_Vesti

Stambeno naselje Trkalište

Na prostoru stambenog naselja Trkalište ranije je bilo trkalište za konje, odnosno hipodrom. Širenjem grada, ovaj prostor opredeljen je za stanovanje, a hipodrom je 1964. izmešten na drugu lokaciju, nešto dalje od centra grada. Izrada Detaljnog urbanističkog plana stambene zajednice „Trkalište“ poverena je Zavodu za ekonomsko i prostorno projektovanje iz Šapca 1977. godine od strane Stručne službe SIZ-a za stanovanje i SIZ-a za upravljanje građevinskim zemljištem i izgradnju komunalnih objekata Šabac. Raniji urbanistički projekat ovog kompleksa izradio je Zavod za racionalizaciju gradnje iz Beograda 1971. godine, i isti je usvojila Skuština opštine Šabac. Ali kako je od vremena izrade projekta prošlo 6 godina, a on nije realizovan, Izvršni savet SO Šabac doneo je zaključak da treba izvšiti reviziju postojećeg urbanističkog projekta. U međuvremenu je započeta gradnja objekta T1, koji sa objektom T2 čini ¼ od ukupno 1.500 planiranih stanova. Sem stambenih objekata, planirani su i prateći objekti koji su potrebni za ovakvo naselje i za šire gravitaciono područje. Planirano je da se ovim planom usmeri stambena politika grada, pre svega, zadovoljenjem potreba za određenim strukturama stanova, poboljšanjem standarda stanovanja, uslova i organizacije života. Jedan od velikih ciljeva započetih ovim planom je i pitanje sistema toplifikacije grada kako bi se, kako je tada planirano, jednog dana sasvim ukinule samostalne kotlarnice u gradu.

Osnovni sadržaji naselja su utvrđeni sa ciljem da se upostave sve funkcije za zadovoljenje potreba stanara, odnosno da se pored stanovanja i saobraćaja obezbede potrebe snabdevanja, kulture, socijalne, obrazovne, društveno-političke i druge potrebe. Planirane centralne funkcije obuhvatale su: društveno-kulturno-komercijalni centar naselja, socijalne ustanove (jaslice i vrtić), obrazovanje (osmogodišnja škola), prostore za rekreaciju (park i sportska igrališta) i u manjem obimu poslovni prostor od šireg gradskog značaja.

Objekti su organizovani u 10 arhitektonsko kompozicionih celina (T1-T10) raspoređenih po obodu naselja. Celine su sastavljene iz jedinica – lamela koje su nazavisne, ali povezane tako da čine jedinstvenu arhitektonsku kompoziciju. Ovakva organizacija omogućava nesmetan pristup i pogled ka centralnom parkovskom delu, planiranom trgu i centru mesne zajednice. Objekti se u okviru kompozicionih celina smiču i u vertikalnom i u horizontalnom planu, te stvaraju utisak pokrenutosti u prostoru, ali na taj način i formiraju mikro-ambijente, poluatrijumske prostore namenjene komunikaciji stanovnika.

Budući da se završetak izgradnje naselja poklopio sa raspadom SFRJ, pojedini ciljevi plana iz 1977. nisu ostvareni. Ti, neostvareni ciljevi uglavom se odnose na planirane centralne funkcije. Stambeno naselje Trkalište jeste izgrađeno, uglavnom  u skladu sa kompozicionim celinama zadatim pomenutim planom, ali Trkalište nije postalo samodovoljno naselje, niti centar mesne zajednice sa širim gravitacionim sklonostima. Izmenama plana koje su usledile devedesetih godina XX veka, prostor planiran za centralne funkcije naselja, postaje blok jednoporodičnih stambeno-poslovnih zgrada neokolonijalnog stila. I pored ovoga, zbog blizine centra grada, ali i velikih zelenih površina namenjenih rekreaciji, Trkalište ostaje atraktivna stambena zona u okvirima Šapca.

 

Izvori

  1. Detaljni urbanistički plan stambenog naselja Trkalište, Šabac, 1977.
  2. Urbanizam Šapca (Jevtić), godišnjak Istorijskog arhiva u Šapcu
  3. Arhiva Međuopštinskog istorijskog arhiva u Šapcu
  4. Arhiva lokalnog glasila „Glas podrinja“

 

Podnosilac izveštaja

Marko Gavrilović, M.Arh.

 

Naselje Konjarnik

Naselje Konjarnik se nalazi u jugoistočnom delu Beograda, na padini iznad autoputa Beograd-Niš. Naselje ima površinu od oko 69ha i oko 20000 stanovnika. Planirano je tako da se sastoji iz tri mesne zajednice koje se grade uzastopno kao tri faze naselja, svaka sa planiranim kapacitetima za oko 7000 stanovnika, gustine naseljenosti oko 300-350 stanovnika po hektaru. Planom su obuhvaćena današnja naselja Konjarnik 1 i 2, Šumice i Učiteljsko naselje. Svaka mesna zajednica je imala isplaniran centar mesne zajednice, osnovnu školu, vrtić, rekreativne površine, a planirani su  sadržaji višeg ranga, poput toplane i telefonske centrale, koji opslužuju šire područje. Planom su predviđeni objekti niže spratnosti, do pet etaža (p+4) a na grebenu su planirani objekti veće spratnosti kao vizuelni reper naselja u odnosu na šire područje i grad u celini. Izvedeni objekti ipak imaju veću spratnost od p+6, a pojedini objekti su tokom 1990-tih i 2000-tih i nadograđeni, tako da imaju mansardne krovove čitavom dužinom objekta.

Izgradnju objekata u naselju je preuzelo na sebe INPROS – Poslovno udruženje za industrijsku proizvodnju stanova, a sam plan je, u skladu sa tada važećim načelima, bio prilagođen industrijskoj proizvodnji i izgradnji stanova, a u skladu sa tehnologijama kojima su preduzeća u sastavu INPROS-a raspolagala, a to su bili sistemi IMS Žeželj (GP Napred), panelni sistem (Trudbenik) i unapređen klasični (7. juli). Pošto je već u fazi planiranja rešeno da se za solitere p+18 i p+12 koristi skeletni IMS Žeželj sistem, a sve ostalo osim sedam objekata ustupljenih GP 7. juli u panelnom sistemu Trudbenik, bilo je potrebno projektovati zgrade u tim sistemima. Kako je bilo malo vremena, a mali broj projektanata je poznavao ove sisteme jer su još uvek bili u ranim fazama primene, organizovan je interni konkurs za tipske lamele (pozvane su gore navedene firme) na kojem su nagrade dobili GP Napred za skeletni sistem, sa izuzetkom objekta 4/I koji je dobio Institut IMS, i KMG Trudbenik za panelni sistem – dakle, biroi koji su već bili uigrani u razradi ovih sistema. Kranske staze i deponije elemenata su, nakon završetka objekata, preoblikovane tako da postanu pristupne saobraćajnice, pešačke staze i zelene površine. KMG Trudbenik je imao svoju privremenu fabriku elemenata „Beograd I“ na licu mesta, u kojoj su proizvođeni i elementi za Blok 45  na Novom Beogradu.

Naselje je danas u relativno dobrom stanju. Pojedini delovi su ugroženi obodnom izgradnjom stambenih i poslovnih objekata, kako stalnog tako i privremenog karaktera. Svi objekti pokazuju znake starosti i dotrajalosti, koja se pre svega vidi na fasadnim elementima, ali do sada nije urađena ni jedna ozbiljnija sistemska rekonstrucija ili sanacija elemenata arhitekture ili urbanizma. Primetne su nadogradnje u delu ili celom gabaritu objekta, promene stolarije, zastakljivanje terasa.

 

Izvori

 

  1. Arhitektura urbanizam, br. 41-42. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1966.
  2. Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
  3. Izgradnja, br. 8/73, 12/73. Beograd: Savez građevinskih inženjera i tehničara SR Srbije, Savez društava arhitekata Srbije i Savet za građevinarstvo Privredne komore SR Srbije, 1973.
  4. Jovanović, J. Designing the Growth: Planners of Belgrade Housing. In: Women’s Creativity since the Modern Movement (1918-2018). Toward a New Perception and Reception. Ljubljana: ZRC SAZU, France Stele Institute of Art History, 2018, pp. 886-890.
  5. Urbanizam Beograda, br. 6. Beograd: Urbanistički zavod Beograda, 1970.

 

Podnosilac izveštaja

Jelica Jovanović, d.i.a.

Naselje Šumice

Urbanističko rešenje stambeno-rekreativnog kompleksa Šumice iz 1962. godine predstavlja deo programa urbane obnove koncipiranog na osnovu direktiva Generalnog urbanističkog plana Beograda iz 1950. godine i Regulacionog urbanističkog plana opštine Voždovac usvojenog 1961. godine. Iako je u periodu od projektovanja do realizacije došlo do izmena i modifikacija, osnovna koncepcija naselja je prema autoru Andriji Mendelsonu (ispred Urbanističkog zavoda grada Beograda) ostala dosledna urbanističkom rešenju.

Predmetna lokacijaje prethodno podvrgnuta eksproprijaciji i pripremi za gradnju, što je podrazumevalo raseljavanje zateknutog stanovništva i uklanjanje objekata manjih gustina naseljenosti i  kvaliteta. Ukupno je raseljeno oko 300 domaćinstava tj. oko 1000 stanovnika. Stanovi su građeni za tržište.

Pored stambenih objekata predviđeni su i sadržaji sporta, rekreacije i objekti društvenog standarda u sklopu naselja. Projektovanjem parkovskih površina, igrališta, platoa i mesta za odmor u sklopu stambenih blokova, pored objekata rekreacije  i sporta, stvoren je jedinstveni karakter stambeno-rekreativnog kompleksa. Takođe je značajan odnos izgrađene strukture i pejzažne arhitekture koji doprinosi povećanju ambijentalnih vrednosti naselja. U tom smislu, naselje Šumice ukupne površine od 32 hektara je projektovano za 5500 stanovnika (1500 stanova) čime je ostvareno od 13,5 do 15 m2 otvorenih površina u okviru blokova po stanovniku. Korišćenjem prednosti denivelisanog terena lokacije ostvaren je nešto veći stambeni kapacitet naselja od planiranog. Saobraćaj u okviru naselja je projektovan kao tangentan, dok unutar naselja zalaze samo interne saobraćajnice.

U današnjem kontekstu objekti višeporodičnog stanovanja su ostali u relativno izvornom stanju dok je niz kuća u Umčarskoj ulici koji pripada jednoporodičnom stanovanju bio predmet uočljivijih izmena. Pojedini objekti u okviru ovog niza su prošireni izvan originalnih prostornih granica i to najčešće po vertikalnoj osi.

Izvori

  1. Andrija Mendelson: „Sportsko-rekreativni kompleks „Šumice““, Urbanizam Beograda, 13-14, (1971): 19-24.
  2. INPROS: Stambeno naselje „Šumice“. Beograd: INPROS, n.d.
  3. „Šumica“: Urbanizam Beograda, 30, (1975): 44.
  4. Bratislav Stojanović i Uroš Martinović: Beograd 1945-1975, (1978):29, 34.
  5. Miroljub Kojović i Miroslav Živković (rukovodioci istraživanja): Prostorne i sociološke karakteristike i vrednosti novih stambenih naselja u Beogradu, Beograd.

 

Podnosilac izveštaja

Dalia Dukanac, M.Arh.

do.co.mo.mo