_Vesti

Naselje Prozivka

Za razumevanje ovog naselja ključno je razumeti ga kao deo šire urbanističke celine. 1974. godine kada je izrađen Detaljni urbanistički plan za deo IV i IX mesne zajednice u Subotici, na umu autora sve vreme bila je ideja velikog bulevara koji je trebao da seče grad na pola i poveže dva naselja na severu i jugu: Radijalac i Prozivku. Dva naselja sa parkovima u pozadini odgovarala su urbanističkom konceptu postavljenom još 1910. godine kada se nalaze prvi zapisi i planovi o radijalnom putu, po kojem Radijalac i dobija ime, a 1930. gradski inženjer Kosta Petrović planira spajanje ovih naselja i naglašava: “Ovo je prirodna linija razvića grada i osim toga što bi novim redom palata bio obdaren grad, centar grada bi se približio šumi, koja leži na preiferiji grada”.

Međutim, prava uloga ovog plana nikada nije bila da se isplanira naselje od nule već da uskladi tri parcijalna rešenja detaljno urbanističkih planova od strane istog zavoda koja mu prethode. Objašnjenje iza ovog nelinearnog procesa planiranja za sada ostaje nerazjašnjeno, ali iz plana se jasno čita tendencija autora da bez obzira na uslove dovedu novoplanirani kompleks u ravan sa modernističkim urbanističkim tendencijama sa početka 20. veka.

Stambeni objekti na prozivci simetrično su obostrano postavljeni u odnosu na pomenutu osovinu – „sastavni deo tog zelenog krvotoka“ kako se navodi u planu. U centru je parkovski rekreativni prostor ali i spomen aleja koja se u planu izdvaja kao zasebna celina za dalju razradu. U centru naselja postavljen je 1977. godine spomenik „Snop“ ili „Prozivka“, kako ga narod zove, čiji je autor vajar Oto Logo. Skulptura, stilizovani snop žita, posvećen je borcima 8. Vojvođanske udarne brigade stradalim u završnim borbama za oslobođenje zemlje u Drugom svetskom ratu. Nije jasno odakle tačno potiče naziv „Prozivka“ koji je poneo i spomenik i naselje za njim, ali spekuliše se da je to mesto gde su civili prozivani i streljani za vreme rata.

Na močvarnom tlu pod današnjom Prozivkom postojalo je 436 kuća, od kojih samo 43 od čvrstog materijala, u kojima je stanovalo 2226 ljudi. U planu iz 74te se navodi da je rušenje ovog građevinskog fonda koji mahom potiče iz perioda pre Prvog svetskog rata opravdano sa ekonomskog, estetskog i funkcijalnog aspekta. Za novo naselje planirano je 3927 stanova u kojima treba da živi 12000 stanovnika. Spratnost se kretala od P+4 za lamele do P+11 za kule. Viši objekti su uglavnom raspoređeni ka perifernim delovima naselja kako se ne bi remetila vizura iz centra „Prozivke i kako bi sa tog mesta perspektivu prema gradu, zatvorio toranj Doma kulture, cimbol grada Subotice.“

Izgradnja postepeno staje devedesetih. Spomen aleja oko 2000te napokon dobija odgovarajuće pejzažno rešenje čime je napokon stavljena tačka na zapostavljenu travnatu zelenu povšinu u kojoj se spomenik, jedini toponim, jedva nazirao. Sa druge strane, većina javnih sadržaja koja je planirana i dalje nije izgrađena poput doma zdravlja. Prozivku nagrizaju nadogradnje i neprimerena novogradnja na nedovršenom delu „zelenog pojasa“ između Prozivke i centra. Novi objekti sužavaju šetalište i umesto modernističkih plivajućih masa u zelenilu vraćaju se principu zatvorenog bloka. Prozivka i dalje nije stigla do centra.

 

Izvori:

Dejan Mrkić. (2012). Radijalac – Aleja Maršala Tita,  Eks Panonia, 15-16, 25-27 .

Sabo Žombor. (2002). Stepski grad. Subotica: Kentaur d.o.o

Istorijski arhov Subotica, F: 47, I, 2/1930. godina.

Istorijski arhov Subotica, F: 138 , bb. / 1959. Godina.

Subotica na starim kartama i mapama, (Subotica, IASu, 2011. )

Direktivni urbanistički plan 1952. Bb.

Jožef Čipa, Detaljni urbanistički plan za deo IV i IX mesne zajednice u Subotici, 1974. Zavod za urbanizam i geodeziju Subotica, Subotica

Podnosilac izveštaja: Dezire Tilinger, M.Arh.

Naselje Kneževac-Kijevo – Ibarska kapija – Tip B

Prema konkursnom rešenju, stambenu grupaciju označenu kao tip B trebalo je da čine tri objekta koja bi se nalazila u južnom delu kompleksa i čija je spratnost trebalo da iznosi P+4 etaža. Ova grupacija je naknadno pozicionirana u centralnom delu naselja Kneževac-Kijevo, uz Ibarski put, a usled konfiguracije terena je predviđeno da ovi objekti predstavljaju glavni visinski akcenat naselja. Izgrađeno je pet objekata ovoga tipa, a njihova visina iznosi čak P+20 sa potkrovljima. Višespratnice su postavljene na denivelisanom platou, zrakasto usmerene prema Ibarskom putu i pokrenute u horizontalnom i vertikalnom planu.

Prilikom rešavanja tipkih etaža i obzirom da je reč o objektima velike spratnosti, autori u naročitu pažnju posvetili ublažavanju potencijalnih strahova stanara. Tako su zajedničke komunikacije prirodno osvetljene, a stanovi su prostrani, dvostrano orijentisani i sa izlazom na po dva balkona. Tipsku osnovu iz konkursnog rešenja činile su četiri stambene jedinice, simetrično raspoređene oko centralno pozicioniranih vertikalnih komunikacija. Finalno rešenje tipske etaže sastoji se iz tri stambene jedinice, jedne trosobne i dve četvorosobne. Osnovni princip prilikom rešavanja stanova bilo je pozicioniranje dnevnog boravka, kuhinje i terase oko prostrane trpezarije, dok je spavaći deo stanova neznatno odvojen od dnevne zone. U svim stanovima funkcionalne zone su jasno razgraničene i ostvarene su brojne cirkularne veze koje doprinose većoj prostornosti.

Finalna obloga fasada izvedna je u crvenoj opeci, sa usecima u vidu balkonskih vertikala i zastakljenim vertikalama francuskih balkona i prozora. Skulpturalnost masa je postignuta stepenovanjem glavnih vertikalnih kubusa, uz zanemarivanje sekundarne plastike. Originalni likovni izraz ovih objekata je u najvećoj meri očuvan i oni su pošteđeni naknadnih intervencija u vidu divljih nadgradnji. Jedine izmene na ovim zgradama pojavljuju se u vidu intervencija manjeg obima. Reč je o vidljivim sanacijama pojedinih delova fasade i nadstrešnicama na ravnim krovovima, u delovima objekata niže spratnosti.

 

Podnosilac izveštaja

Aleksandra Jevtović

Blok 30 Centralne zone Novog Beograda

Blok 30 je ugaoni blok zone, naspram Blokova 21 i 28, a dijagonalno raspoređen u odnosu na Blok 23, drugi po redu u Centralnoj zoni za koji je urađen Detaljni urbanistički plan. Blok je pravougaonog oblika, dimenzija 600h400m, površine od 19,88ha (teritorija mesne zajednice). U bloku je sagrađeno 2470 stanova,  za planiranih 7700 stanovnika, gustina naseljenosti je 414 st/ha. Planom je predviđeno da blok bude namenjen stanovanju gotovo u celosti. U oblikovnom smislu, preslikava se ‘u ogledalu’ urbanistička matrica Bloka 21:

– u spoljnom, severnom uglu bloka se nalazi pet kula (spratnosti P+16+Pk);

– u suprotnom uglu, na jugu, planiran je samački hotel visine 22 sprata (nije izgrađen);

– po jedan horizontalni blok (lamele) na suprotnim, podužnim stranama bloka, spratnosti P+10+Pk;

– složena, u osnovi petodelna, meandrirajuća struktura u centralnom delu bloka, spratnosti P+4+Pk, koja je prema arhitektonskom rešenju u osnovi dodatno ‘meandrirana’ testerastim nizanjem tipskih lamela (3-9 po objektu). Soliteri su izvedeni u poluprefabrikovanoj tehnici gradnje u livenom skeletnom sistemu. Konsruktivni raster je 5.80h6.00m, odnosno 3.00m oko vertikalne komunikacije. Međuspratna tavanica je monolitna krstato-armirana ploča debljine 14cm sa ivičnim podvlakama i stubovima. Izvođač je GP 7. Juli. Meandri su građeni u  poluprefabrikovanoj tehnici gradnje u livenom skeletnom sistemu izvođača GP Neimar Novi Sad. Horizontalni blokovi su izvedeni u prefabrikovanoj tehnici gradnje, u montažnom sistemu GP Dom. Fasade su od betonskih montažnih elemenata, završni sloj je u natur betonu sa belim cementom i u ujednačenim profilacijama, bojeni u belu boju, što je bio važan detalj koncepcije arh. Martinovića, tako da objekat korespondira sa bojom fasade Saveznog izvršnog veća.

Investotor, Direkcija za izgradnju Novog Beograda, poverila je 1967. godine projektovanje arhitektonskih objekata Urošu Martinoviću, na čelu tima iz IAUS-a. Projektnim zadatkom je traženo projektovanje velikog broja velikih  stanova, čak je 82% od ukupnog broja stanova većih od 2.5-sobnih. Takođe, zahtevan je visok kvalitet završnih radova i opreme stanova van kategorija. Namera investitora je da stanove prodaju inostranim diplomatskim i ekonomskim predstavništvima, a kako je blok u najužem centru Novog Beograda, prekoputa SIV-a, a nadomak reke i centra Beograda, činio se da ova ideja ima smisla. Ipak, prodaja nije realizovana, te se izgradnji nije pristupilo sve do 1970. godine. Direkcija za izgradnju i rekonstrukciju grada stavlja Blok 30 u Društveni plan stambene izgradnje za period 1970-75. godine. Poslovna udruženja INPROS i JINGRAP dobijaju posao izgradnje, uz zadatak da se preradi idejno rešenje iz 1968. godine i povećaju gustine stanovanja, poveća broj stanova srednje veličine. 1970. godine je urađen i novi Detaljni plan. Novo idejno rešenje je bilo gotovo 1973. godine i predviđalo je broj od 2800 stanova za 10500 stanovnika što je značilo drastičnu izmenu UTU i DUP-a, pa je projekat poslat Savetu za urbanizam, na procenu. Na zajedničkoj sednici Saveta za urbanizam, Gradske skupštine, Urbanističkog zavoda, Direkcije za izgradnju i rekonstrukciju grada i izvođača procenjeno je da će kvalitet i optimalni uslovi stanovanja biti narušeni ukoliko se izgradi blok sa ovako velikim gustinama (veće gustine nego u Bloku 21, što je u konkursnom raspisu za Blok 23 posebno naglašeno kao prevelika gustina stanovanja), te se pristupilo reviziji projekta, da bi se dobili (napred navedeni) parametri koji su i realizovani. Najveći broj stanova je trosoban (25,6%) i  troiposoban (25,4%).

Objekti i javne površine, pasarele i platoi su danas u lošem stanju, bez većih radova na rekonstrukciji i renoviranju od trenutka useljenja. Po obodu bloka je tokom 1990-tih i 2000-tih izgrađen niz stambeno-poslovnih objekata na mestu planiranom za samački hotel i centar mesne zajednice. Primetne su dogradnje i zastakljene terase, promena stolarije i bravarije, ali i radovi koji mogu ugroziti statiku objekata, poput izbijanja prozora na fasadnim panelima.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam (časopis), broj 74-77. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1976.
  2. Stojanović B., Martinović U. : Beograd 1945-1975 – Urbanizam Arhitektura. Beograd: NIRO Tehnička knjiga,1978.
  3. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  4. Jovanović, J. Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 28, 29 i 30. Urbanističko-arhitektonska analiza. Beograd: Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 2016.
  5. Katalog stanova: Blok 30. Beograd: Direkcija za izgradnju Novog Beograda, Institut za arhitekturu i urbanizam Srbije, 1968.
  6. Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 30, Istorijski arhiv Beograda

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

 

 

 

 

 

Blok 29 Centralne zone Novog Beograda

Blok 29 je središnji blok bočnih traktova Centralne zone Novog Beograda, pozicioniran naspram Bloka 22. Konkursom je obuhvaćena samo jugoistočna polovina bloka, namenjena stanovanju, dok je u drugom delu bloka planiran rejonski centar, koji nikad nije izgrađen, već je na njegovom mestu izgrađen stambeni kompleks tokom 2000-tih. Blok je pravougaonog oblika, dimenzija 600h400m, površine 9,86ha (obuhvaćenih konkursom). U bloku je sagrađeno 1129 stanova, za planiranih 4358 stanovnika, gustina naseljenosti je 405 st/ha. Blok je projektovan i građen kao investicija Jugoslovenske narodne armije, i do privatizacije fonda tokom 1990-tih bio u fondu Vojno-građevinske direkcije.

Blok 29 ima 7 stambenih horizontalnih stambenih blokova spratnosti P+6+Pk. Osnova objekata je dvotrakt, sa lamelama koje su centralno tačkasto spajane vertikalnom komunikacijom. Ugaoni objekti su duži u osnovi, formirani u vidu razuđenih, smaknutih korpusa. Sklop je sačinjen od 3 stepeništa/lamele u objektu 6, 4 u objektima 2, 3 i 7, 5 u objektu 5, 9 u objektu 4  i 10 u objektu 1. Lamele formiraju osnovu u obliku nizova kvadrata (videti sliku osnove bloka); prizemlje je transparentno i mestimično podignuto na platformu ( u odnosu na nivo ul. Z. Đinđića) i unutrašnja dvorišta su međusobno povezana u cilju poboljšanja klimatskih performansi objekata i bloka u celini; svaki stan je dvostrano orijentisan, a na uglovima objekata trostrano – kuhinja, kupatilo i tzv. nus-prostorije su na fasadi orijentisani ka unutrašnjim dvorištima; oko svakog stepeništa se nalazi po 4 stana, od kojih po 2 imaju zajednički prostor, koji služi za odlaganje dečijih kolica i sl. a formira zvučnu tampon-zonu ka stepeništu. Od planiranih pratećih sadržaja izgrađen je vrtić sa jaslicama i centar mesne zajednice. Osnovna škola nije izgrađena. Tokom 2000-tih je na mestu planiranog rejonskog centra u jugoistočnom delu bloka izgrađeno još stambenih objekata u gabaritima koji su zadati DUP-om iz 1965. Svi stambeni objekti su rešeni u istom konstruktivnom sistemu prednapregnuti IMS Žeželj sistem (skelet+ploča), raster 4.20h3.60m.

Danas su objekti u lošem stanju, usled slabog održavanja i dotrajalosti elemenata. Vidljive su brojne parcijalne izmene na fasadama i krovovima, naročito na poslednjim etažama, dogradnje, promena stolarije i zastakljivanje terasa. Najveći problem predstavljaju oštećenja betonskih elemenata, delaminacija i korozija armature usled infiltracije vode i ciklusa zamrzavanja i otapanja leda. Na objektu 4 je vidljiva pukotina u elementima partera, usled neravnomernog sleganja. Javne površine se slabo održavaju, a u severozapadnom delu bloka su izgrađeni kiosci i privremeni uslužni objekti na javnoj površini.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam 74-77. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1976.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 2007.
  3. Izgradnja, časopis, broj 12/73.
  4. Jovanović, J. (2015). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 28, 29 i 30. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  5. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  6. Montažni skeletni sistem od prednapregnutog betona IMS (latinica). Beograd: Institut za ispitivanje materijala SR Srbije, 1974.
  7. Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 29, Istorijski arhiv Beograda

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

Blok 28 Centralne zone Novog Beograda

Blok 28 je ugaoni blok zone, dijagonalno raspoređen u odnosu na Blok 21, drugi po redu za koji je raspisan konkurs. Detaljni urbanistički plan za Blok 28 urađen je već 1964. a usvojen 1965. godine. Blok je pravougaonog oblika, dimenzija 600h400m, površine od 19,42ha (teritorija mesne zajednice). U bloku je sagrađeno 1709 stanova,  za planiranih 7000 stanovnika, gustina naseljenosti je 360 st/ha. Blok je projektovan i građen za tržište (samo soliter 1 je bio u fondu DSNO), kao investicija JINGRAPa, Poslovnog udruženja jugoslovenskih proizvođača za prefabrikaciju i industrijsko građenje, koje je uložilo 30% sopstvenih sredstava, 70% kredita Beogradske udružene banke u izgradnju ovog bloka.

U bloku je izgrađeno sedam stambenih objekata i jedna stambena grupacija, od toga četiri stambene kule spratnosti P+16+Pk i meandar, osnove u obliku potkovice, spratnosti P+4+Pk, izgrađeni u Jugomont sistemu GP Hidrogradnje Čačak, i dva horizontalna bloka spratnosti P+10+Pk izgrađeni u sistemu IMS Žeželj. Naknadno je na mestu planiranom za izgradnju centra mesne zajednice izgrađena stambena grupacija od šest objekata spratnosti P+4+Pk. Pored objekata stanovanja, izgrađeni su i objekti obrazovanja (vrtić i osnovna škola), centar mesne zajednice (u prizemlju stambenog objekta), dopunski punkt snabdevanja i servisni objekti (garaža i trafo stanica). Planirane su slobodne rekreativne površine 93700m2 i zatvorene rekreativne površine 23600m2. Najveći broj stanova je dvosoban (48,75%).

Blok 28 je od izuzetnog značaja za domaću struku zato što su za potrebe unapređenja domaćih tehnologija gradnje, a preko instituta međunarodne tehničke pomoći OUN-a, angažovani stručnjaci iz SSSR-a. Oni su radili sa jugoslovenskim firmama na tehničkim rešenjima unapređenja postojećeg krupno-panelnog sistema Jugomont, unapređenja opreme za proizvodnju prefabrikovanih elemenata i njihovu ugradnju, tehničko-tehnoloških rešenja za prefabrikovane sanitarne kabine i za zaptivanje spojnica na fasadnim elementima, kao i unapređenje toplotne izolacije. Na Bloku 28 su radili sledeći stručnjaci: za konstrukcije i statiku i za montažnu gradnju i sisteme u trusnim područjima inženjer Leonid Gendelman, za proizvodnju elemenata i konstrukcija montažnih objekata tehnolog gradnje inž. Vladimir Abramov,  za instalacije sanitarnih objekata, elektroinstalacija i instalacija centralnog grejanja inž. Juraj Bujanov, za izolaciju toplote i zvuka, inž. Vladimir Krajtan, za zaptivanje spojnica, inž. Vladimir Pankratov. Građevinski centar Slovenije je 1969. godine izdao udžbenike koje su priredili stručnjaci OUN-a, na osnovu svojih iskustava u primeni krupno-panelnog sistema za izgradnju 16-tospratnica, što je bila značajna inovacija:

-„Hermetizacija fuga montažnih zgrada“ od Pankratova,

-„Instrukcija za izradu obračuna toplotne zaštite stambenih zgrada“ od Krajtana,

-„Preporuke za propise bez-skeletnih krupnopanelnih zgrada“ od Gendelmana.

U toku 1968. i 1969. godine su, kao rezultat intervencije ovih eksperata uvedene sledeće novine i procedure:

-krupnopanelni konstruktivni sistem primenjen na objektima P+16;

-primena montažne kompletne sanitarne kabine u 2 varijante;

-primena keramzita na fasadnim panelima;

-primena 2 vrste kulira (od mermera i krupnozrnog šljunka) kao glavnog materijala u fasadnim elementima;

-spravljanje teških montažnih elemenata za objekte u lakoj poligonskoj betonjerci na gradilištu;

-dimenzioniranje fasadnih elemenata u pogledu termičke zaštite, uključujući i letnje uslove kod nas.

Objekti i javne površine su danas u lošem stanju, bez većih radova na rekonstrukciji i renoviranju od trenutka useljenja. „Potkovica“ je gotovo čitavim gabaritom nadograđena. U prizemlju horizontalnog bloka 5 (bul. Arsenija Čarnojevića) su dobijeni lokali potpunim zatvaranjem prodora kroz objekat (i dalje postoji na objektu 6) i dogradnjom prema unutrašnjosti bloka. Krovovi garaža i svi platoi su u lošem stanju usled neodržavanja. Dečije igralište u „potkovici“ i pored objekta 6 je u jako lošem stanju, naročito drveni elementi, mada se i dalje naziru elementi parternog rešenja. Vidljive su brojne dogradnje, zatvaranje terasa, promena stolarije i nestručno izvedene adaptacije. Kulir/keramzit je trošan na pojedinim mestima. Po obodu bloka je tokom 1990-tih i 2000-tih izgrađen niz stambeno-poslovnih objekata na mestu planiranom za samački hotel.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam (časopis). Brojevi: 41-42, 74-77. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960-76.
  2. Bilten Centra za stanovanje IMS, brojevi: 15 (1974.), 24 (1979.), 26 (1980.)
  3. Grupa autora: Milutin Glavički arhitekta – urbanista. Beograd: Urbanistički savez Srbije i Gradski sekretarijat za urbanizam i zaštitu životne sredine, 1990.
  4. Izgradnja (časopis). Brojevi: 12/73
  5. Montažni skeletni sistem od prednapregnutog betona IMS (latinica). Beograd: Institut za ispitivanje materijala SR Srbije, 1974.
  6. Projektovanje i izgradnja stambenog bloka br. 28 na Novom Beogradu – materijal za savetovanje. Beograd: Biro za građevinarstvo, 1970.
  7. Stojanović B., Martinović U. : Beograd 1945-1975 – Urbanizam Arhitektura. Beograd: NIRO Tehnička knjiga,1978.
  8. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  9. Jovanović, J. Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 28, 29 i 30. Urbanističko-arhitektonska analiza. Beograd: Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 2016.
  10. Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 28, Istorijski arhiv Beograda

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

Blok 24 Centralne zone Novog Beograda

Blok 24 je poslednji projektovani i izvedeni stambeni blok Centralne zone Novog Beograda, za koji je raspisivan javni konkurs, a prema ugovoru između Zavoda za izgradnju Grada Beograda br. 4486/2 od 30.06.1981. i investitora, Komande odbrane Grada Beograda (Direkcija za izgradnju i održavanje stambenog fonda JNA – Odeljenje Beograd 2) Organa za stambene poslove – Beograd. Prvi planovi za njegovu izgradnju se mogu precizno datirati u 1981. godinu, dakle 3 godine pre raspisivanja konkursa, što znači da je zbog ozbiljnosti stambene krize ali u javnosti predstavljen i kao pitanje uređenja i sadržaja Centralne zone, iskorišćenja infrastrukture u koju su uložena društvena sredstva, čišćenja zapuštenog prostora. Odluka o napuštanju plana Centralne zone donesena u to vreme, nasuprot važećim planovima,  na osnovu analize Zavoda za planiranje, a prethodeći studijama poput ‘Iskustva prošlosti’ i konkursu ‘Budućnost Novog Beograda. Blok 24 predstavlja prvi postmodernistički blok Centralne zone, koji je realizovan na mestu planiranog Staničnog trga i koji u oblikovanje Centralne zone uvodi novu, slobodnu interpretaciju tradicionalnog gradskog bloka. Rešenje formira manje urbane celine u okviru bloka, koje su organizovane/usmerene na prateće sadržaje, koji nisu izvedeni prema projektnom zadatku i DUP-u. Negacijom ose SIV-Železnička stanica ovaj projekat postavlja temelje novog procesa atomizacije u tretiranju Centralne zone, te pobedu postmodernističke kritike Novog Beograda, koji je paradigma modernističkog grada u našim uslovima.

Blok je kvadratnog oblika, dimenzija 400h400m, površine od 13,7ha. U bloku je sagrađeno 626 stanova,  za planiranih 1450 stanovnika, gustina naseljenosti je 105 st/ha. Blok je projektovan i građen kao investicija Jugoslovenske narodne armije, i do privatizacije fonda tokom 1990-tih bio u fondu Vojno-građevinske direkcije.  U bloku je izgrađeno šest stambenih objekata. Svi objekti kolektivnog stanovanja su sastavljeni iz 4 do 7 lamela, osnove organizovane u slobodnu meandrirajuću formu, zbijenu u centar bloka, koja u urbanističkom smislu u potpunosti negira do tada važeći Generalni plan Centralne zone, te pregrađuje i poništava osu na potezu SIV-Železnička stanica.

Spratnost svih stambenih objekata je P+5+Pk. Ispod svih objekata je predviđen podrum (parcijalno) odnosno tehnička etaža. U prizemlju se stanuje i svaka jedinica ima predbaštu, odvojenu zidovima i škarpama od javnih površina. Potkrovlje se ne koristi, prema originalnom rešenju. Delovi prizemlja su namenjeni javnim sadržajima. Krovovi su dvovodni, sa nagibom od 40º, a završna obrada je u silikatnim blokovima, što je zadato projektnim programom u cilju „eliminisanja socio-psiholoških problema kod korisnika“. Najveći broj stanova je troiposoban (39%) i trosoban (31%). U statičkom smislu objekat je prednapregnuti betonski skelet (IMS Žeželj sistem) elastično uklješten betonskim zidovima (videti priloge); dimenizije stubova su 34h34cm, dužine 2 ili 3 etaže; međuspratna konstrukcija je IMS tavanica, utegnuta na 4 strane, rastera 360h360 i 360h 420cm, a konzolne tavanice 360h125 i 420h125cm i vantipske dimenzija 360h145 i 420h145cm; ivični nosači su dužine 3,6 i 4,2m i širine 19cm. Zidovi debljine d=15cm su predviđeni u oba ortogonalna pravca u cilju prijema horizontalnih uticaja vetra i seizmičkih sila, montažni ili liveni Objekti su građeni u sistemu IMS Žeželj, već oprobanom na Novom Beogradu i u satelitskim naseljima Beograda, ali je krovna konstrukcija klasična drvena, iako je za potrebe naselja Cerak Vinogradi razvijena i kosa tavanica u sistemu IMS. Na mnogo načina, blok 24 je korak unazad u odnosu na dotadašnju praksu stambene privrede, raskid sa njenim razvojnim aspektima i rez sa politikom novobeogradske urbane laboratorije favorizovane od strane gradskih urbanističkih institucija. Od pratećih sadržaja planiran je centar mesne zajednice, predškolska ustanova (nije izgrađena), supermarket (sagrađen dosta kasnije, tokom 2000-tih), sadržaji rejonskog i gradskog centra i kulturno-društveni sadržaji (nisu izgrađeni).

Objekti su danas u dobrom stanju, s obzirom na to da su relativno novi. Javne površine i prateći sadržaji su u lošem stanju, bez većih radova na rekonstrukciji, dosta zapušteni, obrasli u vegetaciju. Vidljive su dogradnje, zatvaranje terasa, promena stolarije i nestručno izvedene adaptacije, ali u mnogo manjoj meri nego na starijim blokovima. Po obodu bloka je tokom 2000-tih izgrađen niz privremenih i trajnih poslovnih objekata različitih spratnosti, koji su dodatno opteretili kapacitete bloka i zatvorili preostale vizure na prvobitno planiranoj osi Centralne zone.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, broj 93-98. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 2007.
  3. Izgradnja, broj 11-12/83. Tematski broj: Tridesetpet godina izgradnje Novog Beograda. Beograd: SGIT SRS i SAS, 1983.
  4. Jovanović, J. Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 24, 25 i 26. Urbanističko-arhitektonska analiza. Beograd: Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 2016.
  5. Jovanović, J. Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), 2017, pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  6. Jovanović, J. Jedan beogradski konkurs 30 godina kasnije. Kako je Novi Beograd zamalo postao i Venecija i Washington. DaNS Časopis za arhitekturu i urbanizam broj 083. Novi Sad: Društvo arhitekata Novog Sada, 2017.
  7. Obaveštenja i komentari 54. Konkurs za Blok 24. Beograd: Uprava vojnog građevinarstva, septembar 1984.
  8. Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 24, Istorijski arhiv Beograda

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

 

Blok 23 Centralne zone Novog Beograda

Blok 23 je ugaoni blok Centralne zone Novog Beograda, čiji arhitektonsko-urbanistički program kao polazište koristi Blok 21 – modul urbanističke celine Centralne zone. Blok 23 u programskom smislu sadrži varijantu iste tipologije kule, „štangle“ i meandra, preslikanih „u ogledalu“ sa Bloka 21 u odnosu na zamišljenu središnju osu celine u pravcu istok-zapad. Blok je pravougaonog oblika, dimenzija 600h400m, površine oko 19ha. U bloku je sagrađeno 2100 stanova (1929 po projektnom programu), za planiranih 7560 stanovnika, gustina naseljenosti je 395 st/ha. Blok je projektovan i građen kao investicija Jugoslovenske narodne armije, i do privatizacije fonda tokom 1990-tih bio u fondu Vojno-građevinske direkcije.

Blok 23 ima 4 stambene kule, spratnosti P+21 (nakon izrade Studije visokih objekata, spratnost je podignuta sa P+16), čiji se sklop sastoji iz 4 ugaone i 2 linearno organizovane stambene jedinice. Stanovi su konciprani sa fleksibilnim osnovama (jezgro jedinice + lateralne prostorije), u prizemlju su isplanirani prostori namenjeni kućnom savetu i dnevnom boravku dece, a  na krovnim terasama najmanje po jedan slikarski atelje. U prostou između kula izgrađena je polu-ukopana podzemna garaža. Blok ima i 2 „štangle“ – horizontalna stambena bloka spratnosti P+10+Pk; osnova objekata je dvotrakt, dužine 280m, sa lamelama koje su tačkasto spajane vertikalnom komunikacijom. Sklop je sačinjen od 14 lamela. U prizemlju predviđeno po 5 prostorija za kućne savete, na krovnim terasama najmanje po jedan slikarski atelje. Danas se u prizemlju „štangli“ nalaze različiti poslovni prostori (uglavnom amenjeni trgovini), a objekta 5 ima i podzemnu garažu zahvaljujući denivelaciji terena prema autoputu. Ovi objekti su početkom 1990-tih nadograđeni u cilju dobijanja dodatnih stambenih jedinica. Blok ima 2 meandra spratnosti P+4+Pk, osnove u obliku kvadrata. Osnova objekta je dvotrakt, sa lamelama koje su u osnovi tačkasto spajane vertikalnom komunikacijom; sklop je sačinjen od 18 lamela (1+2+8+6+1) međusobno upravnih. Projektnim programom je potrebno nameniti oko 10 stanova sa direktnim pristupom spolja za osobe sa otežanim kretanjem, dok je u delu prizemlja objekta 7 predviđen je dopunski punkt za snabdevanje. Od planiranih pratećih sadržaja izgrađeni su svi planirani programom: dva vrtića sa jaslicama, osnovna škola i centar mesne zajednice. Prema konkursnom zadatku planiran je i objekat samačkog hotela, koji nije izgrađen a na čijem mestu je tokom 2000-tih započeta izgradnja poslovnog objekta sa heliodromom, koji nije završen. Najveći broj stanova je trosoban (31,3%) i dvoiposoban (28,95%).

U konstruktivnom smislu kule su ramovska konstrukcija koju čine stubovi i zidna platna (šajbna), podužne i poprečne grede i serklaži i međuspratne ojačane ploče livene na licu mesta. Dimenizije stubova su 30h70 i 30h120cm, a širina zidnih platana je 15, 20, 25 i 30cm, međuspratna konstrukcija je uglavnom šuplja AB ploča sistema „Ratko Mitrović“ visine 20cm, iznad podruma urađena je AB ploča visine 10cm. Fasadni elementi (sendvič-parapeti, zidna platna, ograde balkona) su montažni, a na licu mesta su rađene ograde na krovu. Meandri i „štangla“ 6 (ulica Milutina Milankovića) su građene u nosećem armirano-betonskom  skeletu; svi unutrašnji zidovi su montažni i služe kao ispuna; horizontalne sila zemljotresa i vetra preuzimaju AB šajbne raspoređene oko vertikalnih komunikacija-čvorišta; međuspratna konstrukcija je viseća tavanica, koja se lije zajedno sa gredama do 2/3 visine (položaj neutralne ose), dok ostatak od 1/3 visine greda se, po uvlačenju negativa, zaliva na licu mesta. Sistem rada je polumontažni, sa montažnim tavanicama, parapetima, žardinjerama i oblogama, dok je skelet i zalivanje čvorova i greda monolitno. „Štangla“ br. 5 (bulevar Arsenija Čarnojevića) je građena u IMS Žeželj sistemu (izvođač GP Napred).

Blok 23 je postao globalno poznat kao ikona brutalističke arhitekture, a zbog specifičnog rešenja fasadnih elemenata koji formiraju svojevrsnu betonsku rešetku na fasadi, nazivan je i betonskim barokom u domaćim stručnim krugovima. Iako u materijalizaciji preovladava natur beton, autori su detaljima stolarije i bravarije uneli žive boje među strukture od betona. Stanovi u Bloku 23 se smatraju za reprezentativne primere tzv. beogradske škole stanovanja i odlikuju se fleksibilnim osnovama, zoniranjem, „kružnom vezom“ između prostorija koju omogućavaju pomične pregrade. Danas su objekti i javne površine u jako lošem stanju, usled lošeg održavanja i dotrajalosti elemenata. Vidljive su brojne parcijalne izmene na fasadama i krovovima, dogradnje, promena stolarije i zastakljivanje terasa. Najveći problem predstavljaju oštećenja betonskih elemenata, delaminacija i korozija armature usled infiltracije vode i ciklusa zamrzavanja i otapanja leda, dotrajali ravni krovovi i terase, ali i proizvoljne intervencije na elementima konstrukcije. Blok ima aktivnu lokalnu zajednicu, koja radi na održavanju zajedničkih javnih prostora u okviru bloka.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, brojevi: 2, 41-42, 74-77, 80-81. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960-76.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 2007.
  3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  4. Jovanović, J. (2014). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 21, 22 i 23. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  5. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  6. Jovanović, J. Arhitekta Aleksandar Stjepanović. Infrastruktura društva: stanovanje i prateće funkcije, objekti dečije zaštite, školstva i visokog obrazovanja. Beograd: Društvo arhitekata Beograda – Beogradska internacionalna nedelja arhitekture, 2019.
  7. Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 23, Istorijski arhiv Beograda (IAB)
  8. Urbanizam Beograda br. 2. Beograd: Urbanistički zavod Beograda, 1969.
  9. Lična arhiva arhitekte Aleksandra Stjepanovića

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

 

Blok 22 Centralne zone Novog Beograda

Blok 22 je središnji blok bočnih traktova Centralne zone Novog Beograda. Konkursom je obuhvaćena samo jugoistočna polovina bloka, namenjena stanovanju, dok je u drugom delu bloka planiran rejonski centar, koji nikad nije izgrađen, već je na njegovom mestu izgrađen stambeni kompleks tokom 1990-tih. Blok je pravougaonog oblika, dimenzija 600h400m, površine oko 10ha (obuhvaćenih konkursom). U bloku je sagrađeno 1168 stanova, za planiranih 3800 stanovnika, gustina naseljenosti je 395 st/ha. Blok je projektovan i građen kao investicija Jugoslovenske narodne armije, i do privatizacije fonda tokom 1990-tih bio u fondu Vojno-građevinske direkcije.

Blok 22 ima 10 stambenih kula (umesto 8, predviđenih prvobitnim planom), planirane spratnosti P+4+Pk (kule br. 10 i 15), P+5+Pk (kule br. 6, 9, 11 i 14) i P+6+Pk (kule br. 7, 8, 12 i 13); svi objekti imaju podrum; objekti se gabaritom smiču/sažimaju i čine jednovodni krov; osnova je (gabaritom) približno kvadratna; svi objekti imaju iste osnove viših etaža i dve osnove prizemlja: 2 objekta imaju prostorije za kućni savet, boravak dece i druge društvene potrebe, ostali objekti nemaju; osnova objekta se razvija centralno, oko jezgra / vertikalne komunikacije, iz koncepcije oblikovanja i zoniranja fleksibilnih stanova (jezgro jedinice+lateralne prostorije). Blok ima 5 horizontalnih stambenih blokova – lamela, spratnosti P+6+Pk; objekti se gabaritom smiču/sažimaju i čine jednovodni krov. Dužina obodnih blokova 1 i 2 je oko 200m (6 lamela), dužina središnjnih blokova 3,4 i 5 je oko 100m (3 lamele); pojedinačne lamele su oblikovane u vidu dvotrakta, koji formiraju blokove u vidu razuđenih, smaknutih traka u osnovi. Spratovi su tipski. Prostor između objekata je povezan platformom/javnim prostorom na koti 77.00m, odnosno 1.5m iznad terena, u nivou prizemlja objekata, ispod kojih su podzemne garaže i skloništa za celi blok. U središnjoj zoni su postavljeni objekti društvenog sadržaja. Od planiranih pratećih sadržaja izgrađen je vrtić sa jaslicama, Vojno-medicinski centar i centar mesne zajednice. Najveći broj stanova je dvoiposoban (39,46%) i dvosoban (36,22%).

Svi stambeni objekti su rešeni u istom konstruktivnom sistemu sa poprečnim nosećim AB zidovima debljine 15cm; zidovi su liveni na licu mesta u natur betonu u teškoj čeličnoj oplati „NOE COMBI 70“ uvezenoj iz Nemačke, međuspratna konstrukcija je montažna, livena u fabrici betonskih elemenata, raspona L1=5.40m, L2=2.80m, L3=4.20m. Kostrukcija krovne kose ploče je rešena montažnim pločama sa nosećim gredama livenim na licu mesta. Fasadni elementi su montažni, dele se u dva osnovna tipa fasadnih površina/platana: 1) površine između nosećih zidova i 2) površine samih nosećih armirano-betonskih zidova na kalkanskim platnima i erkerima. Površine između nosećih zidova su zatvarane parapetnim elementima, koji su rađeni po principu sendviča sa dva betonska sloja i unutrašnjim termoizolacionim slojem.

Blok 22 je bio predmet konkursa istovremeno raspisanog kada i konkurs za Blok 23, na oba konkursa je tim Janković, Karadžić i Stjepanović osvojio prvu nagradu i ušao jednovremeno u realizaciju. Blokovi 22 i 23 imaju dosta zajedničkih oblikovnih karakteristika: materijalizaciju, rešenje partera, sklopa i stanova. Iako manje poznat od Bloka 23, Blok 22 takođe spada u prepoznatljiva ostvarenja brutalističke i strukturalističke arhitekture u Srbiji. Stambene jedinice spadaju među najuspešnija rešenja stanova tzv. beogradske škole stanovanja, poluformalne mreže autora, istraživača i organizacija koje su se bavile razvojem stambene arhitekture.

Danas su objekti i javne površine u jako lošem stanju, usled lošeg održavanja i dotrajalosti elemenata. Vidljive su brojne parcijalne izmene na fasadama i krovovima, dogradnje, promena stolarije i zastakljivanje terasa. Najveći problem predstavljaju oštećenja betonskih elemenata, delaminacija i korozija armature usled infiltracije vode i ciklusa zamrzavanja i otapanja leda. Blok ima veoma aktivnu lokalnu zajednicu, koja sopstvenim trudom i sredstvima održava zajedničke javne prostore u okviru bloka.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, brojevi: 2, 41-42, 74-77, 80-81. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960-76.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 2007.
  3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  4. Izgradnja, časopis. Brojevi: 1970/4, 1978/12.
  5. Jovanović, J. (2014). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 21, 22 i 23. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  6. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  7. Jovanović, J. Arhitekta Aleksandar Stjepanović. Infrastruktura društva: stanovanje i prateće funkcije, objekti dečije zaštite, školstva i visokog obrazovanja. Beograd: Društvo arhitekata Beograda – Beogradska internacionalna nedelja arhitekture (katalog),
  8. Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 22, Istorijski arhiv Beograda
  9. Urbanizam Beograda br. 2. Beograd: Urbanistički zavod Beograda, 1969.
  10. Lična arhiva arh. Aleksandra Stjepanovića

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

Blok 21 Centralne zone Novog Beograda

Blok 21 je prvi projektovani i izvedeni blok Centralne zone Novog Beograda, ugaoni blok zone, zamišljen kao urbani modul zone. Blok je pravougaonog oblika, dimenzija 600h400m, površine od 24ha. U bloku je sagrađeno 2365 stanova,  za planiranih 10000 stanovnika, gustina naseljenosti je 540 st/ha. Blok je projektovan i građen kao investicija Jugoslovenske narodne armije, i do privatizacije fonda tokom 1990-tih bio u fondu Vojno-građevinske direkcije.

U bloku je izgrađeno devet stambenih objekata, od toga šest stambenih kula spratnosti P+16+Pk, dva horizontalna bloka dužine 286m spratnosti P+10+Pk i P+8+Pk i meandar, koji se sastoji od devet međusobno upravnih traktova ukupne dužine 980m, spratnosti P+4+Pk. Pored objekata stanovanja, izgrađeni su i objekti obrazovanja (dva vrtića i dve osnovne škole), centar mesne zajednice i trafo stanica. Od slobodnih površina dečije igralište površine 48820m2, sportski tereni površine 9500m2, prateće zelenilo i pešačke staze ukupne površine 38145m2. Najveći broj stanova je dvosoban (34,97%) i trosoban (32,94%).

Objekti A7 i B9 su građeni kao eksperimentalno gradilište IMS Žeželj tehnologije, nakon što je tehnologija prethodno testirana na eksperimentalnom gradilištu u blokovima 1 i 2. Kako je reč o ranoj primeni tehnologije prefabrikacije, naročito prednapregnutih sistema, industrija i struka su se uhodavali tokom planiranja i izgradnje ovog bloka. Ostale objekte je gradilo građevinsko preduzeće Komgrap u poluprefabrikovanoj tehnologiji.

Kao polazna osnova pri projektovanju za Blok 21 se koristilo Uputstvo za izgradnju stambenih objekata JNA iz 1956. godine, uz niz drugih, često privremenih i ad hoc dokumenata: Referata za određivanje politike stanbene izgradnje u Beogradu u periodu do 1961 godine. Beograd: Sekretarijat za informacije i veze NO Beograda, 1958. Teze i stavovi za utvrđivanje stambene politike u Beogradu. Beograd: Skupština grada Beograda, 1964. Blok 21 je izuzetno značajan sa aspekta razvoja struke, zato što kroz rad na eksperimentalnom gradilištu IMS tehnologije počinje da se kristališe ideja o zasebnoj disciplini habitoloških istraživanja, koje u okviru IMS Instituta započinje arhitekta Mihajlo Čanak sa svojim saradnicima, upravo radeći na ovom bloku i kasnije na drugim stambenim blokovima i naseljima u Beogradu.

Objekti i javne površine su danas u lošem stanju, bez većih radova na rekonstrukciji i renoviranju od trenutka useljenja. Oštećenja su izraženija na višim etažama, usled izloženosti atmosferilijama i dotarajalosti elemenata konstrukcije. Vidljive su brojne dogradnje, zatvaranje terasa, promena stolarije i nestručno izvedene adaptacije. Po obodu bloka je tokom 1990-tih i 2000-tih izgrađen niz stambenih i poslovnih objekata različitih spratnosti, koji su izgrađeni na mestu planiranom za centar snabdevanja.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, broj 2. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kul-ture grada Beograda, 2007.
  3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  4. Jovanović, J. (2014). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 21, 22 i 23. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  5. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  6. Tehnička dokumentacija NO Novi Beograd – blok 21, Istorijski arhiv Beograda
  7. Lična arhiva dr arh. Ivana Petrovića u vlasništvu Konstantina Petrovića

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

Centralna zona Novog Beograda

Centralna zona Novog Beograda obuhvata devet urbanih blokova (21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 29, 30), pozicioniranih na potezu između Palate Srbija (Palate Federacije, Saveznog izvršnog veća) i Železničke stanice Novi Beograd, površine oko 160 ha, kvadratna zona okvirnih dimenzija 1600h1600 m.  Celina je planirana kao mešovita stambeno-administrativno-poslovna zona, u kojoj je planirano stanovanje sa pratećim sadržajima za 40000 stanovnika. Prema planovima iz 1960-tih, šest obodnih blokova su planirani za stambenu izgradnju, dok su blokovi 24, 25 i 26 na centralnoj osi namenjeni centralnim sadržajima. Blok 24 je tokom 1980-tih prenamenjen u sedmi stambeni blok, nakon konkursa organizovanog 1984. godine.

Nakon „Arhitektonsko-urbanističkog konkursa za idejno rešenje stambenog kompleksa u Novom Beogradu“, koji je održan 1959. godine, dodeljene su dve ravnopravne druge nagrade sledećim timovima: prvi tim, u sastavu Leonid Lenarčič, Milosav Mitić, Ivan Petrović i Mihailo Čanak, i drugi tim, u sastavu Josip Svoboda, Dušan Milenković, Milutin Glavički, Gavrilo Drakulić i Jovan Lukić, i još jedna visoka nagrada van konkursa arhitekti Ratomiru Bogojeviću. Ovi timovi su pozvani da učestvuju u daljoj razradi rešenja u okviru Urbanističkog zavoda Beograda, a prema zaključcima Saveta za urbanizam. Urbanistički zavod preuzima rad na urbanističkom rešenju zone, a u tom cilju formira radnu grupu u kojoj su bili članovi iz nagrađenih timova Mitić, Lenarčič, Glavički i Milenković i Uroš Martinović kao šef grupe.

Osmišljen je potpuno novi projekat zasnovan na konkursnim rešenjima, kojim je definisana podela na centralnu aksu i obodne stambene blokove. Takođe, izrađeno je arhitektonsko-urbanističko rešenje za Blok 21, koji je zamišljen kao svojevrsni modularni blok Centralne zone, koji se preslikava na ugaone blokove zone, a središnji blokovi 22 i 29 su osmišljeni tako da povezuju traktove oboda zone. Osnovne arhitektonske tipologije koje se koriste u planiranju blokova Centralne zone i Novog Beograda uopšte, jeste grupacija od 4-5 kula u samim uglovima zone, horizontalni blokovi („štangle“) po obodima i meandar male spratnosti, koji ulazi u polje bloka. Planirano je da svi novobeogradski blokovi imaju bogato zelenilo, ispresecani pešačkim stazama i oivičeni saobraćajnicama u skladu sa principima razdvajanja saobraćaja i zoniranja iz Atinske povelje.

Čitav Novi Beograd, pa i Centralna zona, planirani su tako da u realizaciji odgovaraju takozvanom kranskom / gabaritnom urbanizmu, odnosno industrijalizovanim tehnologijama izgradnje stambene arhitekture. Blokovi su planirani i projektovani u skladu sa budućom organizacijom gradilišta, koja se sastoje iz tzv. pista za poligonu prefabrikaciju, odnosno skladišta – tzv. „deponije“ za prefabrikovane elemente i šine za kranove i dizalice. Po završetku izgradnje i demontaži opreme, kranske staze i „deponije“ se pretvaraju u rekreativne zone i interne saobraćajnice bloka.

 

Izvori

  1. Arhitektura urbanizam, brojevi: 2, 33-34, 35-36, 41-42, 73, 74-77. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1960-76.
  2. Blagojević, Lj. Novi Beograd – osporeni modernizam. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu spomenika kul-ture grada Beograda, 2007.
  3. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  4. Godišnjak (muzeja) grada Beograda (GMGB). Brojevi: HVII, XXI, XXII
  5. Jovanović, J. (2014). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 21, 22 i 23. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  6. Jovanović, J. (2015). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 28, 29 i 30. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  7. Jovanović, J. (2016). Elaborat analize prethodno zaštićene celine Centralna zona Novog Beograda – blokovi 24, 25 i 26. Urbanističko-arhitektonska analiza. Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  8. Jovanović, J. (2017). Mass Heritage of New Belgrade: Housing Laboratory and So Much More. Periodica Polytechnica Architecture, 48(2), pp. 106-112. https://doi.org/10.3311/PPar.11621.
  9. The Future of New Belgrade – International Competition for New Belgrade Urban Structure Improvement / Budućnost Novog Beograda – međunarodni konkurs za unapređenje urbane strukture Novog Beograda. Vanredni broj časopisa Arhitektura urbanizam. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata Srbije, Urbanističkog saveza Srbije i Udruženja likovnih umetnika primenjenih umetnosti i dizajnera Srbije, 1986.
  10. Urbanizam Beograda, časopis. Brojevi: 17 (1972.), 19 (1972.), 25 (1974.), 30 (1975.), 36 (1976.), 37 (1976.), 38-39 (1977.), 40 (1977.), 44-45 (1977.), 48 (1978.), 51 (1979.), 53-54 (1979.), 57 (1980.), 61 (1981.), 63-65 (1981.)

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

 

do.co.mo.mo