_Vesti
Stambeno naselje „Zele Veljković“
Regulacioni plan grada u konačnoj formi izrađuje arh. Ratomir Bogojević 1946. godine. Zbog povećanja broja stanovnika u gradu i razvoja raznih grana industrije arh. Bogojević predvideo je intenzivnu stambenu izgradnju nakon rekonstrukcije postojećeg fonda i osposobljavanja terena za gradnju novih stambenih objekata. Zbog nestašice stanova paralelno sa izradom generalnog urbanističkog plana, arh. Bogojević radio je i detaljan plan za južni i severni deo grada, za koje je bila predviđena izgradnja novog tzv. Radničkog naselja na jugu, odnosno Novog naselja (kasnije nazvano naselje „Zele Veljković“) na severu. Ovaj prostor je prema Urbanističkom planu iz 1947. godine bio predviđen za izgradnju objekata kolektivnog stanovanja, a blizina fabrika „Zele Veljković“ i „Leteks“ bila je glavni osnov za podizanje novog naselja, kako bi se stambeno pitanje dela radnika tekstilne industrije rešilo. Neki od prethodnih vlasnika zemljišta ustupili su zemlju uz zahtev da im se obezbede stanovi u novom naselju. Deset tipskih zgrada izvedeno je do 1950. godine u naselju „Zele Veljković“. One su po svojoj formi bile slične onim u Radničkom naselju – kvadratne osnove, sa prizemljem i spratom, sa ukupno šest stana (po tri po spratu) i četvoroslivnim krovom. Na delu parcele ispred ulaza nalaze se travnjaci sa zimzelenim i listopadnim rastinjem. Na prostoru između svake dve zgrade nalaze se po dve duže spojene garaže.
Godine 1966. Odeljenje za finansije opštine Leskovac usvojilo je predlog građevinskog preduzeća „Graditelj“ da se na mestu gde su u to vreme bile privatne parcele i njive, koje su nakon donošenja rešenja nacionalizovane, izgradi nastavak stambenog naselja sa većim brojem prizemnih slobodnih kuća i kuća u nizu sa dvosobnim stanovima. Ovo rešenje stupilo je na snagu nakon što je „Graditelj“ izvršio isplatu eksproprisanog zemljišta i useva prethodnim vlasnicima. Elaborat za urbanističko rešenje na ovoj teritoriji sastavili su arh. D. Jovanović, glavni arhitekta i saradnici arh. O. Jovanović, inž. P. Popović i teh. J. Živković. Severni nastavak naselja sadrži 76 kuća u nizu, 18 prizemnih slobodnih kuća i 16 zajedničkih garaža, za novih 470 stanovnika, kako je projektom tada predviđeno. Podrumi nisu predviđeni zbog visokog nivoa podzemnih voda. Umesto podruma predviđene su posebni pomoćni objekti u dnu dvorišta, predviđeni za smeštaj zimnice i ogreva. Prema planu ozelenjavanja, predviđeno je dosta zelenih površina, kako oko naselja, sa dečjim igralištima, tako i unutar njega, u dvorištima na samim parcelama. Garažiranje vozila predviđeno je u individualnim boksovima koji su povezani u zajedničke objekate. Za ozelenjavanje na parcelama u celom naselju težilo se izbegavanju stereotipnih drvoreda, te su ovi prostori obrađeni parkovski, kombinovanjem zimzelenog i listopadnog visokog drveća. U opisu projekta naznačeno je da se plan ozelenjavanja mora poštovati i ne sme se menjati bez saglasnosti Zavoda za urbanizam. Plan ozelenjavanja osmislili su arh. D. Jovanović, saradnici: arh. O. Jovanović i arh. S. Karabegović. Glavni arhitekta za projekat za kuće u nizu i individualne kuće u severnom delu naselja bila je Nada Mratinković, a saradnici: arh. Jovan Pop-Kocić, ing, B. Mladenović, tehn. S. Branković.
Stambene zgrade iz pedesetih godina su danas u relativno dobrom stanju, sa održavanim zelenim površinama. Na nekim je fasada u vidno lošem stanju. Zelenilo na parcelama ispred nekih zgrada je uređeno i održavano, dok je ispred drugih zapušteno.
Izvori
Istorijski arhiv Leskovac, br 11.837/1-66, br. 480/1-67
Podnosilac izveštaja
Jana Gligorijević, istoričar umetnosti
Nova Galenika
Nova Galenika je naselje građeno u okviru DUSI, u neposrednoj blizini fabrike Galenika, a za potrebe radnih organizacija sa područja Zemuna. Naselje je locirano tako da okružuje već postojeće radničko naselje, koje je izgrađeno tokom 1964. Naselje se sastoji iz jedne postojeće i dve nove stambene zone, koje su pozicionirane severno (C) i južno (B) u odnosu na postojeće naselje (zona A).
Pozvani arhitektonski konkurs za projekat stambenog naselja Nova Galenika (B, C) raspisan je od februara-maja 1975. godine, na kojem je prvu nagradu dobilo rešenje Energoprojekta, arhitekata Ljiljane i Dragoljuba Bakića. Investitor je bila Beogradska zajednica stanovanja.
Zona A ima površinu od 16,40 ha, 276 parcela dimenzija 15h27m, sa 274 stambenih objekata spratnosti p+1, sa 1045 stanova, gustine stanovanja 105-140 st./ha. Nema dovoljno podataka, ali se može pretpostaviti da su objekti projektovani kataloški i građeni klasičnim konstrukcijama. U zoni B ima 862 stana, u zoni C 778 stanova, za 3043, odnosno 2734 stanovnika. Planirane su gustine 155-180 st./ha. U okviru zone A realizovan je centar mesne zajednice sa centrom snabdevanja i KDU (danas predškolska ustanova Sima Milošević). U zoni C je izgrađena osnovna škola, planirana je i KDU koja nije izgrađena. Ukupna površina cele mesne zajednice je 40,0 ha.
Zona C ima 11 objekata, od toga 9 kula i 2 lamele, zona B ima 12 objekata, od toga 8 kula i 4 lamele. Spratnost objekata je p+4, p+6+pk i soliteri p+8+pk, p+9+pk, p+10+pk i p+11+pk. Objekti su izgrađeni sa mansardnim krovovima, što je predstavljalo raskid sa dotadašnjom praksom projektovanja objekata sa ravnim krovovima i prouzrokovalo dosta polemika u stručnim krugovima, ali i ohrabrilo druge arhitekte da krenu sličnim putem prilikom konkurisanja i projektovanja kolektivnog stanovanja. Objekti su građeni u IMS Žeželj sistemu.
Objekti u zonama B i C su generalno u dobrom stanju, uz primetne znake starenja i dotrajalosti materijala. Na pojedinim opekama je primetna eflorescencija. Primetno je loše održavanje javnih površina. Na starijim objektima su vršene brojne izmene, dogradnje krovova, uvećanje gabarita, postavljana je termoizolacija. Gotovo svi objekti imaju izmenjenu stolariju.
Izvori
- Arhitektura urbanizam, br. 82. Beograd: Organ Saveza društava arhitekata i Saveza društava urbanista Jugoslavije, 1979.
- Bakić, Ljiljana: Anatomija B&B arhitekture. Beograd: Ljiljana Bakić, 2012, str. 21-27.
- Vujnović R.: Dinamika izgradnje grada – Jedna etapa u izgradnji i rekonstrukciji Beograda. Beograd: Časopis Izgradnja, Savez građevinskih inženjera i tehničara Srbije i Savez arhitekata Srbije, 1997.
- Lična arhiva Ljiljane i Dragoljuba Bakića
- Urbanizam Beograda, br. 2 Beograd: Urbanistički zavod Beograda, 1974.
Podnosilac izveštaja
Jelica Jovanović, d.i.a.
Naselje Šumice
Urbanističko rešenje stambeno-rekreativnog kompleksa Šumice iz 1962. godine predstavlja deo programa urbane obnove koncipiranog na osnovu direktiva Generalnog urbanističkog plana Beograda iz 1950. godine i Regulacionog urbanističkog plana opštine Voždovac usvojenog 1961. godine. Iako je u periodu od projektovanja do realizacije došlo do izmena i modifikacija, osnovna koncepcija naselja je prema autoru Andriji Mendelsonu (ispred Urbanističkog zavoda grada Beograda) ostala dosledna urbanističkom rešenju.
Predmetna lokacijaje prethodno podvrgnuta eksproprijaciji i pripremi za gradnju, što je podrazumevalo raseljavanje zateknutog stanovništva i uklanjanje objekata manjih gustina naseljenosti i kvaliteta. Ukupno je raseljeno oko 300 domaćinstava tj. oko 1000 stanovnika. Stanovi su građeni za tržište.
Pored stambenih objekata predviđeni su i sadržaji sporta, rekreacije i objekti društvenog standarda u sklopu naselja. Projektovanjem parkovskih površina, igrališta, platoa i mesta za odmor u sklopu stambenih blokova, pored objekata rekreacije i sporta, stvoren je jedinstveni karakter stambeno-rekreativnog kompleksa. Takođe je značajan odnos izgrađene strukture i pejzažne arhitekture koji doprinosi povećanju ambijentalnih vrednosti naselja. U tom smislu, naselje Šumice ukupne površine od 32 hektara je projektovano za 5500 stanovnika (1500 stanova) čime je ostvareno od 13,5 do 15 m2 otvorenih površina u okviru blokova po stanovniku. Korišćenjem prednosti denivelisanog terena lokacije ostvaren je nešto veći stambeni kapacitet naselja od planiranog. Saobraćaj u okviru naselja je projektovan kao tangentan, dok unutar naselja zalaze samo interne saobraćajnice.
U današnjem kontekstu objekti višeporodičnog stanovanja su ostali u relativno izvornom stanju dok je niz kuća u Umčarskoj ulici koji pripada jednoporodičnom stanovanju bio predmet uočljivijih izmena. Pojedini objekti u okviru ovog niza su prošireni izvan originalnih prostornih granica i to najčešće po vertikalnoj osi.
Izvori
- Andrija Mendelson: „Sportsko-rekreativni kompleks „Šumice““, Urbanizam Beograda, 13-14, (1971): 19-24.
- INPROS: Stambeno naselje „Šumice“. Beograd: INPROS, n.d.
- „Šumica“: Urbanizam Beograda, 30, (1975): 44.
- Bratislav Stojanović i Uroš Martinović: Beograd 1945-1975, (1978):29, 34.
- Miroljub Kojović i Miroslav Živković (rukovodioci istraživanja): Prostorne i sociološke karakteristike i vrednosti novih stambenih naselja u Beogradu, Beograd.
Podnosilac izveštaja
Dalia Dukanac, M.Arh.
