_Vesti

Blok 30 Centralne zone Novog Beograda

Blok 30 je ugaoni blok zone, naspram Blokova 21 i 28, a dijagonalno raspoređen u odnosu na Blok 23, drugi po redu u Centralnoj zoni za koji je urađen Detaljni urbanistički plan. Blok je pravougaonog oblika, dimenzija 600h400m, površine od 19,88ha (teritorija mesne zajednice). U bloku je sagrađeno 2470 stanova,  za planiranih 7700 stanovnika, gustina naseljenosti je 414 st/ha. Planom je predviđeno da blok bude namenjen stanovanju gotovo u celosti. U oblikovnom smislu, preslikava se ‘u ogledalu’ urbanistička matrica Bloka 21:

– u spoljnom, severnom uglu bloka se nalazi pet kula (spratnosti P+16+Pk);

– u suprotnom uglu, na jugu, planiran je samački hotel visine 22 sprata (nije izgrađen);

– po jedan horizontalni blok (lamele) na suprotnim, podužnim stranama bloka, spratnosti P+10+Pk;

– složena, u osnovi petodelna, meandrirajuća struktura u centralnom delu bloka, spratnosti P+4+Pk, koja je prema arhitektonskom rešenju u osnovi dodatno ‘meandrirana’ testerastim nizanjem tipskih lamela (3-9 po objektu). Soliteri su izvedeni u poluprefabrikovanoj tehnici gradnje u livenom skeletnom sistemu. Konsruktivni raster je 5.80h6.00m, odnosno 3.00m oko vertikalne komunikacije. Međuspratna tavanica je monolitna krstato-armirana ploča debljine 14cm sa ivičnim podvlakama i stubovima. Izvođač je GP 7. Juli. Meandri su građeni u  poluprefabrikovanoj tehnici gradnje u livenom skeletnom sistemu izvođača GP Neimar Novi Sad. Horizontalni blokovi su izvedeni u prefabrikovanoj tehnici gradnje, u montažnom sistemu GP Dom. Fasade su od betonskih montažnih elemenata, završni sloj je u natur betonu sa belim cementom i u ujednačenim profilacijama, bojeni u belu boju, što je bio važan detalj koncepcije arh. Martinovića, tako da objekat korespondira sa bojom fasade Saveznog izvršnog veća.

Investotor, Direkcija za izgradnju Novog Beograda, poverila je 1967. godine projektovanje arhitektonskih objekata Urošu Martinoviću, na čelu tima iz IAUS-a. Projektnim zadatkom je traženo projektovanje velikog broja velikih  stanova, čak je 82% od ukupnog broja stanova većih od 2.5-sobnih. Takođe, zahtevan je visok kvalitet završnih radova i opreme stanova van kategorija. Namera investitora je da stanove prodaju inostranim diplomatskim i ekonomskim predstavništvima, a kako je blok u najužem centru Novog Beograda, prekoputa SIV-a, a nadomak reke i centra Beograda, činio se da ova ideja ima smisla. Ipak, prodaja nije realizovana, te se izgradnji nije pristupilo sve do 1970. godine. Direkcija za izgradnju i rekonstrukciju grada stavlja Blok 30 u Društveni plan stambene izgradnje za period 1970-75. godine. Poslovna udruženja INPROS i JINGRAP dobijaju posao izgradnje, uz zadatak da se preradi idejno rešenje iz 1968. godine i povećaju gustine stanovanja, poveća broj stanova srednje veličine. 1970. godine je urađen i novi Detaljni plan. Novo idejno rešenje je bilo gotovo 1973. godine i predviđalo je broj od 2800 stanova za 10500 stanovnika što je značilo drastičnu izmenu UTU i DUP-a, pa je projekat poslat Savetu za urbanizam, na procenu. Na zajedničkoj sednici Saveta za urbanizam, Gradske skupštine, Urbanističkog zavoda, Direkcije za izgradnju i rekonstrukciju grada i izvođača procenjeno je da će kvalitet i optimalni uslovi stanovanja biti narušeni ukoliko se izgradi blok sa ovako velikim gustinama (veće gustine nego u Bloku 21, što je u konkursnom raspisu za Blok 23 posebno naglašeno kao prevelika gustina stanovanja), te se pristupilo reviziji projekta, da bi se dobili (napred navedeni) parametri koji su i realizovani. Najveći broj stanova je trosoban (25,6%) i  troiposoban (25,4%).

Objekti i javne površine, pasarele i platoi su danas u lošem stanju, bez većih radova na rekonstrukciji i renoviranju od trenutka useljenja. Po obodu bloka je tokom 1990-tih i 2000-tih izgrađen niz stambeno-poslovnih objekata na mestu planiranom za samački hotel i centar mesne zajednice. Primetne su dogradnje i zastakljene terase, promena stolarije i bravarije, ali i radovi koji mogu ugroziti statiku objekata, poput izbijanja prozora na fasadnim panelima.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam (časopis), broj 74-77. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1976.
  2. Stojanović B., Martinović U. : Beograd 1945-1975 – Urbanizam Arhitektura. Beograd: NIRO Tehnička knjiga,1978.
  3. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  4. Jovanović, J. Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 28, 29 i 30. Urbanističko-arhitektonska analiza. Beograd: Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 2016.
  5. Katalog stanova: Blok 30. Beograd: Direkcija za izgradnju Novog Beograda, Institut za arhitekturu i urbanizam Srbije, 1968.
  6. Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 30, Istorijski arhiv Beograda

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

 

 

 

 

 

Stambeni kompleks u blokovima 61-62-63-64 na Novom Beogradu

Urbanistički plan naselja «Bežanija selo – blokovi 61-62-63-64» osmislio je arh. Josip Svoboda, tadašnji direktor Urbanističkog zavoda Beograda, koji je i autor ideje o velikim stambenim zgradama u formi velikih stepenica.

Urbanističko-ambijentalne vrednosti su izraziti kvalitet ovog stambenog kompleksa. Park – centralna zelena površina koja koja razdvaja severne i južne delove blokova 61, 62, 63, i 64 daje dodatni kvalitet funkciji stanovanja na Novom Beogradu. Ovakav kvalitet i prednost se veoma retko sreće u gusto naseljenim delovima grada i gradskim zonama sa većim indeksima izgrađenosti.

Gruba procena je da je u ovim blokovima „stepenica“ – 80% zgrada u sistemu Rad Balansi, a 20% u sistemu IMS Žeželj. Pored kvaliteta: odnosa tehnologija, tehničkih i konstruktivnih aspekata i organizacije stanova, kao i drugih kvaliteta u domenu funkcionalne i prostorne organizacije stanova, izdvaja se nekoliko specifičnosti. Stanovi projektovani u blokovima 61-64 i u skeletnom IMS imaju sve odlike projektantskih principa beogradske autorske škole stanogradnje – kružno kretanje, trpezariju u zoni proširene konumikacije, zatim podele na dnevnu i noćnu zonu ili generacijsku podelu, kao i fleksibilnu organizaciju kroz mogućnost promene funkcija po potrebi korisnika. Po tadašnjim predviđanjima – budućnost prefabrikacije ležala na optimizaciji onoga što je već postojalo, a ne na daljnjem nekontrolisanom uvođenju novih sistema.

Panelni sistem Rad – Balansi je modifikovani za potrebe jugoslovenskog tržišta i lokalnog konteksta, posebno razvijani originalno francuski sistem, poznat pod nazivom „Balancy“. U pitanju je montažni krupnopanelni AB sistem sastavljen od vertikalnih nosećih zidova – panela, međuspratnih horizontalnih panela i njihovih veza. Projektovanjem na bazi modularne mreže u ovom sistemu se postiže racionalnost (sa osnovnim modulom M=10 cm). Konstruktivni sklop poprečnih zidova, mogućnost izbora i kombinovanja raspona, fleksibilnošću u pravcu upravnom na raspon, obezbeđuju ovom sistemu karakteristike otvorenog sistema. Kada je u pitanju odnos konstruktivnih elemenata na prostornu ogranizaciju stanova, – nosivi zidovi su puni vertikalni AB paneli (sa ili bez otvora). Dimenzije panela određene su projektnim rešenjima i tehničko-tehnološkim uslovima u proizvodnji i montaži (paneli dužina 6,60 m i visine 3,0 m). Najčešće primenjivani raspon kod stambenih objekata je 6,0 metara, i širinom traka od 180, 240, i 300 cm. Niz godina razvijane su projektantske metode, kako bi se došlo do rešenja da se one uvek grupišu i prolaze kroz kanal koji se po pravilu pozicioniran blizu liftovske vertikale.

Manji deo stambenog kompleksa projektovan je i realizovan u skeletnom IMS sistemu. U pitanju su objekti u blokovima 61 i 62-jug. (Rast objekata se materijalizovao u merama sistema IMS Žeželj u formi velikih stepenica sa visinama stepenica od 2-3 etaže). Tu se jedna, za prefabrikaciju, atipična zamisao o objektu, u realizaciji objeka transformisala u dinamičnu likovno-ambijentalnu strukturu. Ideje o stanu i njegovoj prostornoj organizaciji sa jedne i primena i uloga sistema u toj organizaciji s druge strane su na primeru blokova 61 i 62 najočitije i najuverljivije. Stan u blokovima 61 i 62 demonstrira komplementarnost, dimenzionalno i funkcionalno-organizaciono sadejstvo i jedinstvo arhitekture i konstrukcije, aludirajći na Vitruvijevu jednakost funkcionalnosti, konstrukcije i oblikovanja.

Središnja zona zamišljena kao zeleni pojas u skladu sa principima modernizma, i stambenim zgradama okruženim zelenilom, ozbiljno je ugrožena, kao posledica opšteg konteksta: društveno-političkog, ekonomskog i drugog. Urbanistički konkurs predviđen GUP-om za ovo područje nije raspisivan niti održan. Realizacije su rezultat i posledice odluka nadležnih službi i institucija. Središnji zeleni pojas izgubio je svoju prvobitnu namenu – rekreaciju i javni prostor za građane. Na njemu su izgrađeni objekti stalnog i privremenog karatera: stambene zgrade, samoposluge, trgovački objekti, sa pratećim sadržajima.

Stambene zgrade su – u konstrukcijskom smislu stabilne i neoštećene. Pojavljuju se mestimična oštećenja završne obrade u enterijeru i eksterijeru. Okrunjenost, pukotine, krivljenja elemenata i slično.

 

Izvori

  1. Vuković, S. (2007), „Stanje i pravci razvoja industrijalizacije građenja“, Izgradnja, br.11-12, (Beograd): 557-567.
  2. Marušić, D. (2010), Referentne prednosti sistema IMS u arhitektonskourbanističkom projektovanju, u: Istraživanja, projekti i realizacije u graditeljstvu, ur. Popović Z. i Petrović G., Beograd: Institut IMS: 69–76.
  3. Mecanov, D. (2015), Prostorna organizacija stambenih zgrada građenih u Beogradu u prefabrikovanim industrijalizovanim sistemima, doktorska disertacija, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu
  4. Miodragović, M. (1980), «Projektovanje stanova pri primeni krupnopanelnih sistema industrijskog građenja (sistem Rad Balansi)». Referat za Savetovanje o planiranju, organizaciji, tehnologiji, upravljanju i ekonomici građenja u uslovima industrijalizovane proizvodnje objekata visokogradnje, Savez društva inženjera i tehničara Jugoslavije, Beograd, SFRJ, 3.april, 1980.
  5. Čanak, M. (1966), Studija stambenih funkcija u vezi sa izborom osnovnih modula pojedinih konstruktivnih sistema. Beograd: Centar za stanovanje IMS.
  6. Čanak, M. (1969), «Tipizirani modularni rasponi u stambenoj izgradnji», 28, časopis Izgradnja, br.3, mart 1969. Beograd
  7. Čanak, M. (1971) Funkcionalne karakteristike konstruktivnog rastera 6×6 metara u stambenoj izgradnji. Beograd: Centar za stanovanje IMS.
  8.  Čanak, M. (1984), Vrednovanje kvaliteta u stambenoj izgradnji i stanovanju, (doktorska disertacija, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Beograd.
  9.  Čanak, M. (1976),“Formiranje sistema vrednovanja upotrebne vrednosti stana”. Beograd: Arhitektura urbanizam, XVII, br. 74-77, str. 102-104.
  10. Fototeka stanova, kolekcija (1980) tema: Novi Beograda. teh. ur. Arh. Vukica Đorđević. Beograd: Centar za stanovanje IMS.

 

Podnosilac izveštaja

Dr Dragana Mecanov, d.i.a.

 

 

Cerak Vinogradi

Naselje Cerak vinogradi sagrađeno je na prostoru ukupne površine 78,20ha (92,20ha sa rekreativnim zonama). Ukupna površina izgrađenog stambenog prostora je 275.758,00m2 (neto). U naselju se nalazi 67 objekata (171 ulaz). Izgrađeno je 3650 stanova za oko 15000 (inicijalno 13600) stanovnika, gustina stanovanja je 174 stanovnika po hektaru. Naselje je izgrađeno u dve faze, Cerak 1 i 2.  Naselje se nalazi se na jugozapadnoj padini šumadijskog pobrđa nagnutoj prema Železniku i okrenutoj prema dolinama Save i Rakovičke reke, na oko 10 km od centra Beograda. Naziv je nastao po Cerovoj šumi koja je nekada rasla na ovoj padini, a koja je vremenom iskrčena i pretvorena u pašnjake i vinograde.

Cerak 1 obuhvata: Severno, Južno i Istočno susedstvo. Oni su povezani velikim centralno pozicioniranim naseljskim parkom sa stablima cerove šume. Naselje ima jasno postavljen stambeni deo i centar sa objektima komplementarnim stanovanju. Izgrađena je osnovna škola, dve predškolske ustanove, vojnomedicinski centar i mala pijaca. Planirana je još jedna predškolska ustanova, gimnazija, polivalentni centar, koji nisu izgrađeni. Prostorna organizacija centra mesne zajednice zasnovana je na linearnoj postavci objekata javne namene. Njihov potez upravan je na pravce pružanja pešačkih ulica. Stambeni objekti su četvoroetažni (p+3), sedmoetažni (p+6) i svojom pozicijom formiraju manje ambijente sa uličnim mobilijarom i zelenilom. Sačinjene su od tri tipa stepenišnih lamela segmenata sa tipizovanim elementima montažne konstrukcije, materijala i opreme. Cerak 2 čini Zapadno susedstvo koje je prostorno, funkcionalno i oblikovno povezano sa Cerakom 1 kao matičnim delom naselja. Nalazi se na nižim visinskim kotama iste padine kao i Cerak 1 i prostire se do Ibarske magistrale. Projektna dokumentacija za Cerak 1 rađena je u periodu od 1978. do 1980. godine, građenje je trajalo od 1978. do 1985. godine. Prvi stanovi su useljeni 1981. godine.

Projekat za Cerak 2 je predvideo trojnu namenu lokacije, ali ona nije realizivana do kraja: stambenu, sportsko-rekreativnu i obrazovnu. Izvedena je samo stambena zona. Objekti su identični kao i u ostalim susedstvima i raspoređeni u dve ulice – Vinogradski venac i Cerski venac. Spratnost stambenih zgrada je četvoroetažni (p+3), sedmoetažni (p+6) i dva desetoetažna (p+9) objekta postavljena na padini kraka Ulice vinogradski venac. Na primeru Ceraka 2, teren je uslovio i omogućio da se Ulica vinogradski venac lučno postavi po obodu prirodnog amfiteatra (vrtače) i tako formira ambijent stambenog amfiteatra. U tom polukružnom prostoru idejno rešenje je predvidelo formiranje malog veštačkog jezera, pa su objekti orijentisani ka njemu kao centralnom motivu. Centralni sadržaji Ceraka 2 je raspoređen u prizemljima nižih trospratnih zgrada koja su projektovana kao „galerije“ okrenute prema amfiteatru. Na to ukazuju brojni sadržaji smešteni u prizemljima zgrada  (zanati, ugostiteljstvo i trgovina, kao i ateljei umetnika). Iako jezero nije formirano, površina amfitetra je zatravljena i blago pošumljena. Cerak 2 je projektovan u periodu od 1980. do 1983. godine, a građen od 1983. do 1985. godine.

Naselje je zašićeno kulturno dobro od januara 2019. godine. Načelno, naselje je u dobrom stanju, iako su materijali počeli da propadaju na objektima i javnim površinama usled starenja i slabog održavanja. Vidljiva zastakljivanja, promena stolarije , dogradnje u prizemljima i na krovovima.

 

Izvori

Vesković, Ivana: minimalni dokumentacioni dosije Cerak Vinogradi. Beograd: Dokomomo Srbija, 2015. http://www.docomomo-serbia.org/code/uploads/2017/10/29-URB-RS-011-b-0003-Cerak-vinogradi-SR.pdf, pristupljeno 10.12.2019.

Katalog stanova Ceraka 2. Beograd: IAUS, 1984.

Lična arhiva arh. Milenije i Darka Marušića.

Tehnička dokumentacija Cerak Vinogradi, IAUS.

 

Podnosilac izveštaja

Ivana Vesković, ist.um.

Jelica Jovanović, d.i.a.

Naselje Cerak vinogradi

Naselje Cerak vinogradi sagrađeno je na prostoru ukupne površine 92,60 ha. Nalazi se na jugozapadnoj padini šumadijskog pobrđa nagnutoj prema Železniku i okrenutoj prema dolinama Save i Rakovičke reke, na oko 10 km od centra Beograda. Naziv je nastao po Cerovoj šumi koja je nekada rasla na ovoj padini, a koja je vremenom iskrčena i pretvorena u pašnjake i vinograde. Cerak 1 obuhvata: Severno, Južno i Istočno susedstvo. Oni su povezani velikim centralno pozicioniranim naseljskim parkom sa stablima cerove šume. Naselje ima jasno postavljen stambeni deo i centar sa objektima komplementarnim stanovanju (osnovna škola, predškolska ustanova, vojnomedicinski centar). Prostorna organizacija centra Mesne zajednice zasnovana je na linearnoj postavci objekata javne namene. Njihov potez upravan je na pravce pružanja pešačkih ulica. Stambeni objekti su trospratni i šestospratni i svojom pozicijom formiraju manje ambijente sa uličnim mobilijarom i zelenilom. Sačinjene su od tri tipa stepenišnih lamela segmenata sa tipizovanim elementima montažne konstrukcije, materijala i opreme. Cerak 2 čini Zapadno susedstvo koje je prostorno, funkcionalno i oblikovno povezano sa Cerakom 1 kao matičnim delom naselja. Nalazi se na nižim visinskim kotama iste padine kao i Cerak 1 i prostire se do Ibarske magistrale. Projektna dokumentacija za Cerak 1 rađena je u periodu od 1978. do 1980. godine, građenje je trajalo od 1978. do 1985. godine. Prvi stanovi su useljeni 1981. godine.

Autori arhitektonsko-urbanističkog rešenja su Darko Marušić, Milenija Marušić i Nedeljko Borovnica.

Stambeni kompleks “Stepenice” u blokovima 61-62-63 na Novom Beogradu – sistem IMS

Stambeni blokovi 61-64 u skeletnom sistemu IMS, značajni su sa više aspekata vrednovanja. Stanovi projektovani u blokovima 61 i 62-jug u skeletnom IMS sistemu imaju sve odlike projektantskih principa beogradske autorske škole stanogradnje – kružno kretanje, trpezariju u zoni proširene konumikacije, zatim podele na dnevnu i noćnu zonu ili generacijsku podelu, kao i fleksibilnu organizaciju kroz mogućnost promene funkcija po potrebi korisnika.

Autor urbanističkog rešenja je Josip Svoboda, autori arhitekture su Milenija i Darko Marušić.

Objekti su građeni u periodu 1973 – 1976.(blok 61), 1973 – 1977. (blok 62), 1977 – 1979. (blokovi 61, 63).

do.co.mo.mo