projektovana su četiri identična stana. Komunikacije su pozicionirane u sredini tipskog sprata, projektovana je jedna stepenišna vertikala, i dva lifta.
U jednoj retrospektivnoj analizi njihovih karakteristika ističe se to da su zasnovani na veoma čistoj osnovi, koju gradi sistem poprečnih zidova istih raspona. Ova specifičnost ovde se procenjuje kao pozitivna vrednost. Pored toga, funkcionalnost stanova je obogaćena dopunskim sadržajima kao što su posebne prostorije – garderobe, trpezarija koja je odvojena od kuhinje a koja je smeštena u centar stana i direktno osvetljena, pa se oko nje nižu prostorije u stanu. Takođe, kvalitet ovih stanova predstavlja mogućnost adaptacije, odnosno prenamene prostorija prema potrebama korisnika.
Ostvarene upotrebne vrednosti izgrađenih objekata su sledeće: šest kula po deset spratova stambene namene sa po 58 stanova. Od toga 48 stanova od 69 m2, i deset stanova od 22,80 m2. Ukupno 3.540 m2 neto stambene površine po kuli. Ukupno u šest realizovanih kula postoji 348 stanova, sa 21.240 m2.
Konstruktivni sistem svih šest zgrada izveden je u armiranom betonu i to metodom klizajućih oplata. Betonski zidovi obloženi su sa fasadne strane specijalnom pločastom opekom i u vertikalnim linijama crvenom giter opekom. Kao završni detalj, arh. Ivan Antić opredelio se za naboranu formu krova, koja će, u međuvremenu, u stambenoj arhitekturi postati njegov zaštitni znak. Važnu ulogu i u fazi projektovanja i u fazi realizacije objekata u industrijalizovanim prefabrikovanim sistemima pored arhitekata imali su građevinski inženjeri, koji su u velikoj meri učestvovali u formiranju konstruktivnih elemenata i sistema, i u tom smislu doprineli oblikovanju arhitekture modernizma kakvu danas prepoznajemo i vrednujemo.
Izdvaja se nekoliko kriterijuma prema kojima se šest stambenih kula arh. Ivana Antića može afirmativno vrednovati. To su:
- tehnološke, tehničke i konstrukcijske vrednosti
- urbanističko-ambijentalne vrednosti; inovativnost
- odnos prema tradiciji;
- internacionalne vrednosti;
- vrednosti lokalnog karaktera i
- eventualno i umetničke i oblikovne vrednosti.
Nakon gotovo 70 godina od njihove realizacije, na pojedinim mestima pojavljuje se problem procurivanja krova. Na tim pozicijama neophodna je sanacija hidroizolacije i drugih slojeva krova. Na nekoliko mesta obloga fasade je oštećena, a na svih šest stambenih kula postoje natpisi i grafiti po fasadama koje je potrebno ukloniti. Stanari pojedinih stanova su izvršili intervencije i zamenu prozora, te oni više nisu ujednačeni, što narušava estetsku komponentu objekta. Stanje konstrukcije je zadovoljavajuće.
Izvori
- Blumenau, I. (1960), Industrijalizacija stambene izgradnje u preduzeću ’Rad’, u: Savetovanje o industrijalizaciji stambene izgradnje 19–21. oktobra, 1960, Beograd: Savezna građevinska komora: IId-1 – IId-22.
- Bogunović, S. G. (2005), Arhitektonska enciklopedija Beograda XIX i XX veka, Beograd: Beogradska knjiga.
- Brkić, A. (1977), Idejne osnove beogradske arhitektonske škole, Urbanizam Beograda IX, br. 38–39 (Beograd): 36–40.
- Zaključci prvog jugoslovenskog savetovanja o stambenoj izgradnji i stanovanju u gradovima (1956), Arhitektura X, br. 1–6 (Zagreb): 30.
- Marušić, D. (2010), Referentne prednosti sistema IMS u arhitektonsko-urbanističkom projektovanju, u: Istraživanja, projekti i realizacije u graditeljstvu, ur. Popović Z. i Petrović G., Beograd: Institut IMS: 69–76.
- Mecanov, D. (2014), Prilog proučavanju graditeljskog opusa Biroa za studije u Beogradu, Nasleđe XV (Beograd): 147-167.
- Minić, O. (1996), Pregled urbanističke i arhitektonske delatnosti u Jugoslaviji 1945–1965, posebno izdanje časopisa Tehnika (Beograd): 61.
- Nestorović, B. (1955), Evolucija beogradskog stana, Godišnjak grada Beograda, knj. 2 (Beograd): 247–266.
- Rihter, V. (1960), Stambeni tornjevi u Beogradu, Arhitektura XIV, br. 1–3 (Zagreb): 33.
- Savetovanje o industrijalizaciji stambene izgradnje (1960), Beograd: Savezna građevinska komora: 19–21. oktobra.
Podnosilac izveštaja
Dr Dragana Mecanov, d.i.a.
