_Vesti

Centralna zona Novog Beograda

Centralna zona Novog Beograda obuhvata devet urbanih blokova (21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 29, 30), pozicioniranih na potezu između Palate Srbija (Palate Federacije, Saveznog izvršnog veća) i Železničke stanice Novi Beograd, površine oko 160 ha, kvadratna zona okvirnih dimenzija 1600h1600 m.  Celina je planirana kao mešovita stambeno-administrativno-poslovna zona, u kojoj je planirano stanovanje sa pratećim sadržajima za 40000 stanovnika. Prema planovima iz 1960-tih, šest obodnih blokova su planirani za stambenu izgradnju, dok su blokovi 24, 25 i 26 na centralnoj osi namenjeni centralnim sadržajima. Blok 24 je tokom 1980-tih prenamenjen u sedmi stambeni blok, nakon konkursa organizovanog 1984. godine.

Nakon „Arhitektonsko-urbanističkog konkursa za idejno rešenje stambenog kompleksa u Novom Beogradu“, koji je održan 1959. godine, dodeljene su dve ravnopravne druge nagrade sledećim timovima: prvi tim, u sastavu Leonid Lenarčič, Milosav Mitić, Ivan Petrović i Mihailo Čanak, i drugi tim, u sastavu Josip Svoboda, Dušan Milenković, Milutin Glavički, Gavrilo Drakulić i Jovan Lukić, i još jedna visoka nagrada van konkursa arhitekti Ratomiru Bogojeviću. Ovi timovi su pozvani da učestvuju u daljoj razradi rešenja u okviru Urbanističkog zavoda Beograda, a prema zaključcima Saveta za urbanizam. Urbanistički zavod preuzima rad na urbanističkom rešenju zone, a u tom cilju formira radnu grupu u kojoj su bili članovi iz nagrađenih timova Mitić, Lenarčič, Glavički i Milenković i Uroš Martinović kao šef grupe.

Osmišljen je potpuno novi projekat zasnovan na konkursnim rešenjima, kojim je definisana podela na centralnu aksu i obodne stambene blokove. Takođe, izrađeno je arhitektonsko-urbanističko rešenje za Blok 21, koji je zamišljen kao svojevrsni modularni blok Centralne zone, koji se preslikava na ugaone blokove zone, a središnji blokovi 22 i 29 su osmišljeni tako da povezuju traktove oboda zone. Osnovne arhitektonske tipologije koje se koriste u planiranju blokova Centralne zone i Novog Beograda uopšte, jeste grupacija od 4-5 kula u samim uglovima zone, horizontalni blokovi („štangle“) po obodima i meandar male spratnosti, koji ulazi u polje bloka. Planirano je da svi novobeogradski blokovi imaju bogato zelenilo, ispresecani pešačkim stazama i oivičeni saobraćajnicama u skladu sa principima razdvajanja saobraćaja i zoniranja iz Atinske povelje.

Čitav Novi Beograd, pa i Centralna zona, planirani su tako da u realizaciji odgovaraju takozvanom kranskom / gabaritnom urbanizmu, odnosno industrijalizovanim tehnologijama izgradnje stambene arhitekture. Blokovi su planirani i projektovani u skladu sa budućom organizacijom gradilišta, koja se sastoje iz tzv. pista za poligonu prefabrikaciju, odnosno skladišta – tzv. „deponije“ za prefabrikovane elemente i šine za kranove i dizalice. Po završetku izgradnje i demontaži opreme, kranske staze i „deponije“ se pretvaraju u rekreativne zone i interne saobraćajnice bloka.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, brojevi: 2, 33-34, 35-36, 41-42, 73, 74-77. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960-76.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kul-ture grada Beograda, 2007.
  3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  4. Godišnjak (muzeja) grada Beograda (GMGB). Brojevi: HVII, XXI, XXII
  5. Jovanović, J. (2014). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 21, 22 i 23. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  6. Jovanović, J. (2015). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 28, 29 i 30. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  7. Jovanović, J. (2016). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 24, 25 i 26. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  8. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  9. The Future of New Belgrade – International Competition for New Belgrade Urban Structure Improvement / Budućnost Novog Beograda – međunarodni konkurs za unapređenje urbane strukture Novog Beograda. Vanredni broj časopisa Arhitektura urbanizam. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata Srbije, Urbanističkog saveza Srbije i Udruženja likovnih umetnika primenjenih umetnosti i dizajnera Srbije, 1986.
  10. Urbanizam Beograda, časopis. Brojevi: 17 (1972.), 19 (1972.), 25 (1974.), 30 (1975.), 36 (1976.), 37 (1976.), 38-39 (1977.), 40 (1977.), 44-45 (1977.), 48 (1978.), 51 (1979.), 53-54 (1979.), 57 (1980.), 61 (1981.), 63-65 (1981.)

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

Eksperimentalni blokovi 1 i 2 na Novom Beogradu

U gotovo svim važnijim pregledima posleratnog jugoslovenskog arhitektonskog stvaralaštva eksperimentalnim blokovima 1 i 2 dato je posebno mesto. Eksperimentalni stambeni blokovi 1 i 2 na Novom Beogradu projektovani su i realizovani u sklopu velike kampanje izgradnje stanova na Novom Beogradu. (-, (1960), Savetovanje o industrijalizaciji stambene izgradnje, Savezna građevinska komora, 19-21.oktobra, (Beograd)).

Lokacija na kojoj je bila predviđena realizacija blokova 1 i 2 obrazovana je tako što je okružuju frekventne saobraćajnice Novog Beograda. Blok 1 je u osnovi kvadratnog oblika, a ovde dominiraju stambene zgrade oblikovane kao kule ili soliteri i zgrade koje su dugački dvotrakti, dok je blok 2 u osnovi oblika nepravilnog trapeza.

Originalni izgled objekta iz 1963. godine je očuvan. Od izgradnje do danas objekti se dobro održavaju, na njima nije bilo većih sanacionih niti restauratorskih radova. Potrebno je izvršiti čišćenje fasada i sanaciju krova na pojedinim mestima po potrebi, te obnoviti sve elemente arhitekture.

Stambeni objekti u blokovima 1 i 2 imaju približno oko 3600 stanova i projektovani su 1958. godine. S obzirom na obim ove stambene izgradnje njihova realizacija je trajala od 1959. do 1963. godine. Arhitekte su bili Branko Petričić (autor urbanističkog rešenja), Tihomir Ivanović i Dušan Milenković. Autori projekata su planirali stanove koji bi u proseku odgovarali porodicama od tri člana. S obzirom na finansijske okolnosti i kontekst sredine, vodilo se računa o tome da se štedi na prostoru i materijalu i da svaka prostorija bude racionalno isprojektovana, a posebno male površine zauzimala su kupatila i kuhinje. U stambenim blokovima 1 i 2 primenjeno je pet tipova stambenih zgrada koje ukupno imaju deset tipova stanova. (Detaljan prikaz koncepcije arhitekture eksperimentalnih blokova može se pogledati u izvoru: Blagojević, 2005).

To su:

– Stambena kula, kvadratne krstaste osnove (23mx23m), spratnosti P+13+Pk. Autor je bio Branko Petričić. U ovoj zgradi postoji samo jedan tip stana – dvosobni.

– Stambena zgrada u obliku dvotrakta, dužine 63 metra (koja obuhvata 15 polja konstruktivnog raspona od 4,20 metara), spratnosti P+8+Pk, arhitekte Branka Petričića. Stanovi u ovoj zgradi su jednosobni, dvosobni i trosobni;

– Stambena zgrada u obliku dvotrakta dužine 84 metra obuhvata 20 polja konstruktivnog raspona od 4,20 metara, spratnosti P+8+Pk. Arhitekta je, takođe, bio Branko Petričić. Stanovi su ovde zamišljeni isto kao i u kraćem dvotraktu sa identičnom organizacijom prostorija u jednosobnim, u dvosobnim i u trosobnim.

– Stambena zgrada dužine 63 metra obuhvata 15 polja konstruktivnog raspona od 4,20 metara, spratnosti P+8+Pk, arhitekte Dušana Milenkovića. Ova zgrada sadrži tri tipa stanova – jednosobne, dvosobne i trosobne.

– Stambena zgrada sa tri dvotraktne lamele, spratnosti P+8+Pk, projektanta Tihomira Ivanovića. U ovoj zgradi su smeštena dva tipa stanova – garsonjere i trosobni.

U procesu projektovanja vodilo se računa o efikasnosti sklopa i ekonomičnosti prostora u celini. Stanovi u ovim blokovima imaju dvostranu orijentaciju. Stanovi u dvotraktima organizovani su koridorski, pa tako stanovi na uglovima, tj. na ivicama koridora imaju trostranu orijentaciju.

Svi objekti konstruisani su kao skeletne konstrukcije. Od perioda u kome je nastao, do danas, određeni broj stanova doživeo je različite stepene adaptacija, rekonstrukcija i drugih oblika transformacija.

Soliter D-15 izdvaja se kao objekat izuzetnih tehničko-tehnoloških, zanatskih i estetskih vrednosti. Objekat predstavlja svedočanstvo o izuzetnom iskoraku tehnologije u građevinarstvu pedesetih i šezdesetih godina 20. veka u Jugoslaviji u odnosu na međuratni period.

 

Izvori

  1. Blagojević, Ljiljana, Strategije modernizma u projektovanju i planiranju arhitekture i urbanizma Novog Beograda od 1922. do 1962. godine, doktorska disertacija, Arhtektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2005.
  2. Blagojević, Ljiljana, Novi Beograd: osporeni modernizam, Beograd, 2007.
  3. Seissel, Josip, Konkurs za urbanistički plan Novog Beograda, Arhitektura, br. 3, Zagreb, 1947, str. 18–22.
  4. Blumenau, Igor (1960), Industrijalizacija stambene izgradnje u preduzeću „Rad“, Savetovanje o industrijalizaciji stambene izgradnje19-21.oktobra, Beograd: Savezna građevinska komora, 1960, str. IId-1 – IId-22.
  5. Bogunović, Slobodan Giša, Arhitektonska enciklopedija Beograda 19. i 20. vek, Beogradska knjiga, Beograd, 2005.
  6. Mecanov, Dragana, Prilog proučavanju graditeljskog opusa Biroa za studije u Beogradu, Nasleđe br.XV, Beograd 2014, str. 147-167.
  7. Petričić, Branko; i Radojković Ljubica, Omladinske radne brigade na izgradnji Beograda 1947-1950 godine, Godišnjak grada Beograda, knjiga 5, Beograd, 1958, str. 363.
  8. -, Zaključci prvog jugoslovenskog savetovanja o stambenoj izgradnji i stanovanju u gradovima, Arhitektura X, br.1-6., Zagreb, 1956, str. 30.
  9. – , Blok 1 i 2, Ubranizam Beograda, br. 30, godina VII, Zavod za planiranje Grada Beograda, Beograd, 1975, str. 28.
  10. -, Savetovanje o industrijalizaciji stambene izgradnje, Savezna građevinska komora, 19-21. oktobra, Beograd, 1960.

 

Podnosilac izveštaja

Dr Dragana Mecanov, d.i.a.

Šest stambenih kula na Zvezdari

Ivan Antić projektovao je prve visoke stambene kule na Bulevaru revolucije (današnji Bulevar Kralja Aleksandra), spratnosti 12 etaža, koji su značajni samim tim što dugo godina nisu bili prevaziđeni ni dispozicijom, ni konstrukcijom, a ni arhitekturom u pogledu likovnosti. I danas kada se sagleda iz mnogih pravaca, ove kule dominiraju delom Beograda u kojem se nalaze.

Kao prve realizovane stambene kule u nekadašnjoj Jugoslaviji, one su inženjerima predstavljale izazov. Ovo je jedna od prvi zgrada izgrađenih u sistemu klizajuće oplate. Kao što je pomenuto, svih šest kula koncipirane su jednako. Na tipskom spratu projektovana su četiri identična stana. Komunikacije su pozicionirane u sredini tipskog sprata, projektovana je jedna stepenišna vertikala, i dva lifta.

U jednoj retrospektivnoj analizi njihovih karakteristika ističe se to da su zasnovani na veoma čistoj osnovi, koju gradi sistem poprečnih zidova istih raspona. Ova specifičnost ovde se procenjuje kao pozitivna vrednost. Pored toga, funkcionalnost stanova je obogaćena dopunskim sadržajima kao što su posebne prostorije – garderobe, trpezarija koja je odvojena od kuhinje a koja je smeštena u centar stana i direktno osvetljena, pa se oko nje nižu prostorije u stanu. Takođe, kvalitet ovih stanova predstavlja mogućnost adaptacije, odnosno prenamene prostorija prema potrebama korisnika.

Ostvarene upotrebne vrednosti izgrađenih objekata su sledeće: šest kula po deset spratova stambene namene sa po 58 stanova. Od toga 48 stanova od 69 m2, i deset stanova od 22,80 m2. Ukupno 3.540 m2 neto stambene površine po kuli. Ukupno u šest realizovanih kula postoji 348 stanova, sa 21.240 m2.

Konstruktivni sistem svih šest zgrada izveden je u armiranom betonu i to metodom klizajućih oplata. Betonski zidovi obloženi su sa fasadne strane specijalnom pločastom opekom i u vertikalnim linijama crvenom giter opekom. Kao završni detalj, arh. Ivan Antić opredelio se za naboranu formu krova, koja će, u međuvremenu, u stambenoj arhitekturi postati njegov zaštitni znak. Važnu ulogu i u fazi projektovanja i u fazi realizacije objekata u industrijalizovanim prefabrikovanim sistemima pored arhitekata imali su građevinski inženjeri, koji su u velikoj meri učestvovali u formiranju konstruktivnih elemenata i sistema, i u tom smislu doprineli oblikovanju arhitekture modernizma kakvu danas prepoznajemo i vrednujemo.

Izdvaja se nekoliko kriterijuma prema kojima se šest stambenih kula arh. Ivana Antića može afirmativno vrednovati. To su:

 

Nakon gotovo 70 godina od njihove realizacije, na pojedinim mestima pojavljuje se problem procurivanja krova. Na tim pozicijama neophodna je sanacija hidroizolacije i drugih slojeva krova. Na nekoliko mesta obloga fasade je oštećena, a na svih šest stambenih kula postoje natpisi i grafiti po fasadama koje je potrebno ukloniti. Stanari pojedinih stanova su izvršili intervencije i zamenu prozora, te oni više nisu ujednačeni, što narušava estetsku komponentu objekta. Stanje konstrukcije je zadovoljavajuće.

 

Izvori

  1. Blumenau, I. (1960), Industrijalizacija stambene izgradnje u preduzeću ’Rad’, u: Savetovanje o industrijalizaciji stambene izgradnje 19–21. oktobra, 1960, Beograd: Savezna građevinska komora: IId-1 – IId-22.
  2. Bogunović­, S. G. (2005), Arhitektonska enciklopedija Beograda XIX i XX veka, Beograd: Beogradska knjiga.
  3. Brkić, A. (1977), Idejne osnove beogradske arhitektonske škole, Urbanizam Beograda IX, br. 38–39 (Beograd): 36–40.
  4. Zaključ­ci prvog jugoslovenskog savetovanja o stambenoj izgradnji i stanovanju u gradovima (1956), Arhitektura X, br. 1–6 (Zagreb): 30.
  5. Marušić, D. (2010), Referentne prednosti sistema IMS u arhitektonsko-urbanističkom projektovanju, u: Istraživanja, projekti i realizacije u graditeljstvu, ur. Popović Z. i Petrović G., Beograd: Institut IMS: 69–76.
  6. Mecanov, D. (2014), Prilog proučavanju graditeljskog opusa Biroa za studije u Beogradu, Nasleđe XV (Beograd): 147-167.
  7. Minić, O. (1996), Pregled urbanističke i arhitektonske delatnosti u Jugoslaviji 1945–1965, posebno izdanje časopisa Tehnika (Beograd): 61.
  8. Nestorović, B. (1955), Evolucija beogradskog stana, Godišnjak grada Beograda, knj. 2 (Beograd): 247–266.
  9. Rihter, V. (1960), Stambeni tornjevi u Beogradu, Arhitektura XIV, br. 1–3 (Zagreb): 33.
  10. Savetovanje o industrijalizaciji stambene izgradnje (1960), Beograd: Savezna građevinska komora: 19–21. oktobra.

 

Podnosilac izveštaja

Dr Dragana Mecanov, d.i.a.

 

NOVI BEOGRAD

DOM SINDIKATA

Eksperimentalni stambeni blokovi 1 i 2 na Novom Beogradu

do.co.mo.mo