_Vesti

Stambeno naselje „Zele Veljković“

Regulacioni plan grada u konačnoj formi izrađuje arh. Ratomir Bogojević 1946. godine. Zbog povećanja broja stanovnika u gradu i razvoja raznih grana industrije arh. Bogojević predvideo je intenzivnu stambenu izgradnju nakon rekonstrukcije postojećeg fonda i osposobljavanja terena za gradnju novih stambenih objekata. Zbog nestašice stanova paralelno sa izradom generalnog urbanističkog plana, arh. Bogojević radio je i detaljan plan za južni i severni deo grada, za koje je bila predviđena izgradnja novog tzv. Radničkog naselja na jugu, odnosno Novog naselja (kasnije nazvano naselje „Zele Veljković“) na severu. Ovaj prostor je prema Urbanističkom planu iz 1947. godine bio predviđen za izgradnju objekata kolektivnog stanovanja, a blizina fabrika „Zele Veljković“ i „Leteks“ bila je glavni osnov za podizanje novog naselja, kako bi se stambeno pitanje dela radnika tekstilne industrije rešilo. Neki od prethodnih vlasnika zemljišta ustupili su zemlju uz zahtev da im se obezbede stanovi u novom naselju. Deset tipskih zgrada izvedeno je do 1950. godine u naselju „Zele Veljković“. One su po svojoj formi bile slične onim u Radničkom naselju – kvadratne osnove, sa prizemljem i spratom, sa ukupno šest stana (po tri po spratu) i četvoroslivnim krovom. Na delu parcele ispred ulaza nalaze se travnjaci sa zimzelenim i listopadnim rastinjem. Na prostoru između svake dve zgrade nalaze se po dve duže spojene garaže.

Godine 1966. Odeljenje za finansije opštine Leskovac usvojilo je predlog građevinskog preduzeća „Graditelj“ da se na mestu gde su u to vreme bile privatne parcele i njive, koje su nakon donošenja rešenja nacionalizovane, izgradi nastavak stambenog naselja sa većim brojem prizemnih slobodnih kuća i kuća u nizu sa dvosobnim stanovima. Ovo rešenje stupilo je na snagu nakon što je „Graditelj“ izvršio isplatu eksproprisanog zemljišta i useva prethodnim vlasnicima. Elaborat za urbanističko rešenje na ovoj teritoriji sastavili su arh. D. Jovanović, glavni arhitekta i saradnici arh. O. Jovanović, inž. P. Popović i teh. J. Živković. Severni nastavak naselja sadrži 76 kuća u nizu, 18 prizemnih slobodnih kuća i 16 zajedničkih garaža, za novih 470 stanovnika, kako je projektom tada predviđeno. Podrumi nisu predviđeni zbog visokog nivoa podzemnih voda. Umesto podruma predviđene su posebni pomoćni objekti u dnu dvorišta, predviđeni za smeštaj zimnice i ogreva. Prema planu ozelenjavanja, predviđeno je dosta zelenih površina, kako oko naselja, sa dečjim igralištima, tako i unutar njega, u dvorištima na samim parcelama. Garažiranje vozila predviđeno je u individualnim boksovima koji su povezani u zajedničke objekate. Za ozelenjavanje na parcelama u celom naselju težilo se izbegavanju stereotipnih drvoreda, te su ovi prostori obrađeni parkovski, kombinovanjem zimzelenog i listopadnog visokog drveća. U opisu projekta naznačeno je da se plan ozelenjavanja mora poštovati i ne sme se menjati bez saglasnosti Zavoda za urbanizam. Plan ozelenjavanja osmislili su arh. D. Jovanović, saradnici: arh. O. Jovanović i arh. S. Karabegović. Glavni arhitekta za projekat za kuće u nizu i individualne kuće u severnom delu naselja bila je Nada Mratinković, a saradnici: arh. Jovan Pop-Kocić, ing, B. Mladenović, tehn. S. Branković.

Stambene zgrade iz pedesetih godina su danas u relativno dobrom stanju, sa održavanim zelenim površinama. Na nekim je fasada u vidno lošem stanju. Zelenilo na parcelama ispred nekih zgrada je uređeno i održavano, dok je ispred drugih zapušteno.

 

Izvori

Istorijski arhiv Leskovac, br 11.837/1-66, br. 480/1-67

 

Podnosilac izveštaja

Jana Gligorijević, istoričar umetnosti

Naselje Šumice

Urbanističko rešenje stambeno-rekreativnog kompleksa Šumice iz 1962. godine predstavlja deo programa urbane obnove koncipiranog na osnovu direktiva Generalnog urbanističkog plana Beograda iz 1950. godine i Regulacionog urbanističkog plana opštine Voždovac usvojenog 1961. godine. Iako je u periodu od projektovanja do realizacije došlo do izmena i modifikacija, osnovna koncepcija naselja je prema autoru Andriji Mendelsonu (ispred Urbanističkog zavoda grada Beograda) ostala dosledna urbanističkom rešenju.

Predmetna lokacijaje prethodno podvrgnuta eksproprijaciji i pripremi za gradnju, što je podrazumevalo raseljavanje zateknutog stanovništva i uklanjanje objekata manjih gustina naseljenosti i  kvaliteta. Ukupno je raseljeno oko 300 domaćinstava tj. oko 1000 stanovnika. Stanovi su građeni za tržište.

Pored stambenih objekata predviđeni su i sadržaji sporta, rekreacije i objekti društvenog standarda u sklopu naselja. Projektovanjem parkovskih površina, igrališta, platoa i mesta za odmor u sklopu stambenih blokova, pored objekata rekreacije  i sporta, stvoren je jedinstveni karakter stambeno-rekreativnog kompleksa. Takođe je značajan odnos izgrađene strukture i pejzažne arhitekture koji doprinosi povećanju ambijentalnih vrednosti naselja. U tom smislu, naselje Šumice ukupne površine od 32 hektara je projektovano za 5500 stanovnika (1500 stanova) čime je ostvareno od 13,5 do 15 m2 otvorenih površina u okviru blokova po stanovniku. Korišćenjem prednosti denivelisanog terena lokacije ostvaren je nešto veći stambeni kapacitet naselja od planiranog. Saobraćaj u okviru naselja je projektovan kao tangentan, dok unutar naselja zalaze samo interne saobraćajnice.

U današnjem kontekstu objekti višeporodičnog stanovanja su ostali u relativno izvornom stanju dok je niz kuća u Umčarskoj ulici koji pripada jednoporodičnom stanovanju bio predmet uočljivijih izmena. Pojedini objekti u okviru ovog niza su prošireni izvan originalnih prostornih granica i to najčešće po vertikalnoj osi.

Izvori

1. Andrija Mendelson: „Sportsko-rekreativni kompleks „Šumice““, Urbanizam Beograda, 13-14, (1971): 19-24.
2. INPROS: Stambeno naselje „Šumice“. Beograd: INPROS, n.d.
3. „Šumica“: Urbanizam Beograda, 30, (1975): 44.
4. Bratislav Stojanović i Uroš Martinović: Beograd 1945-1975, (1978):29, 34.
5. Miroljub Kojović i Miroslav Živković (rukovodioci istraživanja): Prostorne i sociološke karakteristike i vrednosti novih stambenih naselja u Beogradu, Beograd.

 

Podnosilac izveštaja

Dalia Dukanac, M.Arh.

STAMBENI OBJEKTI U NIZU tip „Loco“

Dva Macurina objekta na Dedinju namenjena su bila preduzećima „Centrotekstil” (Zlatarićeva 1) i „Napred” (Zlatarićeva 2), sa stanovima u dupleks-sistemu. Projektovane su kao stambene zgrade u nizu (tip „Loco”) u periodu od 1953. do 1954. godine po istovetnom, tipskom rešenju, a sagrađene jedna za drugom tokom 1955.[1] Najpre je izgrađena ona za Vojno-građevinsko preduzeće „Napred”, i odmah prikazana u dnevnoj štampi kao „prva zgrada sa dvoetažnim stanovima”.[2] Isti izvor navodi podatak da je zgrada sagrađena za 90 dana i da obezbeđuje za 40% jevtiniju izgradnju od uobičajenih stanova te kvadrature. U projektima je insistirano na postizanju racionalnosti, kako u utrošku materijala tako i u dobrom iskorišćenju stambene površine. Pored toga, ovakav tip zgrade omogućava svakoj porodici poseban prilaz i korišćenje sopstvene slobodne površine. Svaki od šest stanova jedne zgrade ima 102 m² površine, od čega je 83 m² efektivno. Eksperimentom sa prvi put u beogradskoj sredini primenjenim dupleks sistemom za skromne i jevtine dvosobne stanove u Zlatarićevoj ulici, Macura upotpunjava seriju svojih istraživanja u stambenoj arhitekturi.

Usvojeni model dvoetažnog stana u nizu, svoju ekonomičnost zasniva na gustini nastanjenosti i znatno većem iskorišćenju građevinskog materijala nego kod prizemne zgrade, ne iziskujući upotrebu skupog materijala i instalacija kao kod višespratnica. Potrebna izolacija između stanova ostvaruje se konstruktivnim elementima, a pošto izolacija između etaža nije potrebna mogu se izvesti najlakše međuspratne konstrukcije. U prizemlju se razvija malo predsoblje sa ugrađenim plakarom za garderobu, kupatilo i dve ostave. Osim toga, u prizemlju se nalazi i dnevna soba sa izlazom na baštu, veličine 18,75 m², koja je kombinovana sa kuhinjom odnosno nišom za kuvanje odvojenom jednom zavesom duž cele prostorije. Kuhinjski prostor je širine 1 m i podrazumeva sudoperu, štednjak nad kojim je ugrađen specijalan otvor za odvod mirisa i pare, i kombinovani kredenac sa stolom i policom. U produžetku, kao mala ali potpuno odvojena jedinica, nalazi se ostava za namirnice. Kombinacijom kuhinje i dnevne sobe postignuta je značajna ekonomičnost stambenog prostora i utroška energije za zagrevanje. Na spratu se nalaze dve spavaće sobe od po 15 m², snabdevene kaljevim pećima, terasom i garderobom.

Na dedinjskim objektima primenjena su neka potpuno neuobičajena ili retko korišćena rešenja kao što su: drvene ograde balkona, jednoslivni blago zakošeni krov, novi tip prozora i zidova u konstruktivnom smislu. U cilju što veće racionalnosti predviđeno je vrlo malo korišćenje betona, i umesto njega uveden je kombinovani zid od opeke i tarolita. Iako kolektivnog tipa, zgrade nose kvalitet i komfor individualnog stanovanja. Autor koristi nevelika sredstva, stvara skromno i štedljivo delo, ali je pri svemu tome vođen humanim principima arhitekture. Pretežno neizgrađen i skrajnut od grada, zatečeni neizgrađeni dedinjski ambijent mu je, pre svega, dozvolio nešto tako. Glavne motive u komponovanju eksterijera čine već oprobani autorski postupci: duhoviti ritam u rasporedu otvora, alterniranje punog i praznog fasadnog volumena odnosno ispupčenih i uvučenih segmenata. Od ove dve zgrade, ona na uličnom broju 2 do danas je sačuvala autentični izgled, dok je njena „bliznakinja” preko puta prilično devastirana neplanskim adaptacijama.

[1] Projekti ovih objekata sačuvani su u okviru Macurine zaostavštine u MA pri MNT, i u IAB (TD f: 18-21-1954).

[2] M. Paskuči, Pet novih stanova umesto dosadašnja tri. Kako brže i jevtinije graditi stanove, Borba 6.3.1955.

 

Izvori

1. M. Paskuči, Pet novih stanova umesto dosadašnja tri. Kako brže i jevtinije graditi stanove, Borba 6.3.1955
2. M. Macura, Tehnički izveštaj u okviru projektnog elaborata objekata koji se čuva u Istorijskom arhivu Beograda (TD f: 18-21-1954)
3. M. Janakova Grujić, Arhitekta milorad macura (1914-1989), Beograd 2010, 121-124.

 

Podnosilac izveštaja

mr Mare Janakova Grujić

Dedinje II/2

Dedinje II/2 predstavlja deo programa urbane obnove koncipiranog u sklopu Detaljnog urbanističkog plana za zonu Dedinje II/2 1976. godine.  Stambeni projekat Dedinje II/2 jeste fragmentisani urbanistički projekat koji sadrži četiri stambene grupacije na blisko pozicioniranim  lokacijama. Autor ovog projekta bio je arhitekt Zoran Župnjevac ispred kompanije Energoprojekt. Sve četiri grupacije su skoro simultano projektovane u rasponu od 3 godine (od 1979 do 1982) i izvedene do 1986. godine. Četiri stambene grupacije su sledeće: Stambeni niz  u Jezdićevoj ulici, dvojna zgrada višeporodičnog stanovanja u Maglajskoj ulici, dvojne porodične kuće grupisane u skupove od po četiri u Ružićevoj ulici, i stabmeni blok višeporodičnog stanovanja koji se sastoji od meandra manjih gustina i stambenog niza jednoporodičnih kuća u ulici Koste Racina. Sve navedene stambene grupacije su građene kao stanovanje visokog standarda u skladu sa prvilnikom Uslovi i tehnički normativi za projektovanje stambenih zgrada i stanova iz 1973. godine. Investitor je bio Grad Beograd i Komanda odbrane Beograd 2. Stanovi nisu bili namenjeni za tržište već su budući stanari bili uživaoci prava na korišćenje.

Konstruktivni sklop svih stambenih grupacija je armirano-betonski masivni ili skeletni, dok je završna obrada fasade u sva četiri slučaja fasadna cigla. Projektovanjem parkovskih površina, igrališta, platoa i mesta za odmor u sklopu stambenih blokova, stvoren je kolektivni identitet prostora u skladu sa principima i preporukama Detaljnog urbanističkog plana. Sa druge strane, arhitekt je upotrebom  razuđenih volumena objekata, nepravilnim pozicioniranjem terasa, lođa i balkona težio simulaciji individualnih prostora. Visoki standard stanovanja je takođe bio naglašen primenom materijala u eksterijeru; fasadna cigla, staklene pregrade kao i raznobojna bravarija dodatno su isticali individualnost stana, ali i stambenog objekta u odnosu na grupaciju i naselje.

U današnjem kontekstu težnja korisnika za individualnim prostorima stanovanja je dodatno realizovana putem ograđivanja delova otvorenog bloka čime su stvorena privatna dvorišta (u slučaju Jezdićeve i Ružićeve ulice). U procesu restitucije zemljišta, parkovski prostori su takođe doživeli prostornu rekonfiguraciju – naime, jedan zajednički park između Maglajske i Ružićeve ulice je skoro u potpunsti privatizovan i na njegovom mestu je izgrađen novi stambeni niz. Pored promena  urbanističkog plana, većina objekata bila je predmet individualnih intervencija korisnika.  Ekstenzije stambenih jedinica van  postojećih gabarita, zatvaranje lođa i terasa, kao i adicija elemenata eksterijera objekata poput nadstreha i stepeništa su relativno česta pojava u svim stambenim grupacijama. Većina individualnih intervencija je realizovana u duhu projektovane arhitekture, te primenjeni materijali ne odudaraju od zatečenih,čineći navedene alteracije manje primetnim.

 

LITERATURA

Dukanac, Dalia and Ljiljana Blagojević, “Spaces of transition: testing high standard housing in late-socialist Belgrade.“ Planning Perspectives, (2019). doi.10.1080/02665433.2019.1650665.

Bogunović, Uglješa. “Niz individualnih stambenih zgrada na Topčideru”, Moja kuća, vol. 3, no. 12, (1983): 6-9.

ARHIVSKA DOKUMENTACIJA

Detaljni urbanistički plan zone Dedinja II/2 – kompleksa između ulica: Neznanog unaka, nove trase Veljka Lukića – Kurjaka, nove trase Banjičkog venca, dela nove trase Ljutice Bogdana, Milutina Ivkovića, i Bulevara Oktobarske revolucije, Beograd: Zavod za planiranje razvoja grada Bograda, 1976.

Detaljni urbanistički plan zone Dedinje II/2 – Izmena, Beograd: Zavod za planiranje razvoja grada Bograda, 1982.

Predlog regulacionog plana opštine Savski venac: Dopuna tehničkog izveštaja, Beograd: Urbanistički zavod grada Beograda, 1962.

Projektna dokumentacija arhitektonsko-građevinskog projekta stambenog objekta u Jezdićevoj ulici, Beograd, opština Savski venac, 1980/1981.

Projektna dokumentacija arhitektonsko-građevinskog projekta stambenog objekta u Maglajskoj ulici, Beograd, opština Savski venac, 1980/1982/1983.

Projektna dokumentacija arhitektonsko-građevinskog projekta stambenog bloka u Ulici Mirka Tomića – grupacija D, Beograd, opština Savski venac, 1981/1982.

Projektna dokumentacija arhitektonsko-građevinskog projekta stambenog objekta u Ružićevoj ulici, Beograd, opština Savski venac, 1981/1982.

Regulacioni plan opštine Savski venac: Obrazloženje, tehnički izveštaj, Beograd: Urbanistički zavod grada Beograda, 1961.

 

Podnosilac izveštaja

Dalia Dukanac, M. Arch.