_Vesti
Stambeno naselje „Zele Veljković“
Regulacioni plan grada u konačnoj formi izrađuje arh. Ratomir Bogojević 1946. godine. Zbog povećanja broja stanovnika u gradu i razvoja raznih grana industrije arh. Bogojević predvideo je intenzivnu stambenu izgradnju nakon rekonstrukcije postojećeg fonda i osposobljavanja terena za gradnju novih stambenih objekata. Zbog nestašice stanova paralelno sa izradom generalnog urbanističkog plana, arh. Bogojević radio je i detaljan plan za južni i severni deo grada, za koje je bila predviđena izgradnja novog tzv. Radničkog naselja na jugu, odnosno Novog naselja (kasnije nazvano naselje „Zele Veljković“) na severu. Ovaj prostor je prema Urbanističkom planu iz 1947. godine bio predviđen za izgradnju objekata kolektivnog stanovanja, a blizina fabrika „Zele Veljković“ i „Leteks“ bila je glavni osnov za podizanje novog naselja, kako bi se stambeno pitanje dela radnika tekstilne industrije rešilo. Neki od prethodnih vlasnika zemljišta ustupili su zemlju uz zahtev da im se obezbede stanovi u novom naselju. Deset tipskih zgrada izvedeno je do 1950. godine u naselju „Zele Veljković“. One su po svojoj formi bile slične onim u Radničkom naselju – kvadratne osnove, sa prizemljem i spratom, sa ukupno šest stana (po tri po spratu) i četvoroslivnim krovom. Na delu parcele ispred ulaza nalaze se travnjaci sa zimzelenim i listopadnim rastinjem. Na prostoru između svake dve zgrade nalaze se po dve duže spojene garaže.
Godine 1966. Odeljenje za finansije opštine Leskovac usvojilo je predlog građevinskog preduzeća „Graditelj“ da se na mestu gde su u to vreme bile privatne parcele i njive, koje su nakon donošenja rešenja nacionalizovane, izgradi nastavak stambenog naselja sa većim brojem prizemnih slobodnih kuća i kuća u nizu sa dvosobnim stanovima. Ovo rešenje stupilo je na snagu nakon što je „Graditelj“ izvršio isplatu eksproprisanog zemljišta i useva prethodnim vlasnicima. Elaborat za urbanističko rešenje na ovoj teritoriji sastavili su arh. D. Jovanović, glavni arhitekta i saradnici arh. O. Jovanović, inž. P. Popović i teh. J. Živković. Severni nastavak naselja sadrži 76 kuća u nizu, 18 prizemnih slobodnih kuća i 16 zajedničkih garaža, za novih 470 stanovnika, kako je projektom tada predviđeno. Podrumi nisu predviđeni zbog visokog nivoa podzemnih voda. Umesto podruma predviđene su posebni pomoćni objekti u dnu dvorišta, predviđeni za smeštaj zimnice i ogreva. Prema planu ozelenjavanja, predviđeno je dosta zelenih površina, kako oko naselja, sa dečjim igralištima, tako i unutar njega, u dvorištima na samim parcelama. Garažiranje vozila predviđeno je u individualnim boksovima koji su povezani u zajedničke objekate. Za ozelenjavanje na parcelama u celom naselju težilo se izbegavanju stereotipnih drvoreda, te su ovi prostori obrađeni parkovski, kombinovanjem zimzelenog i listopadnog visokog drveća. U opisu projekta naznačeno je da se plan ozelenjavanja mora poštovati i ne sme se menjati bez saglasnosti Zavoda za urbanizam. Plan ozelenjavanja osmislili su arh. D. Jovanović, saradnici: arh. O. Jovanović i arh. S. Karabegović. Glavni arhitekta za projekat za kuće u nizu i individualne kuće u severnom delu naselja bila je Nada Mratinković, a saradnici: arh. Jovan Pop-Kocić, ing, B. Mladenović, tehn. S. Branković.
Stambene zgrade iz pedesetih godina su danas u relativno dobrom stanju, sa održavanim zelenim površinama. Na nekim je fasada u vidno lošem stanju. Zelenilo na parcelama ispred nekih zgrada je uređeno i održavano, dok je ispred drugih zapušteno.
Izvori
Istorijski arhiv Leskovac, br 11.837/1-66, br. 480/1-67
Podnosilac izveštaja
Jana Gligorijević, istoričar umetnosti
Dedinje II/2
Dedinje II/2 predstavlja deo programa urbane obnove koncipiranog u sklopu Detaljnog urbanističkog plana za zonu Dedinje II/2 1976. godine. Stambeni projekat Dedinje II/2 jeste fragmentisani urbanistički projekat koji sadrži četiri stambene grupacije na blisko pozicioniranim lokacijama. Autor ovog projekta bio je arhitekt Zoran Župnjevac ispred kompanije Energoprojekt. Sve četiri grupacije su skoro simultano projektovane u rasponu od 3 godine (od 1979 do 1982) i izvedene do 1986. godine. Četiri stambene grupacije su sledeće: Stambeni niz u Jezdićevoj ulici, dvojna zgrada višeporodičnog stanovanja u Maglajskoj ulici, dvojne porodične kuće grupisane u skupove od po četiri u Ružićevoj ulici, i stabmeni blok višeporodičnog stanovanja koji se sastoji od meandra manjih gustina i stambenog niza jednoporodičnih kuća u ulici Koste Racina. Sve navedene stambene grupacije su građene kao stanovanje visokog standarda u skladu sa prvilnikom Uslovi i tehnički normativi za projektovanje stambenih zgrada i stanova iz 1973. godine. Investitor je bio Grad Beograd i Komanda odbrane Beograd 2. Stanovi nisu bili namenjeni za tržište već su budući stanari bili uživaoci prava na korišćenje.
Konstruktivni sklop svih stambenih grupacija je armirano-betonski masivni ili skeletni, dok je završna obrada fasade u sva četiri slučaja fasadna cigla. Projektovanjem parkovskih površina, igrališta, platoa i mesta za odmor u sklopu stambenih blokova, stvoren je kolektivni identitet prostora u skladu sa principima i preporukama Detaljnog urbanističkog plana. Sa druge strane, arhitekt je upotrebom razuđenih volumena objekata, nepravilnim pozicioniranjem terasa, lođa i balkona težio simulaciji individualnih prostora. Visoki standard stanovanja je takođe bio naglašen primenom materijala u eksterijeru; fasadna cigla, staklene pregrade kao i raznobojna bravarija dodatno su isticali individualnost stana, ali i stambenog objekta u odnosu na grupaciju i naselje.
U današnjem kontekstu težnja korisnika za individualnim prostorima stanovanja je dodatno realizovana putem ograđivanja delova otvorenog bloka čime su stvorena privatna dvorišta (u slučaju Jezdićeve i Ružićeve ulice). U procesu restitucije zemljišta, parkovski prostori su takođe doživeli prostornu rekonfiguraciju – naime, jedan zajednički park između Maglajske i Ružićeve ulice je skoro u potpunsti privatizovan i na njegovom mestu je izgrađen novi stambeni niz. Pored promena urbanističkog plana, većina objekata bila je predmet individualnih intervencija korisnika. Ekstenzije stambenih jedinica van postojećih gabarita, zatvaranje lođa i terasa, kao i adicija elemenata eksterijera objekata poput nadstreha i stepeništa su relativno česta pojava u svim stambenim grupacijama. Većina individualnih intervencija je realizovana u duhu projektovane arhitekture, te primenjeni materijali ne odudaraju od zatečenih,čineći navedene alteracije manje primetnim.
LITERATURA
Dukanac, Dalia and Ljiljana Blagojević, “Spaces of transition: testing high standard housing in late-socialist Belgrade.“ Planning Perspectives, (2019). doi.10.1080/02665433.2019.1650665.
Bogunović, Uglješa. “Niz individualnih stambenih zgrada na Topčideru”, Moja kuća, vol. 3, no. 12, (1983): 6-9.
ARHIVSKA DOKUMENTACIJA
Detaljni urbanistički plan zone Dedinja II/2 – kompleksa između ulica: Neznanog unaka, nove trase Veljka Lukića – Kurjaka, nove trase Banjičkog venca, dela nove trase Ljutice Bogdana, Milutina Ivkovića, i Bulevara Oktobarske revolucije, Beograd: Zavod za planiranje razvoja grada Bograda, 1976.
Detaljni urbanistički plan zone Dedinje II/2 – Izmena, Beograd: Zavod za planiranje razvoja grada Bograda, 1982.
Predlog regulacionog plana opštine Savski venac: Dopuna tehničkog izveštaja, Beograd: Urbanistički zavod grada Beograda, 1962.
Projektna dokumentacija arhitektonsko-građevinskog projekta stambenog objekta u Jezdićevoj ulici, Beograd, opština Savski venac, 1980/1981.
Projektna dokumentacija arhitektonsko-građevinskog projekta stambenog objekta u Maglajskoj ulici, Beograd, opština Savski venac, 1980/1982/1983.
Projektna dokumentacija arhitektonsko-građevinskog projekta stambenog bloka u Ulici Mirka Tomića – grupacija D, Beograd, opština Savski venac, 1981/1982.
Projektna dokumentacija arhitektonsko-građevinskog projekta stambenog objekta u Ružićevoj ulici, Beograd, opština Savski venac, 1981/1982.
Regulacioni plan opštine Savski venac: Obrazloženje, tehnički izveštaj, Beograd: Urbanistički zavod grada Beograda, 1961.
Podnosilac izveštaja
Dalia Dukanac, M. Arch.
